Fréttablaðið - 19.11.2021, Blaðsíða 58

Margrét Jónsdóttir list-
málari heillaðist af franskri
menningu þegar hún dvaldi
í Kjarvalsstofu, íbúð fyrir
listamenn, í París árið 1988.
Síðan þá hefur hún dvalið í
Frakklandi meira og minna.
elin@frettabladid.is
Margrét keypti 300 ára gamalt hús
í Les Coevrons í norðvesturhluta
Frakklands árið 2003. Þar hefur
hún dvalið, unnið á vinnustofu
sinni og verið með vatnslitanám-
skeið fyrir Íslendinga í þessu
fallega umhverfi. Eftir hrunið
fór Margrét að leigja húsið út til
að mæta kostnaði við viðgerðir
á þessu gamla, fallega húsi. Líf
Margrétar tók u-beygju fyrir rúmu
ári þegar hún slasaðist á fæti eftir
að hafa farið í hnéaðgerð. Endur-
hæfing hefur tekið langan tíma og
Margrét sat föst í Frakklandi vegna
Covid-útgöngubanns og þess að
geta ekki ferðast ein. Ekkert beint
flug var á milli landanna. Ættingj-
ar og vinir komust ekki heldur til
Frakklands til að aðstoða hana, svo
þetta var erfiður tími. Hún hefur
því ekki komist heim til Íslands í á
annað ár, en horfir nú glöð fram á
íslensk jól.
Margrét hefur starfað sem
myndlistarmaður í hálfa öld og
lengi stundað kennslu í grunn- og
framhaldsskólum auk Myndlistar-
skóla Kópavogs. Hún hefur haldið
á fimmta tug einkasýninga og
tekið þátt í fjölda samsýninga bæði
hér á landi sem erlendis. Venjulega
hefur hún dvalið í franska kotinu
sínu í jóla- og sumarfríum en vegna
veikinda hefur dvölin orðið sam-
felld og Margrét hætt allri kennslu
á Íslandi. Hún er þó hvergi hætt að
mála og nýtir tímann vel til þess
að vinna.
Algjört myrkur
Þegar listakonan er spurð um
frönsk jól segir hún þau hafa verið
sérstök á síðasta ári vegna Covid
enda mest allt lokað. „Nágranni
minn fór til Mónakó yfir jólin en
landið var opið Frökkum, jafnt
hótel, veitingastaðir og spilavíti,
sem fólki fannst vera mikil hvíld
frá Covid-lokunum,“ segir hún.
Frakkar eru mikil matarþjóð
og spara ekkert við sig í mat og
drykk um jólin. Þeir skreyta ekki
heimilin með ljósaseríum þar sem
rafmagnið er dýrt, en bæjarfélög
sjá um skreytingar og síðan eru
jólamarkaðir í öllum bæjum og
borgum. „Eftir kl. 10 á kvöldin
er slökkt á öllum götuljósum og
margir setja hlerana fyrir glugg-
ana, myrkrið er algjört í minni
sveit,“ segir hún.
„Matarmarkaðir eru hér árið
um kring en margvíslegir jóla-
markaðir spretta upp í desember,“
segir Margrét. „Í Le Mans, sem er í
45 mínútna akstri frá mér, er sett
upp jólaþorp þar sem boðið er upp
á alls kyns uppákomur. Margir
Frakkar fara út að borða á aðfanga-
dagskvöld og þá situr gjarnan öll
fjölskyldan saman yfir hlaðborði.
Einnig eru fjölbreyttir tónleikar í
boði sem fólk sækir,“ segir Margrét,
en hún er þrjár klukkustundir að
aka til Parísar en klukkustund
með lest frá Le Mans.
Fjölskylda og vinir borða saman
„Það eru mjög fastar venjur hjá
Frökkum um jólin. Þeir eru með
marga forrétti, aðalrétti, osta og
eftirrétti. Svo drekka þeir góð vín
með. Í forrétt er yfirleitt góður
fiskur, til dæmis lax, ostrur, gæsa-
eða andakæfa, síðan eru hvítar
pylsur, kalkúnn er oft á borðum á
aðfangadag, kjúklingur, önd eða
akurhæna, þá koma ostar og loks
er hefðbundin kaka sem lítur út
eins og trélurkur. Það eru allar
verslanir fullar af þessari köku
fyrir jólin. Kampavín er venjulega
fordrykkur og rautt og hvítt með
matnum. Frakkar drekka alltaf
vín með mat. Matartíminn tekur
minnst þrjá klukkutíma. Öll stór-
fjölskyldan borðar saman bæði
á aðfangadag og jóladag, en þá er
algengt að vinir bætist í hópinn og
það hefur alltaf heillað mig.
„Boudin blanch, hvítar pylsur,
eru einn af jólaréttunum í Frakk-
landi, og er hafður á undan
millirétti á undan aðalrétti. Fyrir
jólin er hægt að fá pylsurnar með
truff lum, sveppum eða bragð-
bættar með púrtvíni. Ég hef haft
pylsurnar sem aðalrétt á jólum.
Þeir sem hafa verið á námskeiði
hjá mér í Frakklandi þekkja f lestir
réttinn. Pylsurnar eru steiktar
og bornar fram með steiktum
eplum og lauk. Ég geri þetta yfir-
leitt aðeins öðruvísi því ég steiki
eplin og laukinn upp úr karríi og
helli vínediki yfir og leyfi þessu
að malla aðeins með pylsunum,“
segir Margrét.
Foie gras uppáhalds
„Einn af mínum uppáhaldsréttum
er foie gras, steikt gæsa- eða anda-
lifur. Þetta er stór, hrá lifur sem
er steikt eða bökuð. Lifrin er sett
hrá á heita pönnu og brúnuð á
báðum hliðum og söltuð. Síðan
steiki ég eplabita upp úr fitunni
og helli smávegis af koníaki eða
púrtvíni yfir eplin og hef með
lifrinni. Margir hafa ristað brauð
með þessu en baguette er fínt til
að hreinsa sósuna af diskinum,
sem er auðvitað guðdómleg. Með
þessum rétti drekk ég kampa-
vín,“ segir Margrét, sem kann svo
sannarlega að njóta þess besta í
Frakklandi.
„Ég er alveg hætt að skreyta
mikið fyrir jólin,“ segir hún. „Það
er nóg fyrir mig að hafa falleg blóm
í kringum mig, góða tónlist, kerti
og ljúffengan mat,“ bætir hún við.
Margrét býr ein og segir að jólin
séu alltaf öðruvísi hjá þeim sem
búa einir en hjá fjölskyldufólki.
„Jólamaturinn er bara eitthvað
sem mig langar í, en ekki sam-
kvæmt hefðum. Það þarf þó alltaf
að vera góður matur, gott vín og
konfekt, en Frakkar eru sérfræð-
ingar í súkkulaðigerð,“ segir hún.
Með sýningu á Íslandi
Margrét segir að það hafi alltaf
verið dásamleg hvíld frá Íslandi að
dvelja í Frakklandi, minni streita,
gott að vinna í kyrrðinni, veðrið
betra og miklu ódýrara að lifa. „Ég
eiginlega flýði dýrtíðina heima,“
segir hún. „Það verður hins vegar
gaman að koma heim núna eftir
svona langan tíma í Frakklandi,“
segir hún. „Ég er að fara að sýna
í SÍM-salnum í desember með
listamanninum Örnu Gná Gunn-
arsdóttur sem býr í Strassborg en
vinnur að list sinni á Íslandi og í
Frakklandi. Við erum tengdar á
margan hátt, blóðböndum, báðar
með sterk tengsl við Frakkland og
þrátt fyrir að vinna ekki í sömu
miðla, þá erum við oft að vinna
með sömu viðfangsefni, líkamann,
líkamsvessa, feminískar pælingar,
handverk og viðhorf. Einnig til-
raunakennda heilun og innhverfa
íhugun. Síðasta sýningin okkar var
í Grafíksalnum 2017 og nefndist
hún Blóðbönd.“
Húsið ilmar við matargerð
Margrét ætlar að gefa lesendum
uppskrift af hefðbundnum,
klassískum, frönskum rétti, Beef
Bourguignon. „Ég fer ekkert endi-
lega eftir hefðum og því hef ég
oft Beef Bourguignon um jólin í
Frakklandi, en potturinn dugar
vel og er mun ódýrara fæði en ost-
arnir. Ég steiki fyrst kjötið og elda
síðan í ofni í átta tíma með kart-
öflum og öllu öðru. Það fer eftir
hvað ég er að gera þann daginn en
húsið ilmar dásamlega,“ segir lista-
konan og hér er rétturinn.
Beef Bourguignon
Hér er grunnur sem hægt er að leika
sér með, en ég fer aldrei nákvæm-
lega eftir uppskrift og ég bæti alltaf
kartöflum við sem fá að malla með
kjötinu.
1 kg nautakjöt
150 g beikon
4 gulrætur
1 flaska af rauðvíni
1 laukur
smá hveiti
1 timiankvistur
1 lárviðarlauf
2 eða 3 negulnaglar
1 hvítlauksgeiri
börkur af einni appelsínu
salt og pipar
Skerið kjötið í bita og setjið í stóra
skál ásamt skornum gulrótum og
lauk, kryddjurtum, kryddi, hvítlauk
og appelsínuberki.
Hellið rauðvíni yfir og plastfilmu
yfir skálina og látið marínerast í 12
til 24 klukkustundir á köldum stað.
Vínið er skilið frá kjötinu og
grænmetinu. Hellið ögn af ólífu-
olíu í pott og steikið kjötið. Látið
brúnast á hvorri hlið og saltið.
Bætið við beikoni og grænmeti og
látið malla í 5 mínútur. Stráið hveit-
inu yfir og látið malla í 2-3 mínútur.
Bætið víninu úr maríneríngunni út
í og látið suðuna koma upp og soðið
í um 5 mínútur til að áfengið gufi
upp. Lok sett á pottinn og soðið í 2
til 2 1/2 tíma við meðalhita. ■
Frönsk jól eru
matargleði Margrét Jónsdóttir listmálari hefur verið föst í Frakk-
landi í meira en eitt ár, bæði vegna veikinda og Covid.
MYND/AÐSEND
Vinnustofa Margrétar í 300 ára gömlu húsi hennar í Frakklandi.
Jólalegt í stofunni og krossar skreyta veggina.
Jólakakan sem Margrét minnist á í greininni og er á öllum borðum Frakka um
jólin. Kakan lítur úr eins og trélurkur. Hún fæst nú í öllum frönskum búðum.
Beef Bourguignon. Þegar þessi réttur er eldaður ilmar
allt húsið, að sögn Margrétar.
Foie gras og
hvítar pylsur
eru á borðum
Frakka á að-
fangadag.
Skartgripur með táknræna merkingu, seldur til
styrktar blindum og sjónskertum á Íslandi.
Íslenskt handverk. Fæst um land allt.
Þríkrossinn
Stuðningur til sjálfstæðis
19. nóvember 2021 jól 2021 38 fréttablaðið