Tölvumál - 01.02.2008, Side 18

1 8 | T Ö L V U M Á L
algengar. Þó var aldrei hægt að mæta eftirspurn, en á níunda áratugnum var
meiri ásókn í þessi námskeið en nokkur önnur endurmenntunarnámskeið.
Námskeiðin urðu skyldunám í kennaramenntun fyrir nemendur sem inn­
rituðust í kennaranám 1981 og síðar. Hér var Kennaraháskóli Íslands langt
á undan þróun innan nágrannalanda okkar.
Það raskaði myndinni talsvert þegar ritvinnsluforrit og töflureiknar urðu
liprari og námskeið í notkun þeirra hófust á almennum markaði við lok
níunda áratugarins. Kennarar sóttu margir þessi námskeið og endurtóku
þau með nemendum sínum. Færni var þjálfuð í stað þess að nota þessi
forrit til könnunar og eiginlegs náms innan námsgreina, enda lærðu
kennarar ekki til slíks á námskeiðum á almennum markaði. Þetta hægði
í raun verulega á umræðu um UST til liðsinnis við nám, ekki bara á Íslandi
heldur miklu víðar.
Hvar var heildarsýnin mótuð?
Hvar voru línur lagðar, hvar var landsstefna mótuð? Þótt menntamálaráðu­
neytið skipaði starfshópa og stæði með öðrum að ráðstefnum, var það allt
fyrir frumkvæði annarra aðila. Þáttur menntamálaráðuneytisins til mótunar
stefnu varðandi upplýsingatækni í námi og kennslu var lengst af máttlítill
og brotakenndur. Þetta sést á stefnumarkandi ritum sem gefin voru út, Til
nýrrar aldar: framkvæmdaáætlun menntamálaráðuneytisins í skólamálum
til ársins 2000 (1991) og Skýrslu Nefndar um mótun menntastefnu (1994).
Frumkvæðið að aðkomu menntamálaráðuneytis að þessum málum var
einkum frá Skýrslutæknifélagi Íslands og Kennaraháskóla Íslands. En
ráðstefnur um þessi mál hófust þegar upp úr 1980 og síðasta ráðstefna
sem Skýrslutæknifélagið veitti forystu um UST í námi og kennslu var 1994.
Á þeirri ráðstefnu var tekin upp sú nýbreytni að veita viðurkenningar fyrir
kennsluferli sem nýttu UST. Slíkt ætti að vera reglulegur viðburður.
Í könnun árið 1988 töldu kennarar að sá þáttur sem mest væri vanræktur í
kennaramenntun væri nýting tölva. Íslenskir kennarar voru þar langt á undan
kennurum nágrannalanda í að segja svo. Enda vissu þeir hvað þeir voru að
tala um því að um 1000 kennarar höfðu þá lokið a.m.k. vikunámskeiði á
þessu sviði í endurmenntun eða grunnmenntun. Það voru þeir sem gerðu
sér ljóst að það þurfti að gefa þessum þætti enn meiri gaum. Því miður
var það ekki gert, en mörgum árum síðar þótti ástæða til að nefna þetta
í skýrslunni (1994). Dýrmætur tími var farinn til spillis og rof hafði orðið á
uppbyggingu sem var komin vel á veg 1988.
Með aðkomu Björns Bjarnasonar að menntamálaráðuneytinu varð fyrst
breyting á hlutverki þess á sviði UST og ráðuneytið fór að axla ábyrgð í
heildstæðri stefnumótun. Björn valdi að kalla til nefndarstarfa helstu
frumkvöðla á þessu sviði sem gjörþekktu hvað gert hafði verið og hvar
mikilvægt var að taka vel á. Afrakstur varð fyrsta og ítarlegasta stefnumótun
hér á landi á þessu sviði, Í krafti upplýsinga (1996). Það rit var gefið út
sem grundvallarrit fyrir önnur skrif ráðuneytisins, svo sem aðalnámskrár
og fleira.
Þáttur ráðuneytisins í því að skapa vettvang fyrir skólamenn til að hittast
og ræða þessi mál, koma á framfæri hugmyndum sínum, reynslu og
rannsóknum, breyttist einnig með nýjum ráðherra. Áður hafði ráðuneytið
að vísu komið að slíkum ráðstefnum en fyrir frumkvæði annarra, en eftir
útgáfu ritsins Í krafti upplýsinga [6] tók menntamálaráðuneytið við að leiða
árlegar ráðstefnur ásamt því að gera þennan þátt sýnilegan í öllum skrifum
fyrir skóla, í námskrám og í áætlunum sem fylgdu eftir því sem sett var af
stað 1996. Upplýsingar um það er að finna á vef ráðuneytisins og því ekki
fjallað meira um það hér.
Rannsóknir á áhrifum UST á skólastarf
Norðmenn búa að langri sögu UST í skólum, en hlutallslega var þar allt
í minni mæli en á Íslandi. Undanfarinn rúman áratug hafa þeir tekið þátt
í flestum samanburðarrannsóknum sem í boði hafa verið; TIMSS og PISA
en einnig í SITES [7] sem stendur fyrir Second Information on Technology
in Education Study. Gögnum var fyrst safnað 1999. Ísland tók þá líka
þátt og birti skýrslu árið 2002 [8]. Gallinn við þessa rannsókn var sá að
eingöngu voru spurðir skólastjórnendur og umsjónarmenn tölvumála við
skólana. Enda náðust ekki góðar upplýsingar um áhrif á nám í hinum
einstöku námsgreinum eða þemaverkefnum sem eru þungamiðjan í því
sem nemendur fást við. Verkefnið var endurtekið 2006 með umfangsmeiri
gagnasöfnun og verða niðurstöður birtar vorið 2008. En þá var Ísland ekki
með.
Þá á sér stað í Noregi mjög fjölþætt athugun á framvindu og þróun UST
á öllum skólastigum. Það tengist metnaðarfullri áætlun stjórnvalda um
áhrif stafrænnar tækni á allt skólastarf, allan aldur og allar námsgreinar. Á
tveggja ára fresti eru birtar ítarlegar skýrslur ITU Monitor [9] sem greina frá
hvað hefur náðst og hvar þokar hægt eða ekki. Margar fleiri skýrslur koma
út og hjálpa okkur, sem stundum rannsóknir á þessu sviði, að greina hvar