Fréttablaðið - 19.11.2021, Blaðsíða 82

Í neyðarskýlunum
eru sett upp jólatré
og jólaskraut, það er
boðið upp á jólamat og
það er mikið lagt upp úr
því að allir fái að lág-
marki einn pakka.
Hrafnhildur Ólöf Ólafsdóttir
Jólin eru oft erfiður tími
fyrir heimilislausa ein-
staklinga, en þeir geta haldið
upp á jólin í gistiskýlum á
höfuðborgarsvæðinu og þar
er mikið lagt upp úr því að
skapa gleðileg jól. Þar sem
jólin í ár lenda á helgi verður
minni samdráttur í þjónustu
en oft áður, sem hentar
þessum hóp vel.
Geðhjúkr un ar fræðing urinn
Hrafn hild ur Ólöf Ólafs dótt ir er
deildarstjóri málaflokks heim-
ilislausra á velferðarsviði Reykja-
víkurborgar. Hún segir að jólin séu
erfiður tími hjá mörgum heimilis-
lausum einstaklingum en að það
hafi orðið jákvæð þróun í þjón-
ustunni sem þeim er boðið upp á
eftir að ný stefna tók við málefnum
hópsins.
„Mitt hlutverk er að fylgja eftir
nýrri stefnu um málaflokkinn
sem var sett fyrir tveimur árum.
Þessi stefna er bara biblían okkar
og henni fylgdu ýmsar áherslu-
breytingar,“ segir Hrafnhildur. „Ég
er líka yfirmaður forstöðumanna
í öllum úrræðunum. Úrræðin sem
eru í boði eru tvö gistiskýli fyrir
yngri og eldri heimilislausa karl-
menn, Konukot, sem er rekið af
Rótinni, þar sem ég er ráðgefandi,
og svo líka Vettvangs- og ráð-
gjafarteymið, eða VoR-teymið, sem
tengir heimilislausa við þjónustu í
samfélaginu. Einnig er boðið upp á
langtímabúsetuúrræði, smáhýsi og
stakar íbúðir.“
Nýr hugsunarháttur
í málaflokknum
„Þetta er orðinn stór málaflokkur
sem hefur stækkað mjög hratt. Síð-
astliðin þrjú ár hefur verið fjölgun
á úrræðum út frá nýju stefnunni,“
segir Hrafnhildur. „Hún gildir milli
2019-2025 og það hefur verið sett
fjármagn í ákveðna aðgerðaþætti
sem eiga að framfylgja frumatrið-
um stefnunnar, til dæmis með því
að setja upp neyðarskýli á Granda,
bjóða upp á húsnæðisúrræði fyrir
konur með tvígreiningu, ásamt því
að efla VoR-teymið og útvíkka skil-
greiningar á heimilisleysi.
Við fórum til dæmis í mikla
baráttu fyrir konur því þær
voru ekki á þjónustulista nema í
undantekningum. Þær voru oft
með umsóknir um búsetu en voru
ekki skilgreindar heimilislausar
vegna þess að þær voru á heimilum
annarra. En þar voru þær oft í
ofbeldissamböndum og eftir að
við innleiddum erlendar skil-
greiningar er nú ekki mikill munur
milli kynjanna á fjölda í ótryggum
aðstæðum,“ segir Hrafnhildur.
„Þetta er til marks um hvernig
hugsunarhátturinn er öðruvísi
eftir að nýja stefnan tók við.“
Góð jól fyrir heimilislausa
Hrafnhildur Ólöf Ólafsdóttir segir að það henti heimilislausu fólki vel að jólin lendi á helgi í ár. FRÉTTABLAÐIÐ/ERNIR
Sérnámslæknar
í geðlækningum
og starfsfólk
bráðamóttöku
gáfu skjólstæð-
ingum VoR-
teymisins og
neyðarskýlanna
jólagjafir í fyrra.
MYND/AÐSEND
Minningar-
sjóður Einars
Darra – Eitt líf,
ásamt fleiri
hópum, gáfu
heimilislausum
ullarpeysur
um síðustu jól.
MYND/AÐSEND
Stendur vel á um þessi jól
Neyðarskýlin sem er boðið upp á
eru opin alla daga frá klukkan 17
til klukkan 10 næsta dag en þau
hafa ólíkar áherslur sem henta
ólíkum þörfum.
„Gistiskýlið á Lindargötu hefur
lagt áherslu á þjónustuþunga
hópinn, einstaklinga sem eru með
hjúkrunarþarfir, auknar stuðn-
ingsþarfir eða mikinn geðvanda
og fá kannski ekki viðeigandi
þjónustu annars staðar,“ segir
Hrafnhildur. „Þar eru líka undan-
þágupláss svo fólk geti fengið að
vera þar yfir daginn. Það byrjaði
árið 2019 en við jukum við þessa
þjónustu í faraldrinum og þá fóru
plássin tímabundið úr þremur,
sem dugar almennt, í tólf. Hjálpar-
stofnun kirkjunnar opnaði líka
Skjólið, þar sem konur geta verið
yfir daginn á virkum dögum.
Ungu karlmennirnir, sem dvelja
í neyðarskýlinu við Grandagarð,
hafa ekki haft þörf á dagopnun. Ef
það er ekki mjög slæmt veður úti
eru þessir einstaklingar ekki að
nýta það að fá að vera inni,“ segir
Hrafnhildur. „Yngri hópurinn er
líka mjög fjölbreyttur og margir
eru í vinnu og með rútínu og
virkni.
Um jólin hafa allir þessir
staðir svigrúm til að mæta þörfum
hópsins með opnunartíma. Þó
að jólin í ár séu svolítið óheppileg
fyrir dagvinnufólk eru þetta
góð jól fyrir heimilislausa upp á
opnunartímann hjá öllum þessum
úrræðum. Jólin lenda akkúrat á
dögum þar sem við höfum svig-
rúm til að hafa sólarhringsopnun
og ég veit að Skjólið er líka að
skoða aukinn opnunartíma
hjá sér,“ segir Hrafnhildur. „Við
stöndum sérstaklega vel þessi jól,
en þetta hefur verið sérlega erfitt
þegar jólin eru á heppilegum tíma
fyrir dagvinnufólk.
Áður var VoR-teymið líka ekki
á helgar- og kvöldvöktum, en
það breyttist í faraldrinum því
þjónustan var að svo mörgu leyti
takmörkuð annars staðar vegna
lokana,“ útskýrir Hrafnhildur. „Við
höfum haldið vöktunum og ætlum
ekki að breyta því.“
Erfiður tími fyrir marga
heimilislausa
„Jólin eru oft mjög erfiður tími
fyrir þennan hóp og við breytum
því ekki þó að við leggjum sér-
staklega mikið upp úr því að skapa
góða stemningu. Þetta er tími
minninga og tengsla og við það
opnast mörg sár. Við finnum líka
að fólk er mjög viðkvæmt fyrir
miklum breytingum í desember-
mánuði,“ segir Hrafnhildur. „En
það er alltaf mikil stemning í skýl-
unum og búsetunni og starfsfólk er
mjög duglegt við að undirbúa jólin,
spila jólatónlist, setja upp jóla-
ljós, baka smákökur og halda öllu
huggulegu.
Í neyðarskýlunum eru sett upp
jólatré og jólaskraut, það er boðið
upp á jólamat og það er mikið lagt
upp úr því að allir fái að lágmarki
einn pakka. Við fáum oft gefins
pakka frá samtökum eins og Sam-
hjálp og minningarsjóðum og
VoR-teymið gefur líka pakka, svo
oft fá einstaklingar marga pakka,“
segir Hrafnhildur. „Við erum líka
í miklum tengslum við Mæðra-
styrksnefnd og VoR-teymið hefur
keyrt út jólamat til fólks sem er í
ótryggum aðstæðum eða sjálf-
stæðri búsetu.
Svo hafa líka verið jólatónleikar.
Fólk hefur samband og biður um
að fá að koma að spila. Svavar
Knútur kom og spilaði hér á Þor-
láksmessu í fyrra og þá kom líka
kór. Siðmennt kom svo líka með
tónleika til okkar,“ segir Hrafn-
hildur. „Svo býður hópur ein-
staklinga úr SÁÁ líka mönnunum
í gistiskýlinu á Lindargötu alltaf
í aðventuferð og þau sem eru á
Granda og í Konukoti geta komið
með.
Á jólatímanum sjálfum er
svo virðing og heilög stemning
ráðandi. Sumir taka þátt í jóla-
haldinu en við leggjum áherslu á
að gefa þeim sem finnst þetta ekki
gleðilegur tími rými og virðingu og
vera ekki að troða jólagleðinni upp
á þau,“ segir Hrafnhildur.
„Það er misjafnt hve margir nýta
úrræði okkar yfir jólin, en ef eitt-
hvað er hefur þeim kannski heldur
fækkað. Þetta er tími þar sem
ákveðnir aðilar komast inn annars
staðar af ýmsum ástæðum, en það
koma líka stundum álagstoppar,
til dæmis þegar þjónusta er skert
milli jóla og nýárs,“ segir Hrafn-
hildur. „Þó að það hittist vel á núna
um þessi jól er samt yfirleitt ein-
hver samdráttur í þjónustu á þeim
tíma, fólk er að taka frí og svona og
það hefur áhrif á okkar hóp.“
Jákvæð þróun en það þarf meira
„Fyrir utan úrræðin okkar geta
heimilislausir leitað til Skjólsins
og í kaffistofu Samhjálpar, en
kaffistofan lokaði matsalnum
reyndar tímabundið í faraldrinum.
Við erum líka í góðu samstarfi við
Vog, sem er mjög sveigjanlegur
gagnvart þessum hópi um jólin og
sumir eru alltaf velkomnir þangað
yfir hátíðirnar. Svo er Hjálpræðis-
herinn líka kominn með glæsilegt
nýtt húsnæði þar sem heimilis-
lausir eru velkomnir, en það er
svolítið úr vegi og fólk þarf að læra
að nýta aðstöðuna,“ segir Hrafn-
hildur. „En ég geri ráð fyrir að þar
verði mikið lagt upp úr jólunum.
En það er ekki næg þjónusta í
boði fyrir heimilislausa um jólin
og það myndi auðvelda þessum
einstaklingum lífið og draga úr
snertipunktum þeirra við heil-
brigðiskerfi og lögreglu ef geðheil-
brigðisþjónusta væri til dæmis
aðgengilegri utan spítala óháð
greiningum,“ segir Hrafnhildur.
„Þeir sem tilheyra ekki ákveðnum
markhópum fá hana ekki og sú
þjónusta sem er í boði hentar oft
ekki, en ég veit að geðsvið Land-
spítalans er að vinna í að bæta
þennan þátt til muna.
Það er líka oft snúið fyrir okkur
að sækja um matarúthlutanir því
heimilislausir eru ekki endilega
markhópurinn og standast ekki
alltaf inntökuskilyrðin. Við þurf-
um að hafa mikið fyrir því að vera
málsvarar þessa hóps og tryggja
honum þjónustu, en við finnum
mikla tillitssemi og sveigjanleika
um hátíðirnar,“ segir Hrafnhildur.
„Þróunin er samt búin að vera
mjög jákvæð. Það hefur verið
boðið upp á aukna þjónustu til að
bregðast við faraldrinum og við
sjáum ekki fram á að þurfa að hafa
áhyggjur af þessum jólum.“ n
Mozart við kertaljós
Camerarctica
Hafnarfjarðarkirkja 19. des
Kópavogskirkja 20. des
Garðakirkja 21. des
Dómkirkjan 22. des
Tónleikatími kl. 21.00
Miðaverð 3500/2500
Nánar á tix.is
19. nóvember 2021 jól 2021 62 fréttablaðið