Fréttablaðið - 19.11.2021, Blaðsíða 13

Guðmundur
Steingrímsson
n Í dag
Mitt ófullkomna nef segir mér að í
raun sé fólk almennt hér á landi til
í að stunda sóttvarnir af miklum
móð, vera með grímu og spritta sig,
fara í hraðpróf fyrir viðburði og
svo framvegis. Við gerum það sem
þarf. Einnig hefur vilji til bólu-
setningar verið mjög mikill hér
á landi. Það má því segja að þessi
þjóð hafi verið einstaklega viljug
þegar kemur að sóttvörnum.
Hins vegar skynjar mitt nef líka
af lestri frétta og af samræðum við
annað fólk að stigvaxandi óþreyja
hefur hreiðrað um sig gagnvart því
að einstaklingar, fullbólusettir,
þurfi sýknt og heilagt að fara í
sóttkví út af nálægð við smitaða.
Þetta þarf að ræða.
Ég veit það hljómar dramatískt
en sóttkví er í eðli sínu stofu-
fangelsi, þótt ég vilji auðvitað ekki
halda því fram að hún sé það. En
margt er líkt. Það er hollt að minna
sig á þetta, því oft vill gleymast að
aðgerðir sem gripið er til tíma-
bundið eru í raun heilmikið
inngrip í líf fólks og svipting á
réttindum. Geisi skæð veira er rétt
að láta slíkt yfir sig ganga, búi góð
heilsufarsleg rök að baki. En sé fólk
komið með umtalsverða vörn fyrir
veirunni með bólusetningu og
aðrar áhrifaríkar leiðir eru einnig
sannanlega færar til að glíma við
hana, verður auðvitað að gæta þess
að réttindi fólks séu ekki skert að
ósekju. Í sóttkví má fólk ekki hitta
annað fólk í návígi, verður að vera
heima hjá sér – inni í herbergi séu
aðrir á heimilinu – og svo fram-
vegis. Fólk er meira að segja skráð
í sóttkví í gagnagrunn heilbrigðis-
yfirvalda, þannig að rjúfi fólk sótt-
kvína liggja viðurlög við.
Símtalið kemur
Sóttkvíin raskar atvinnulífinu
og skólastarfi. Hún gerir það að
verkum að mun erfiðara er fyrir
fjölskyldur að gera sjálfsagðar
áætlanir. Það eru lúmsk áhrif, en
þannig hefur lífið verið í næstum
tvö ár. Alltaf getur símtalið komið.
Sóttkví. Öllu aflýst.
Engar opinberar bætur fást ef
verðmæti glatast eða áætlanir
raskast út af sóttkví. Krafa um
sóttkví er því, hvernig sem á það
er litið, harkaleg aðgerð. Ég þekki
marga sem hafa eytt smitrakning-
arforritinu úr símanum sínum. Það
vill enginn lenda í sóttkví. Full-
bólusett fólk, jafnvel þríbólusett,
með engin einkenni er látið sitja
heima. Engu skiptir þótt það fái
neikvætt úr prófi og sé einkenna-
laust. Heima skal það vera.
Sóttkví er einstaklega harkaleg
aðgerð gagnvart skólabörnum.
Skólastjórnendur eru á haus við
að setja nemendur í sóttkví á
degi hverjum, án þess raunar að
lög heimili, samkvæmt nýjustu
fréttum, að þeim séu veittar þær
skyldur. Börn fá almennt væg
einkenni og mörg þeirra eru full-
bólusett. Jafnframt má halda því
fram að það hvíli frekar sú skylda
á herðum okkar fullorðinna að
vernda börnin. Aðgerðir okkar
ættu að miða að því að halda skóla-
starfi gangandi, án röskunar. Börn
ættu ekki að þurfa að fara í sóttkví
til að vernda okkur hin.
Bara á Íslandi
Vissulega hafa reglur um sóttkví
verið rýmkaðar töluvert hér á
Hin séríslenska sóttkví
landi, tíminn styttur og smitgát er
orðinn möguleiki, en grunnreglan
er enn sú sama: Einstaklingur fer
í sóttkví ef hann hefur umgengist
einhvern sem reyndist smitaður.
Þessi nálgun hefur ekki breyst þótt
þorri þjóðarinnar hafi verið bólu-
settur.
Spurningarnar eru aðkallandi:
Er nauðsynlegt að bólusett fólk
fari í sóttkví? Hvað þá þríbólu-
sett? Er nauðsynlegt að börn, sem
smita almennt minna og veikjast
minna, fari í sóttkví? Hvað þá
bólusett börn? Þessar spurningar
eru einkar aðkallandi í ljósi þess
að Ísland sker sig úr. Ég gúgglaði
og komst að þessu: Í Noregi gilda
þær reglur að komist manneskja í
tæri við smitaða manneskju, þarf
hún ekki að fara í sóttkví sé hún
bólusett. Hins vegar þarf hún að
fara í próf. Það hljómar skynsam-
lega. Og vera varkár, sem er líka
skynsamlegt. Og eru Norðmenn
einstaklega kærulausir? Nei, bólu-
settir þurfa heldur ekki að fara í
sóttkví í Svíþjóð né heldur í Finn-
landi. Og ekki heldur í Danmörku.
Ekki í Þýskalandi. Ekki Bretlandi.
Ekki Hollandi. Ekki Frakklandi.
Ekki Írlandi. Alls staðar er einungis
mælst til þess að bólusettir, hafi
þeir komist í tæri við smitað fólk,
fari í próf. Og ekkert þessara ríkja
setur skólabörn í sóttkví.
Af hverju er Ísland svona spes?
Hver eru rökin? Hvað er öðruvísi
hér en í Noregi? Finnlandi? Dan-
mörku? Nú er ég ekki í sóttkví,
né nokkur mér nákominn, svo
ekki er þetta skrifað í stundarp-
irringi vegna þess að ég sé búinn
að horfa á allt í sjónvarpinu og
hafi ekkert að gera, heldur út af
hinu: Það má ekki láta allt yfir
sig ganga, gagnrýnislaust. Spyrja
þarf. n
Eiríkur Örn Norðdahl fer hér á kostum
í umfjöllun um útskúfun, refsingu og
fyrirgefninu - á mörkum skáldskapar
og veruleika.
Bókabúð Forlagsins | Fiskislóð 39 | Opið virka daga 10–18 | Laugardaga 11–17 | www.forlagid.is
LANDSINS MESTA ÚRVAL BÓKA
„... einlæg, stundum sprenghlægileg saga þar
sem höfundur tekst á við erfiðar spurningar
sem eiga brýnt erindi við samtímann.“
RAGNHILDUR ÞRASTARDÓTTIR / MORGUNBLAÐIÐ
FÖSTUDAGUR 19. nóvember 2021 Skoðun 13FRÉTTABLAÐIÐ