Læknablaðið

Árgangur

Læknablaðið - 15.02.1996, Síða 56

Læknablaðið - 15.02.1996, Síða 56
162 LÆKNABLAÐIÐ 1996; 82 um brjóstvegg og vélinda viö bráðagreiningu á ósæðarrofi vegna slyss hafa ekki fundist nægi- legar heimildir. Sé sjúklingurinn með mikla blæðingu þegar hann kemur inn, og gullna tímabilið því í raun liðið, er að sjálfsögðu nauð- synlegt að taka sjúklinginn strax til aðgerðar án frekari rannsóknar, samanber sjúkling okkar sem lýst er hér að framan og bjargaðist. Fyrstir til að gera við rof á fallhluta ósæðar voru Passaro og Page sem skýrðu frá einu til- felli árið 1959 (22). Panagiotis og samstarfs- menn fundu að fram til ársins 1972 hafði verið skýrt frá 60 tilfellum í tímaritum á enska tungu, þar af var gert við 30 innan sólarhrings frá slysinu en hitt voru viðvarandi gúlar (23). Ef litið er til Norðurlandanna virðast Finnar hafa verið fljótir til og gerðu fyrst við ósæðarrof 1961 en ekki er ljóst hvort það var strax eftir slysið eða hvort um viðvarandi gúl var að ræða (24). I Noregi tókst fyrst að gera við ósæðarrof vegna slyss í febrúar 1977 (25). Um Danmörku og Svíþjóð finnast ekki heimildir hvað þetta varð- ar en á áttunda og níunda áratugnum varð æ algengara að sjá í sérfræðiritum greint frá til- fellum þar sem tekist hafði að gera við ósæða- rof og um 1984, þegar fyrst tókst að gera við þetta hér, höfðu á nokkrum stærri sjúkrastofn- unum verið gerðir 30^10 slíkir uppskurðir (2-7). Rof á rishluta æðarinnar kemst næstum aldrei til meðferðar enda oft um meiðsli á ósæðarlokunni eða hjartanu sjálfu að ræða jafnframt (26-28). Alger yfirtaka hjarta- og lungnastarfsemi (total cardiopulmonary byp- ass) yrði alltaf nauðsynleg ef reyna ætti að gera við rof á rishluta. Til þess að gera við ósæðina þar sem rofið er algengast, það er að segja á fallhluta, þarf að sjálfsögðu að setja klemmur á hana fyrir ofan og neðan rofið (mynd 6). Við það hækkar blóðþrýstingurinn fyrir ofan efri klemmuna og getur hugsanlega skemmt heilaæðar eða valdið hjartabilun. Hvorugt gerist þó oft, að minnsta kosti ef hjartað er óskaddað, enda flestir sjúk- lingarnir ungir karlmenn og hraustir fyrir. Fyrir neðan klemmuna er lágþrýstingur og hætta á súrefnisskorti til líffæra þar, einkum til nýrna og mænu. Flest bendir til að klemmutími upp á 30 mínútur sé tiltölulega öruggur (4), en með vaxandi klemmutíma aukast líkurnar á nýrnabilun og mænusköddun. Ef séð er fram á lengri klemmutíma en þetta er sennilega ein- faldast að nota framhjáveituslöngu (shunt by- pass) með heparínþöktu yfirborði, sem þó hef- ur sína galla, því að Turney og meðhöfundar hans (3) greindu frá tveimur dauðsföllum vegna óviðráðanlegrar blæðingar frá staðnum þar sem efri enda slöngunnar var stungið inn. Hvorug þessara aðferða þarfnast nokkurs sér- staks undirbúnings og þær valda því ekki töf- um. Aðrar aðferðir eru að leiða blóð frá vinstri hjartahöll (atrium) í lærslagæð og hafa pumpu á leiðslunni (atriofemoral partial bypass) eða leiða blóð frá lærbláæð í lærslagæð í gegnum sýri (oxygenator) og pumpu (femoro-femoral partial bypass). Þessar tvær síðastnefndu að- ferðir krefjast blóðþynningar sem getur verið mikill galli þegar um fjöláverka er að ræða sem oftast er. Góður árangur hefur náðst með öll- um þessum aðferðum sem hver um sig á sína talsmenn. Mattox og samstarfsmenn (29) eru meðal þeirra sem mælt hafa með klemmum á æðina án hjálpartækja (clamp repair, clamp and sew), Kirsh og samstarfsmenn (2) hafa mælt með framhjáveituslöngu og Pate (5) hef- ur mælt með framhjáveitu í gegnum pumpu eða pumpu og sýri. Engin þeirra veitir þó fullkomna vörn gegn mænulömun (paraplegia) sem búast má við í nokkrum hluta tilfella hver aðferðin sem notuð er. Nú virðast flestir nota einfalda klemmun, en þó framhjáveituslöngu ef séð er fram á lengri klemmutíma en 30 mínútur og forðast að nota blóðþynningu. Þá hefur sú þróun orðið að á meðan framan að var talið að gerviæðarbútur væri nauðsynlegur í flestum tilvikum til að forðast of mikið tog á saumalínuna (3,29,30) er nú álitið að oftast megi ná æðinni saman án hans og styttir það klemmutímann (Donald Trunkey, formaður the Committee on Trauma í the American College of Surgeons; persónuleg- ar upplýsingar). Ekki er að sjá að vond færð, til dæmis vetrar- færð, eigi mikinn þátt í þessum slysum. Flest þeirra verða á tímabilinu júní-nóvember þegar snjólaust er eða snjólítið. Þau eru tíðust á sum- ar- og haustmánuðum og í síðari hluta vikunn- ar (myndir 3 og 4) þegar umferð er hvað mest og ef til vill hröðust. Áfengisneysla skýrir aðeins hluta slysanna þar sem tæplega þriðj- ungur ökumanna var ölvaður (tafla II). Ekki er auðvelt að koma auga á hvernig gera hefði mátt betur varðandi þessa sjúklinga. Einungis þrír þeirra komu lifandi á spítalann þrátt fyrir hraðvirka sjúkraflutninga. Hjá einum þeirra (#7) vakti upphaflega lungnamyndin ekki grun um ósæðarrof en segja má, að hefði regl-
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92

x

Læknablaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Læknablaðið
https://timarit.is/publication/986

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.