Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.12.1969, Síða 159

Tímarit Máls og menningar - 01.12.1969, Síða 159
Drög að siðjrœði Grettis sögu Ásmundur er vitur maður, vinsæll og skilríkur, og þótt hann væri latur í æsku (eins og Grettir sonur hans síðar), þá hefst hann úr letinni og gerist búsýslumaður mikill. Auðunn „var gegn maður og góðfengur," góður bóndi, spakur og þótti hinn gæfasti í byggðalaginu. Slíkir menn eru höfundi mjög að skapi, en þó er enginn, sem leggur jafnmiklar fómir fram í þágu annarra og Ásdís á Bjargi. Hún lætur stjórnast af ást. Hún unni Gretti mikið, segir sagan, og Grettir fer fögrum orðum um móðurástina, er hann segir: „Móðir er bami bezt.“ Umhyggja hennar fyrir syni sínum kemur þráfaldfega í ljós, einkum er hann fer að heiman, fyrst eftir sekt sína til þriggja vetra útivistar, er hún gefur honum sverðið, og síðast er hún lætur yngsta son sinn fylgja Gretti til Drangeyjar. „Er nú svo 'komið, að ég sé, að tvennum vandræðum gegnir. Eg þykist eigi Illuga missa mega, en ég veit, að svo mikil atkvæði eru að um hagi Grettis, að hann verður eitthvað úr að ráða. En þó að mér þyki mikið fyrir að sjá á bak ykkur báðum, þá vil ég það þó til vinna, ef Grettir væri þá nær en áður.“ Ásdísi er það sérstaklega mikið í mun, að lina þjáningar sonar síns, gera honum lífið auðbærara og vinna á móti þeim ósköpum, sem einvera og myrkfælni leggja honum á herðar. Þótt móður- ástin sé eitthvert sterkasta aflið í isögunni, þá má ekki gleyma því, að annars konar ást ræður í síðasta hlutanum: þau Þorsteinn og Spes unnast mikið, og að endingu sýna þau ást sína á guði með því móti, að þau gerast einsetu- fólk og bæta svo yfir syndir isínar. Spes skýrir þetta út í anda þeirrar stefnu, sem Grettis saga er helguð: „Nú þyki mér vel farið hafa og lyktazt okkar mál. Höfum við nú eigi ógæfu saman eina átt. Kann vera, að heimskir menn dragi sér til eftirdæma okkra hina fyrri ævi. Skulum við nú gera þá enda- lykt okkars lífs, að góðum mönnum sé þar eftir líkjanda. Nú skulum við kaupa að þeim mönnum, sem hagir eru á steinsmíðar, að þeir geri sinn stein hvoru okkru, og mættum við svo bæta það, sem við höfum brotið við guð.“ Þannig seljast þau af sjálfsdáðum í útlegð og einveru frá skarkala heimsins, en útlegð þeirra er af öðrum toga spunnin en einvera Grettis. Þau áttu sjálf upptökin á „að bæta sína meinbugi.“ í þriðja flokki eru þær persónur, sem eru einkum þolendur og gera lítið af sér til góðs eða ills. Slíkt eru saklausir menn, sem verða fyrir áleitni manna af fyrsta flokki, en til þeirra heyra menn á borð við þá Einar og Eyvind í Hrafnkels sögu, og Þórissyni í Grettis sögu. En skilin á milli annars og þriðja flokks eru þó engan veginn skýr, enda eru góðmennin venjulegast fómardýr illfenginna manna. Flokkaskipting þessi er að sjálfsögðu of einföld, enda hef ég áður varað 381
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148
Síða 149
Síða 150
Síða 151
Síða 152
Síða 153
Síða 154
Síða 155
Síða 156
Síða 157
Síða 158
Síða 159
Síða 160
Síða 161
Síða 162
Síða 163
Síða 164
Síða 165
Síða 166
Síða 167
Síða 168
Síða 169
Síða 170
Síða 171
Síða 172
Síða 173
Síða 174
Síða 175
Síða 176
Síða 177
Síða 178
Síða 179
Síða 180
Síða 181
Síða 182
Síða 183
Síða 184
Síða 185
Síða 186
Síða 187
Síða 188
Síða 189
Síða 190
Síða 191
Síða 192
Síða 193
Síða 194
Síða 195
Síða 196
Síða 197
Síða 198
Síða 199
Síða 200
Síða 201
Síða 202
Síða 203
Síða 204

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.