Akranes - 01.04.1958, Blaðsíða 26

sást lítt fyrir. En allur þoini yngri manna
fylkti sér undir merki lians, og nýtt lif
færðist í bókmenntir Dana. 1 Noregi urðu
áhrif hans engu minni, þótt hér verði
ekki farið út í þá sálma.
Stríðið, seni Biandes vakti, var liarð-
ast fyrsta áratugimi rúman eftir að hann
hóf ritmenmsku sina. Á þeim árum voru
meðal annarra við nám í Höfn fjórir ís-
len/.kir stúdentar, er fremur öðru hneigð-
ust að skáldskap og fagurfræði, þeir Gesl-
ur Pálsson, Bertel Edvard Ólafur Þorleifs-
son, Hannes Hafstein og Einar Hjörleifs-
son. Gestur var þeirra elztm’, varð stúd-
ent 1875, sigldi þá til háskólans og lagði
stund á guðfræði. Bertel varð stúdent 1879
og stundaði læknisfræði. Yngstir voru þeir
Einar og Hannes, háðir stúdentar frá
1889 og stunduðu báðir lögfræði. En þó
að þeir væru yngstir lítur út fyrir að
]>eir hafi verið framkvæmdamenn mest-
ir af þeim félögum, því að áður hafði
ekki borið á þeim Gesti og Bertel svo að
teljandi væri, en þegar árið eftir að þeir
Einar og Hannes komu til Hafnar fara
þeir fjórir að gefa út ársrit, sem þeir
kalla „Verðandi".
Sennilega er það ekki hending ein að
]>eir voru einmitt 4, sem í þetta réðust.
Allir könnuðust þá orðið við, að „Fjölnir“
hafði á sinum tíma hafið nýtt tímabil í
íslenzkum bókmenntum. Þeir fjórmenn-
ingamir hafa víst hugsað sér þegar í upp-
hafi, að hlutverk „Verðandi“ ætti að því
leyti að vera svipað, og hefur því þótt eiga
vel við að 4 væru útgefendurnir, eins og
að „Fjölni“. Það má og haf mörgu sjá, að
þeir hafa verið hugfangnir af Fjölnis-
mönnum og starfi þeirra, enda var fyrst
um þessar mundir kominn sá tími, að
menn gátu metið það nokkum vegiim
réttilega. Meðan Fjölnir kom út var
hann nokkurs konar hrópandans rödd í
eyðimörkinni og harla óvinsæll fyrir að-
finnslur sinar við þjóðina og lítilsvirðingu
á sumu því, sem þjóðlegl var talið þá, svo
sem rimunum. Seinna skyggði hin mikla
persóna Jóns Sigurðssonar á Fjölnismenn
og þeirra starf; hann bar svo langt af fyr-
irrennurum sínum flestum og samliðar-
mönnum, að þeirra gætti varla Jiema að
svo miklu leyti scm þeir fengu ljós sill
frá honum, ef svo má að orði kveða, voru
samverkamenn hans og samherjar. En það
voru Fjölnismenn einmitt ekki, nema ó-
beinlínis að því leyti sem livorirtveggja
báru hag og heill ættjarðarinnar fyrir
brjósti. Um leiðirnar til að efla hvort-
tveggja voru þeir ekki á einu máli. Þess
vegna dró líka Konráð Gislason, sem
lengst lifði Fjölnismanna, sig úr öllum
félagsskap Islendinga frá því um 1850, og
lagði ekkert til íslenzkra bókmennta eftir
það. Annar merkur Islendingur í Höfn,
Gísli Brynjólfsson, fræðimaður og skáld,
hafði átt í ritdeilu við Jón Sigurðsson, og
verið mjög einangraðui eftir það, lengi
skoðaður sem hálfgerður vargur í véum
meðal landa í Höfn. Nú var Jón Sigurðs-
son dáinn, og fór þá heldur að draga sam-
an með hinum gömlu fylgismönnum hans
og mótstöðumönnum og fyrnast sakir. Sér-
staklega voru einmitt Verðandimenn
handgengnir hvorumtveggja, því að í nán-
asta kunningjaflokki sumra þeirra að
minnsta kosti voru anrnars vegar hinir
gömlu vinir Jóns Sigurðssonar, Sigurður
Jónasson og Tryggvi Gunnarsson, hins
vegar Konráð Gislason og Gisli Brynjólfs
son.
En þótt Verðandimenn dáðust að
Fjöhnsmönnum, þá fannst þeim cngu að
síður þörf á að liefja nýja stefnu, er lá
í nokkuð aðra átt en sú, er þeir höfðu
gerzt talsmenn fyrir á sínum tíma. Nýir
andlegir straumar voru komnir fram síð-
an og þeim vildu nú Verðandimenn veita
til íslands, þeim fannst mest af öllu riða
94
1
A K R A N E S