Þjóðmál - 01.03.2018, Blaðsíða 67

ÞJÓÐMÁL Vor 2018 65
Giddens ræðir í bók sinni um að stjórnmála-
menn hafi vaknað til meðvitundar um
lofts lagsbreytingar og við séum nú stödd í
fyrstu bylgju aðgerða, sem felist helst í því
að málið sé sett á dagskrá stjórnmálanna.
Stjórnvöld hafa sett sér loftslagsstefnu og
málið er í opinberri umræðu. Önnur bylgja
aðgerða, segir Giddens, er að flétta málinu
inn í dagleg verkefni stofnana og fyrirtækja
og almenning ur taki mið af því sem er að
gerast í loftslagsbreytingum í daglegum
venjum. Giddens vill nálgast lausn vanda-
máls ins af raunhyggju. Hann bendir á að
sumir telji að loftslagsbreytingarnar séu svo
umfangsmikið og flókið vandamál að það
verði hefð bundnum stjórnmálum ofviða að
leysa það. Að vissu marki er Giddens sammála
því, sérstaklega þar sem breyting þurfi að vera
í mörgum grundvallaratriðum í pólitískri hugsun.
Engu að síður telur Giddens að það sé
nauð synlegt að vinna málið í gegnum þær
stofnanir sem við höfum þegar sett á stofn
og af virðingu fyrir þingbundnu lýðræði.
Ríkið verður því langmikilvægasti gerandinn,
þar sem mestu völdin eru á hendi þess, hvort
sem horft er til þess sem þarf að gera á inn-
lendum vettvangi eða í alþjóðlegu samhengi.
Það er alltaf ríkið til dæmis sem gerir samn-
inga við önnur ríki, undirgengst alþjóðlega
skuldbindingar og ber ábyrgð á að innleiða
þær. Stjórnvöld geta svo samanstaðið af ríkinu
sjálfu, svæðisstjórnum og sveitastjórnum og
við þurfum að horfa til marglaga stjórnar-
hátta (e. multilayered governance) sem teygja
sig upp á svið alþjóðastjórnmála og svo alla
leið niður í sveitarstjórnir; hvort sem er í
borgum, bæjum eða þorpum. Stjórnvöld á
öllum stigum verða að vinna með stofnunum,
fyrirtækjum og öðrum skipulagsheildum ef
þau ætla að ná árangri. Og eins miklu máli og
stjórnmál einstakra þjóðríkja skipta við lausn
risastórra vanda mála, á borð við loftslags-
breytingar og plast mengun hafsins, þarf
skilvirkt viðbragð að vera marghliða og krefst
samvinnu margra þjóða, jafnvel þjóða hverra
hagsmunir stangast alla jafna á (Giddens,
2009).
Að mínu mati hefur Giddens lög að mæla
í öllum veigamestu atriðunum og yfirfæri
ég röksemdafærslu hans um loftslags-
breytingarnar á plastmengun í hafi. Þrátt
fyrir að greina megi vitundarvakningu vítt
og breitt um samfélagið þegar plastmengun
hafsins er annars vegar eru viðbrögðin mjög
staðbundin og afmörkuð. Heilt yfir er sam-
félagið sem slíkt ekki að bregðast við nema
í einstökum sveitarfélögum í ákveðnum
atriðum, eins og með því að banna plastpoka
í búðum.
Nú hafa farið fram tvennar alþingis kosningar
síðustu tvö ár á Íslandi þar sem hvorki
loftslagsbreytingar né plastmengun hafsins
voru meðal stóru kosningamálanna sem
framboðin settu á oddinn. Þversögn Giddens
skýrir það örugglega. Almenningur sér ekki
daglega ofan í hafið eða þræðir fjörurnar þar
sem plastmengunin blasir við, plast er ekki
efni sem vekur beinlínis almennan viðbjóð,
plastagnir greinum við ekki á matardisknum
eða í drykkjarvatni, vandamálið er að því leyti
hvorki áþreifanlegt né sýnilegt með berum
augum. Hvernig getur stjórnmálamaður
barist fyrir því að draga úr plastmengun
hafsins þegar svo margt er enn á huldu
um vandann og hvernig sýnir hann fram á
árangur? Kjósendur finna engan mun á því
að fjórum árum liðnum hvort dregið hefur
úr plastmengun hafsins eða ekki. Hvatinn til
að haga atkvæði sínu eftir slíkum málum er
takmarkaður.
Það breytir ekki því, eins og Giddens
(2009) bendir á, að ríkið ber ábyrgðina
og getur eitt leitt lausn vandans. Það
hefur löggjafarvaldið, rétt til alþjóðlegra
skuldbindinga og hefur samskipti við önnur
ríki og á hendi ríkisins eru allar stofnanir
sem skipta máli fyrir málaflokkinn. Hvorki
einkafyrirtæki, jafnvel stærstu fyrirtæki
heims, né grasrótarsamtök gætu tekið slíkt
hlutverk að sér eða hafa yfir viðlíka björgum
að ráða. Ríkið verður að leika lykilhlutverkið;
kalla aðra til samstarfs og beita stjórntækjum
sem bíta.