Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.02.1985, Side 74

Tímarit Máls og menningar - 01.02.1985, Side 74
Tímarit Máls og menningar hnyttilegan hátt. Hann er sem sagt ekki aðeins fús að gera vilja konungs heldur nógu höfðingjadjarfur til að gefa til kynna þegar honum þykir konungur haga sér ókonunglega. Brandur hlýtur síðan af konungi bæði „virðing ok fégjafar". Þessi þrjú dæmi ættu að nægja til að leiða í ljós að á milli Islendingsins og hins erlenda þjóðhöfðingja fara fram ákveðin skipti: Islendingur hefur eitthvað að bjóða konungi, stundum gjafir, stundum ákveðna þjónustu, og að launum fær hann frá konungi gjafir og viðurkenningu/ I þessum skiptum lætur Islendingur í ljós hollustu sína við konunginn en konungur lætur í ljós þá hylli sem Islendingurinn nýtur hjá honum. I skiptunum kemur glöggt fram aðstöðumunur þeirra sem felst í konungstigninni, en til þess að skiptin geti farið fram þarf sagan að fylgja ákveðnum reglum, leiða í ljós ákveðnar forsendur, sem eru óhjákvæmileg skilyrði þess að Islendingur sé verður þeirrar virðingar sem honum hlotnast af samskiptum við konung og konungur þeirrar hollustu sem honum fellur í skaut. Ferlið mótast þannig af ákveðnum hugmyndum um Islendinginn/hirðmanninn og um konunginn. Til þess að skýra þetta örlítið nánar ætla ég að fjalla stuttlega um tvo alkunna þætti, sem eru dálítið flóknari að gerð en þeir þrír sem þegar hefur verið lýst, Hreiðars þátt heimska og Auðunar þátt vestfirska. Allir þekkja þáttinn um Hreiðar heimska. Þátturinn hefst á kynningu og utanför og lýkur með stuttri greinargerð um afdrif Hreiðars: „gerist mikill maðr fyrir sér,“ „þess betr er, er meirr líðr fram hans ævi,“ og „eru margir menn frá honum komnir." Þátturinn verður hins vegar flóknari vegna þess að tveir konungar eru í Noregi þegar Hreiðar kemur þangað: Magnús góði og Haraldur harðráði, og eru fáleikar með þeim. Þetta verður höfundi tilefni til að kljúfa samskipti við konung í tvennt og gefur honum kost á að sýna því betur einkenni hins góða konungs, sem er hollustu verður, með því að leiða einnig fram á sviðið andstæðu hans. Samskiptum við Harald er því skotið eins og svigagrein inn í frásögnina af samskiptum við Magnús, og tengjast þær þó svo sem best má verða. Samskiptunum við Magnús verður best lýst með orðunum óvissa — viðurkenning. Framan af er óvíst hverja viðurkenningu Hreiðar muni hljóta af Magnúsi og hann brýtur bann konungs, en það leiðir til þeirrar próf- raunar sem eru samskipti við Harald og hirðmenn hans. Vegna þess hve vel Hreiðar stenst þá prófraun hlýtur hann af Magnúsi fulla viðurkenningu. Prófraunin fer af stað sem nýr þáttur en fullkomnast ekki heldur fellur í fyrri farveg. Þegar Hreiðar kemur á áhrifasvæði Haralds rís fljótt ágreining- ur. Tilefnið er að hirðmenn Haralds veitast að þessum kynlega Islendingi og hann vegur einn þeirra og er þar með fallinn í ónáð hjá hinum harðráða sem nú tekur að sækjast fast eftir lífi hans. Þáttareðli innskotsins birtist í því að 64
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144
Side 145
Side 146
Side 147
Side 148

x

Tímarit Máls og menningar

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.