Fréttablaðið - 19.11.2021, Blaðsíða 102

Sandra Guðrún
Guðmundsdóttir
sandragudrun
@frettabladid.is
Innan rétttrúnaðarkirkj-
unnar er jóladagur þann
7. janúar. Í mörgum löndum,
til dæmis Serbíu, er siður að
halda jólin þann dag.
Renata Zdravkovic flutti til Íslands
10 ára og heldur bæði íslensk og
serbnesk jól.
Renata segist elska bæði íslensk
jól og serbnesk og heldur upp á
hvor tveggja dóttur sinnar vegna.
„Ég á dóttur með íslenskum
manni og þegar við vorum saman
héldum við fyrst upp á þeirra jól
24. desember og svo mín 7. janúar.
Þegar við hættum saman þá hélt ég
áfram að halda bæði jólin, ég vil að
dóttir mín þekki bæði íslenskar og
serbneskar jólahefðir,“ segir hún.
Þar sem 7. janúar er ekki frídagur
á Íslandi er Renata oftast að vinna
þann dag, en hún undirbýr matinn
að miklu leyti kvöldið áður og svo
eru jólin haldin um kvöldið þegar
hún kemur heim úr vinnunni.
„Við gerum oftast purusteik,
en úti í Serbíu er yfirleitt svín eða
lamb á teini í jólamatinn, en við
gerum það ekki hér. Ég geri puru­
steikina daginn áður og þá þarf
bara að gera sósur salat og kart­
öflur á jóladag,“ segir Renata, en á
þá við 7. janúar, sem er jóladagur
hjá henni.
„6. janúar er fasta. Þá má ekki
Heldur jólin í janúar
Renata hefur búið á Íslandi mestan hluta lífsins.Henni finnst mikilvægt að
halda í hefðir og heldur bæði íslensk og serbnesk jól. FRÉTTABLAÐIÐ/SIGTRYGGUR
Serbneskt jólaborð hlaðið kræsingum. Jólabrauðið er serbnesk hefð sem Renata sleppir aldei.
Ef þú færð klinkið
þá færðu nógan
pening á árinu eða þér
gengur vel í vinnunni.
Ég vil að
dóttir mín
þekki bæði
íslenskar
og serb-
neskar
jólahefðir.
borða neinar dýraafurðir nema
fisk. Við höfum oftast baunarétti
og við borðum líka mikið af súru
grænmeti, súrar gúrkur, súrar
paprikur, súrt blómkál og þannig.
Við erum að nýta grænmeti svo
það eyðileggist ekki, það er sett í
edik yfir veturinn og við borðum
mikið af súru grænmeti á veturna.“
Fyrsti gestur fyrirboði um árið
Í Serbíu ríkir sú hefð að fyrsta
manneskjan sem kemur inn í
húsið á jóladag 7. janúar fær gjöf.
Það er sagt að fyrsti gesturinn spái
fyrir um hvernig árið verður.
„Við höfum yfirleitt valið hver
kemur í heimsókn. Oftast veljum
við börnin, þau labba þá kannski
einn hring í kringum húsið og
banka svo og fá gjöf. Börnin eru
oftast heilbrigð og hraust svo ef
þau eru fyrstu gestirnir mun árið
ganga vel og smurt hjá okkur,“
útskýrir Renata og segir að dóttir
hennar fái oft þetta hlutverk.
„Hún þarf að segja ákveðna
setningu og við svörum á móti og
svo fær hún gjöfina. Þetta er voða
gaman.“
Ein serbnesk jólahefð sem
Renata heldur alltaf í er að baka
stórt brauð með peningi í.
„Þetta er stór brauðkaka. Það á
í raun að borða hana fyrir hádegi,
svo ef ég er í fríi þá borðum við
hana þá. Hefðin er að hafa fjöl­
skylduboð og við sitjum saman
og borðum hádegismat. Allir
eiga að rífa af brauðinu, en áður
en brauðið er bakað setjum við
pening í deigið. Kannski einn
hundraðkall og í Serbíu er sett ein
grein af tré sem vex þar. Ef þú færð
greinina þá er það fyrir því að allir
verði hamingjusamir og hraustir
og enginn verði veikur í húsinu, en
ef þú færð klinkið þá færðu nógan
pening á árinu eða þér gengur vel í
vinnunni,“ útskýrir Renata.
Borða saman eins og fjölskylda
Renata á serbneska konu en ekki
foreldra eða systkini á Íslandi. Þess
vegna hitta þær vinkonur sínar á
jólunum og borða með þeim.
„Mér finnst æðislegt að eiga
núna serbneskan maka sem vill
halda bæði jólin með mér. Við
erum svolítið margar hér sem
erum einar, það er eigum ekki for­
eldra eða systkini hér. Við höfum
verið allar saman og eldað og allar
koma með eitthvað á borðið. Svo
borðum við saman eins og ein stór
fjölskylda. Það er miklu skemmti­
legra heldur en að vera kannski
bara ein heima með börnunum,“
segir hún.
Í Serbíu er venjan að opna gjafir
um áramótin, en Renata hefur gert
það 24. desember að íslenskum sið.
„Ég hef líka haft þessa 13 jóla­
sveina fyrir jólin eins og gert er hér.
Ég vil ekki að barnið mitt sé alveg
út úr íslenskum hefðum. Gamlárs­
kvöld höfum við líka haldið upp á
eins og gert er á Íslandi. Við höfum
bara sambland af öllum hefðunum
á þessum tíma, íslenskum og
serbneskum,“ segir Renata.
Dóttur Renötu finnst alveg æðis­
legt að halda jólin tvisvar, en finnst
sumar serbnesku hefðirnar svolítið
skrítnar, eins og að opna ekki gjafir
á jólum.
„Svo finnst henni svolítið skrýtið
það sem hún þarf að segja þegar
hún bankar á dyrnar á jóladag. En
henni finnst það samt gaman. Það
er gaman að halda í þessar hefðir.
Maður er kannski á hlaupum allt
árið og endalaust upptekinn, svo
koma nokkrir dagar þar sem við
söfnumst saman og höldum upp á
jólin. Mér finnst það æðislegt.“ n
Allar nánari upplýsingar um Jólamarkaðinn,
Jólaskóginn á Hólmsheiði og jólatrjáasölu
á Lækjartorgi er að nna á: heidmork.isVIÐ ELLIÐAVATNSBÆ
19. nóvember 2021 jól 2021 82 fréttablaðið