Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.02.1985, Síða 141

Tímarit Máls og menningar - 01.02.1985, Síða 141
91%, 45% og 21% (í sömu röð talið). Þetta sé, segir hann, „um það bil verð- hækkunin á viðkomandi vörum í kaupsetningunni 1776 miðað við taxt- ann frá 1702“ sem Olafur hafi notað. Hér er strax haspið að láta kaupstaðar- verð alfarið ráða mati á vörum sem ekki voru framleiddar til útflutnings nema að minnihluta (kjöt, líklega fiskur) eða alls ekki (mjólk, sem er stærsti liðurinn), úr því að verðhlutföll í innlendum land- aurareikningi fylgdu ekki breytingum kaupsetningarinnar. (Nema verið væri að leiðrétta verðgildi ríkisdalsins, en þá þyrfti að útskýra það og láta það koma fram á ull og öðrum vörum líka.) Og svo skortir heimildir fyrir hundraðstölunum þremur. Vísað er til staðar aftar í bók- inni, en þar eru þessar tölur ekki reiknaðar út; mjólkurvara er þar bók- staflega að engu getið, og um fisk koma þar aðeins fram verðhlutföll hans á móti nokkrum vörum öðrum, sem breyttust mjög mismikið 1776 (t. d. sama og ekk- ert móti korni) og ekki augljóst hvernig út úr því kæmi 91% hækkun. Þessi aðfinnsluefni eru þó engan veg- inn dæmigerð fyrir bókina, heldur þvert á móti undantekningar frá reglunni um hugkvæmni og öryggi í öllu sem að tölum veit. Kenningasmíð Eins og fyrr segir, er bók Gísla ágætust af hinum mörgu og glöggu ályktunum hans og alhæfingum um samhengi hlut- anna. Hvað réð íhaldssemi embættis- manna í atvinnumálum? Hvað hamlaði aukinni sjósókn langt fram á 18. öld? Til hvers leiddi það að ákveða verðlag í kaupstað með konungstilskipun? Af hverju fengu Islendingar ekki að eiga inni í kaupstað og ekki að leggja inn Umsagnir um bcekur afurðir fyrir peninga? Þannig mætti lengi telja, bæði stórt og smátt, að ónefndri aðalkenningu bókarinnar, sem ég gat fyrri, um þann „vítahring vanþró- unar“ sem einokunin hafi verið hlekkur í. (Þó að Gísii svari því ekki beinlínis hvort hann telji sjálf Móðuharðindin hafa verið af manna völdum, heldur lofar hann sérstakri grein um það efni, sem birtist í bók um Skaftárelda alveg um sama leyti og þessi ritdómur.) Auðvitað gildir það ekki síður um skýringartilgáturnar en tölfræðina að sitt geti sýnst hverjum og torfundinn fullnaðarúrskurður um hverju trúa beri. Eg trúi því t. d. illa, að takmarkað lestarrými í dýrum millilandaferðum hafi út af fyrir sig ýtt svo mjög undir kaupmenn að flytja til Islands hinar dýr- ustu vörur miðað við þyngd og fyrirferð (bls. 175). Eg set það fyrir mig, að skipin hafi að jafnaði þurft að flytja nærri því sama verðmæti utan og út (á íslensku verði reiknað) og það hafi fremur verið samsetning íslensku afurðanna en inn- fluttu varanna sem takmarkaði vöru- skiptaveltuna. Þetta vel ég af handahófi af þó nokkrum hugsanlegum ágrein- ingsefnum, og það er einmitt dæmigert fyrir það að varða smáatriði og hagga í rauninni lítið þeirri ályktun sem Gísli notar það til að styðja, því að hann hefur önnur rök jafnframt. Ég held nefnilega að ályktanir Gísia séu í stórum dráttum traustar, oft snjall- ar, og a. m. k. alltaf nógu skynsamlegar til að maður læri nokkuð af að gaum- gæfa þær, líka þær tiltölulega fáu sem maður kann á endanum að draga í efa. ln Icelandic, please\ Þótt bók Gísla sé hið merkasta rann- sóknarverk, er hún voðalegt torf að lesa. 131
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.