Náttúrufræðingurinn - 1985, Blaðsíða 4

GRÍMSSTAÐIR
REVKJAHLIÐ
J»CJS
NESLANDAVÍK
1. mynd. Mývatn og ná-
grenni. - Lake Mývatn.
SAGA BOTNSINS
Mývatn á rætur að rekja til mikils
eldgoss, sem varð fyrir um 2300 árum í
Þrengsla- og Lúdentsborgum (Sigurð-
ur Þórarinsson 1979). Gosinu svipaði
til Skaftárelda, og flæddi hraunið úr
um það bil 10 km langri sprungu yfir
mestan hluta Mývatnssveitar, niður
Laxárdal og staðnæmdist ekki fyrr en
við sjávarmál í Aðaldal. Þetta hraun
hefur verið nefnt Laxárhraunið yngra.
Ekki er auðvelt að gera sér í hugar-
lund hvernig umhorfs var í Mývatns-
sveit fyrir gosið. Víst er, að sveitin
hefur verið eldbrunnin þá sem nú. Að
minnsta kosti þrjú hraun höfðu runnið
yfir norðurhluta sveitarinnar (Sigurð-
ur Þórarinsson 1979, Kristján Sæm-
undsson pers. uppl.). Hið yngsta
þeirra kom úr Jarðbaðshólum,
skammt austan Reykjahlíðar fyrir um
2500 árum, skömmu eftir að mikið
sprengigos hafði myndáð Hverfjall.
Yfir suðurhluta sveitarinnar lá hellu-
hraun mikið, um 3800 ára gamalt, lík-
lega ættað úr Ketildyngju (Sigurður
Þórarinsson 1979). Óvíst er, hve langt
norður eftir Mývatnssveit Ketildyngju-
hraunið náði, því að Þrengslaborga-
hraunið þekur norðurjaðar þess.
Sigurður Þórarinsson (1951) leiddi
rök að því, að gígaþyrpingarnar á
bökkum Mývatns (2. mynd) hefðu
myndast við gufusprengingar í
Þrengslaborgahrauninu og taldi þær
ótvírætt merki um að votlendi hefði
verið þar sem Mývatn myndaðist
síðar. Gíga þessa nefndi Sigurður
gervigíga. En hvers konar votlendi var
um að ræða? Voru það mýrar, tjarnir
eða e.t.v. stöðuvatn? Lykilinn að svar-
inu er að finna í gervigígunum sjálfum.
Efnið í þeim er að mestu svart gjall. Ef
grannt er skoðað sést allmikið af kís-
154