Skírnir - 01.09.2014, Page 181

405upprisa guðrúnar ketilsdóttur
Truflun, ritstýring og ritskoðun
Sú meðferð sem sjálfsævisaga Guðrúnar Ketilsdóttur hlaut við
flokkun í handritasafni Landsbókasafns Íslands og með útgáfu
handritsins í Grímu er síður en svo bundin við íslenskan veruleika.
Almennt séð, eins og Leigh Gilmore bendir á í bók sinni Auto-
biographics. A Feminist Theory of Women´s Self-representation,
samræmast kvenhöfundar og sögur þeirra yfirleitt ekki ráðandi
hugmyndum um það hvernig sjálfsævisögur og höfundar þeirra
„eigi“ að vera. Ýmis tákn og merki um karlmennsku eru ofin inn í
hefðbundna ímynd þess sem ritar ævisögu sína, fulltrúi hennar er
karlmannlegur og birtist í hlutverki rithöfundar, fræðimanns, borg-
ara, stjórnmálamanns og hetju (Gilmore 1994: 1). Textar eftir slíka
menn mynda grunninn að almennum skilningi á því hvað sjálfs-
ævisaga sé, þeir eru „fyrirmyndar“textar. Afleiðingar þessa eru
meðal annars þær að sjálfsævisögur kvenna eru varla viðurkenndar
sem raunverulegar sjálfsævisögur þegar þær koma út því að þær eru
öðruvísi (Gilmore 1994: 2), lýsa öðrum reynsluheimi og hafa annan
frásagnarstíl. Því er tilhneiging til að flokka sjálfstjáningu kvenna
sem einskonar útlagaskrif (Gilmore 1994: 21–22). Því er það engin
tilviljun eða yfirsjón, segir Gilmore, að sjálfsævisögulegum skrifum
kvenna er sleppt í skráningum og fræðum eða þeim gleymt. Við -
horfið til þeirra sjáist einnig á því hvar sjálfsævisagan er staðsett og
flokkuð í handritasöfnum og á bókasöfnum (Gilmore 1994: 7). Sem
fyrr segir var ævisaga Guðrúnar Ketilsdóttur meðal annars flokkuð
með sögum af hindurvitnum, álfum og tröllum.
Þessi ráðandi hugmyndafræði hefur haft þær afleiðingar að út-
gáfu- og viðtökusaga slíkra sagna er full af því sem Gilmore (1994:
49) kallar truflun eða hindrun (interruption). Þessi truflun getur til
dæmis birst við undirbúning handritanna fyrir útgáfu, ritskoðun á
textanum sem og einhverskonar hárfínum innrásum í textann. Gil-
more tekur sjálfsævisögu Söru Knowles Bolton sem dæmi um þetta.
Hún bjó í Boston á fyrstu áratugum síðustu aldar, barðist fyrir
dýravernd og hélt dagbækur sem hún safnaði saman í sjálfsævisögu.
Þar er lengi dvalið við baráttu hennar fyrir réttindum dýra sem hún
leit óumdeilanlega á sem sitt meginlífsverk. Þegar sonur hennar bjó
skírnir
Skírnir Haust 2014 umbrot.qxp_Layout 1 6.10.2014 13:19 Page 405