Þjóðlíf - 01.12.1990, Qupperneq 43

Mér fannst Gunnar og Kjartan eftir
Véstein Lúðvíksson sem kom út í
byrjun áttunda áratugarins ákveðinn
áfangi í vegferð okkar. Sagan gerðist í ná-
lægum tíma sem mér fannst áríðandi að
gera skil. Raunsæið eftir 1970 tók ekki
krók fram hjá módernismanum á undan,
menn litu ekki á hann sem eitthvert flipp
eða erindisleysu. Nýskáldsögunni hætti
hins vegar til að hringsóla í ákveðnu tóma-
rúmi og stóðu nýraunsæishöfundar að því
leyti nær eldri höfundum að þeir vildu
koma skáldsögunni aftur niður á jörðina.
Þannig virtust þeir nálægari, hlutbundn-
ari.
Sérstaða mín felst kannski í því að mín-
ar sögur gerast meira í stílnum, eins og ég
sagði áðan, en sögur margra annarra
ágætra höfunda. En Vésteinn Lúðvíksson
er mér mikilvægur og Ólafur Haukur
Símonarson stendur mér nærri. Við erum
jafnaldrar og eigum margt sameiginlegt.
Hann hefur aftur á móti þróast meira yfir í
leikritun og öðlast umtalsverða færni sem
leikskáld.
Fyrir mér eru allar skáldsögur á ein-
hvern hátt raunsæjar. Þær reyna að bregða
upp heimsmynd með aðferðum sem síðan
hættir til að úreldast. Næsta saga leitast
við að vera raunsærri og grípur til nýrra
meðala. Við getum ekki notað sömu tæki
og höfundar fyrir hálfri öld þótt þeir hafi
náð undraverðum árangri. Tímarnir hafa
breyst. Fólkið er öðruvísi. Lesendur sem
lifa og hrærast í þessum myndvædda
heimi eiga lítið skylt við lesendur fyrir
fimmtíu árum. Það þarf því önnur efnis-
tök til að ná til þeirra. Höfundur verður að
taka mið af því. Það hlýtur að vera keppi-
kefli hans að ná sambandi við fólk og hann
verður að skynja, a.m.k. ómeðvitað, á
hvaða mið hann er að róa og grípa til allra
tiltækra veiðarfæra til þess að innbyrða
aflann.
Einn miðill tekur mið af öðrum miðli.
Kvikmyndin var í upphafi ósjálfstæð
og háð þeim miðli sem þá var sterkastur,
-skáldsögunni. Fyrstu myndirnar voru lít-
ilþæg myndvörpun á bókmenntum. Síðan
öðlast kvikmyndin sjálfstætt tungumál,
styrkist og fer að hafa áhrif á aðra miðla.
Núna dómínerar hún sviðið og skáldsagan
á í vök að verjast. Þá fer skáldsagan jafnvel
að apa eftir en líka að skilgreina upp á nýtt
eðli sitt og fara inn á þau svið sem kvik-
myndin nær ekki. Maður á flótta undan
bíl hleypur ekki eftir aðalgötunni heldur
stingur sér að sjálfsögðu inn í húsasund og
garða, - þangað sem bíllinn kemst ekki.“
0
„Eg bíð spenntur eftir viðbrögðum lesenda...“
Þú hefur verið kenndur við ’68 kyn-
slóðina, fyndnu kynslóðina og settur í
hóp með nýraunsæjum höfundum á borð
við Véstein Lúðvíksson, Ólaf Hauk Sí-
monarson o.fl. A hvaða bás ert þú, -öll-
um kannski?
„Rithöfundar hafa litlar áhyggjur af
slíkum flokkunum. Ég hef verið dreginn í
hina og þessa dilka og skipti mér lítið af
því, þetta eru flokkunarmiðar sem aðrir
finna. En það er ekki hægt að ætlast til
þess að fórnarlömbin gangist við þeim.
Flokkanir á höfundum eru einfaldanir og
oft haldlausar. Ef þær standast ekki er
jafnvel sakast við fórnarlömbin. Ég ber
enga ábyrgð á þeim, þær eru mér gjör-
samlega óviðkomandi. Hins vegar er til
eitthvað sem kalla má andrúmsloft u'm-
ans. Við sem erum samferðarmenn hljót-
um að lenda í svipuðum vanda en bregðast
þó við á mismunandi hátt.
ÞJÓÐLÍF 43