Tímarit Máls og menningar - 01.06.1979, Síða 38

Tímarit Máls og menningar
flokki eru söguhetjur háttsettar í lögreglunni eða fulltrúar hennar víða
um heim. Störf þeirra eru ekki síður gerð spennandi. í öllum bókunum
er starf lögreglu og söguhetja að viðhalda þjóðskipulaginu og valdahlut-
föllunum óbreyttum. I fyrri hópnum gegn árásum innan frá. I þeim síðari
eru þeir að verja það gegn árásum utan frá, nokkurs konar útverðir hins
kapítalíska heims.
Konur eru í mjög svo hefðbundnum hlutverkum í bókunum. I fyrri
flokkunum tveimur eru það mæður, frænkur og vinnukonur sem koma
fyrir. Þær sjást rétt í svip þegar þær eru að nesta krakkana eða gæta þess
að þau séu hlýlega klædd. Þær eru sívakandi yfir velferð barnanna og
hræddar um þau. I 1. flokki eru stelpur (ef þær koma fyrir) í ráðum með
strákunum en þeim er jafnan hlíft ef til átaka kemur. Mjög víða er hlut-
verkaskiptingin ótvíræð: „Stelpurnar verða að þvo upp og ganga frá matn-
um. Við sitjum aftur á móti hér og bíðum, unz þær hafa lokið störfum,
hvílum okkur svolítið," segir Finnur, foringi í Fimmbókunum.20 Eina
raunverulega kvenhetjan í sakamálasögum er Nancý, sem er aldrei hrædd
eða ráðalaus. Hún er þó prýdd ýmsum „kvenlegheitum", t. d. getur hún
„... ekki farið á dansleik án þess að hafa púðurdós með sér".21 I 3- flokki
breytast hlutverk kvenna. Mæður, frænkur og vinnukonur hverfa en í
þeirra stað eru komnar ungar og kynþokkafullar konur, sem freista sögu-
hetja, svo sem konan sem Steve hugsar um, en hörund hennar „var eins
og fílabein og líkamsvöxturinn eins og til orðinn í ópíumdraumi ástar-
þyrsts unglings".22
En eru bækur, þar sem allt er svona gróflega einfaldað og falsað, sann-
færandi? Á ytra borðinu er raunveruleikablær á bókunum, allt er sett
fram eins og um blákafdan veruleikann sé að ræða og vandamálin sem
söguhetjur fást við þekkja allir af eigin raun eða af fréttum sem raunveru-
leg vandamál. í þessu m. a. felst fölsun bókanna. Stefán Jónsson orðaði
þetta svona: „Sögurnar þykjast byggja á raunveruleika, en afskræma hann.“
„Þær segja allt ósatt um mannlega tilveru og snúast í sífellu um undan-
tekningar, sem þær gera að aðalatriðum."23 Þau vandamál sem bækurnar
fjalla um eru slitin úr samhengi, orsakir ekki nefndar eða logið til um þær.
En ekki er nóg með að sögurnar gefi falska mynd af raunveruleikanum.
Öll hugmyndafræði þeirra er einlitur áróður. Afstaða til kvenfólks og
hlutverks þeirra í þjóðfélaginu er afturhaldssöm. Bækurnar eru einnig
164