Náttúrufræðingurinn - 1985, Blaðsíða 9

latus), stundum nefnd efjufló (7.
mynd). Kornátan er stærst vatna-
flónna í Mývatni og einkar eftirsótt
sem fæða meðal fiska og fugla. Svo
virðist sem lífsskilyrði kornátunnar
hafi batnað er kúluskíturinn jókst (5.
mynd).
Aukningu kúluskíts má líklega rekja
til grynningar Mývatns vegna set-
myndunar. Kjördýpi kúluskítsins í
Mývatni virðist vera um 2 m (Hunding
1979), en megnið af Syðriflóa er
dýpra. Ef mið er tekið af öskulaginu
frá 1477 má ætla, að Syðriflói grynnist
um 1,5-2 mm á ári að jafnaði, eða
15—20 cm á öld. Fyrst í stað hefur
vatnið verið í dýpra lagi fyrir kúlu-
skítinn. Er vatnið grynnkaði hefur
birtan á botninum aukist og lífsskilyrði
kúluskíts batnað.
ÝMIS BOTNDÝR
Vatnaflærnar eru smæstu botndýrin,
sem sjást með berum augum. Þær sía
og skrapa lífrænar leifar, bakteríur og
kísilþörunga af kúluskítnum og úr
leðjunni og hafa til þess fíngerðan síu-
búnað á fótunum. Risarnir í hópi
vatnakrabba í Mývatni eru skötuorm-
arnir (Lepidurus arcticus). Þeir eru
forneskjulegir ásýndum þar sem þeir
synda albrynjaðir yfir botninum en eru
meinlausari en virst gæti við fyrstu sýn
og nærast mestmegnis á botnleðjunni
(Árni Einarsson 1979). Skötuormur-
inn er eftirlætisfæða silungs og anda og
má því ekki láta mikið á sér bera.
Mýflugurnar (Chironomidae) eru í
hópi þeirra dýra, sem nýta
botnleðjuna til matar. Lirfur þeirra
eru líkastar ormum í útliti (6. mynd).
Fjölmargar tegundir eru af mýflugum,
og búa lirfur sumra þeirra ofan í leðj-
unni, en aðrar tegundir kjósa gróður-
inn sem undirlag.
Nokkrar mýflugutegundir í Mývatni
eru rándýr og höggva skörð í raðir
vatnaflóa og mýflugulirfa. Á gróðrin-
um eru einnig hýdrur (Hydra sp.),
smávaxin, botnföst holdýr, sem gleypa
ýmis smádýr sem snerta eitraða grip-
arma þeirra (Guðmundur A. Guð-
mundsson 1984). Hornsíli (Gasteroste-
us aculeatus) og bleikjur (Salvelinus
alpinus) tína upp í sig hvaðeina dýra-
kyns, sem auðvelt er að ná í. Fiskarnir
eru þó ekki eins háðir botninum og
margar aðrar lífverur, og dvelja þeir
langdvölum ofar í vatninu og éta svif-
krabba þegar mikið er af þeim (8.
mynd).
Kafendurnar hafa ef til vill sérstæð-
ustu lífshætti allra rándýra, sem nýta
botndýrin. Á hverju vori streyma þús-
undir andfugla til Mývatns, og korna
flestir frá Bretlandseyjum. í einni svip-
an verður botn Mývatns hlekkur í
geysistóru vistkerfi, sem teygir sig frá
Síbiríu til austurstrandar Norður-Am-
eríku og frá Grænlandi suður til Mið-
jarðarhafs.
Kafendur sækja mestalla fæðu á
vatnsbotninn, og er andarnefið sérút-
búið til þess. Með jöðrum nefsins eru
raðir tanna, sem verka eins og sía.
Þegar öndin kafar syndir hún yfir
botninum, rekur nefið ofan í leðjuna
og síar það sem ætilegt er úr henni.
4. mynd. Kísilþörungar úr botnleðju Mývatns. Stóri þörungurinn á miðri mynd er
Pinnularia maior, en ofar til hægri er Cymatopleura solea. Keðjurnar tilheyra ættkvíslinni
Fragilaria, og nokkur stök eintök af F. construens sjást á víð og dreif. Lengd þeirra er
u.þ.b. 1/100 úr millimetra. — Diatoms from the sediment of Lake Mývatn. (Ljósm Jphoto
Árni Einarsson).
159