Morgunblaðið - 25.11.2022, Side 2

FRÉTTIR
Innlent2
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 25. NÓVEMBER 2022
Bir
tm
eð
fyr
irv
ar
au
m
pr
en
tvi
llu
r.
He
im
sfe
rð
ir
ás
kil
ja
sé
rr
étt
til
lei
ðr
étt
ing
aá
slí
ku
.A
th.
að
ve
rð
ge
tu
60+ Á TENERIFE
ur
br
e
5. JANÚAR Í20NÆTURfyr
irv
ar
a.
með Gunnari Svanlaugs
595 1000 www.heimsferdir.is
298.900
Flug & hótel frá
20nætur
Fararstjóri:
Gunnar Svanlaugsson
HÁLFT FÆÐI INNIFALIÐ
SVARTUR
FÖSTUDAGUR
30%
AFSLÁTTUR AF ÖLLUM
VÖRUM ALLA HELGINA
KÓÐI Í VEFVERSLUN:
SVARTUR
LINDESIGN.IS
Morgunblaðið Hádegismóum 2, 110 Reykjavík. Sími 569 1100 Fulltrúar ritstjóra Sigtryggur Sigtryggsson sisi@mbl.is Andrés Magnússon andres@mbl.is Fréttir Guðmundur Sv. Hermannsson ritstjorn@mbl.is Menning Einar Falur Ingólfsson menning@mbl.is
Viðskipti Gísli Freyr Valdórsson vidskipti@mbl.is Íþróttir Víðir Sigurðsson sport@mbl.is mbl.is Jón Pétur Jónsson netfrett@mbl.is Smartland Marta María Winkel Jónasdóttir smartland@mbl.is Umræðan | Minningar mbl.is/sendagrein Prentun Landsprent ehf.
Guðni Einarsson
gudni@mbl.is
„Ég sá fljótlega út frá gögnunummín-
umað þegarÖræfajökull hörfaði á öld-
umáðurþágerðist þaðhratt í jarðsögu-
legu tilliti. Í kjölfar þess fylgdu eldgos,
miðað við gjóskulög sem ég kortlagði
á svæðinu. Það er mjög góð fylgni á
milli jökulhörfunar og misstórra eld-
gosa í Öræfajökli. Nú bráðna jöklarnir
okkar sem aldrei fyrr,“ segir dr. Hjalti
JóhannesGuðmundsson landfræðing-
ur. Hann rannsakaði eldvirknisögu og
jöklabreytingar í Öræfajökli vegna
doktorsritgerðar sinnar.
Nokkrir jarðskjálftar hafa mælst í
Öræfajökli undanfarið. Eins var þar
talsverð skjálftavirkni 2017-2018. Hjalti
segir að jöklarnir okkar séumjög við-
kvæmir fyrir lofthitabreytingum og
bregðist fljótt við þeim. Því getur fylgt
aukin hætta á eldvirkni efmiðað er við
að það sé samband á milli jökulhörf-
unar og eldvirkni í fjallinu. Hann segir
að í raun viti menn lítið um hvað er að
gerast í eldfjallinu þótt vísindamenn
Háskóla Íslands og Veðurstofunnar
fylgist vel með því.
„Fjallið virðist vera að vakna og þá
spyr maður sig hvort það sé að koma
í ljós að þegar jökullinn þynnist og
farginu léttir opnist jarðskorpan og
fari að hleypa kviku upp í gegnum sig?
Eða er eitthvað allt annað að gerast?
Það þarf að gera rannsóknir á því,“
segir Hjalti. Hann rannsakaði súr eld-
gos í Öræfajökli en frá þeim kemur
ljósleit gjóska. Hjalti nefnir að eldgosið
1727-1728 hafi verið ísúrt. Öræfajökull
gaus einnig 1362.
„Fyrir eldgosið 1362 var Litlahérað,
eins og sveitin hét, ein blómlegasta
sveit á Íslandi. Sveitin lagðist í eyði
eftir eldgosið og það bjó nánast enginn
þarna næstu 100 árin. Eftir það fékk
sveitin nafnið Öræfi, sem þýðir auðn,“
segir Hjalti. Eldfjallafræðingarnir
Ármann Höskuldsson og Þorvaldur
Þórðarson hafa rannsakað sprengi-
gosið 1362. Það er öflugasta eldgos
Íslandssögunnar og fylgdu því gjósku-
flóð og gusthlaup. Algjör eyðilegging
var 20 km út frá eldstöðinni og menn
og skepnur fórust.
Hjalti segir að nú séu jöklarnir að
bráðna og það megi alveg ræða það
hvort því fylgi aukin eldvirkni. „Við
þurfum að vera á tánum gagnvart Ör-
æfajökli,“ segir Hjalti.
lRannsókn sýnir að eldgos hafa oft fylgt hopi jökulsins
ErÖræfajökull að rumska?
Morgunblaðið/Ómar
Öræfajökull Efst gnæfir Hvanna-
dalshnjúkur en undir er eldfjall.
Jón Gunnarsson dómsmálaráðherra
segir grafalvarlega þróun eiga sér
stað innan fangelsa landsins með
auknu ofbeldi og vopnaburði fanga,
líkt og Morgunblaðið greindi frá í
gær. Fangaverðir kalla eftir aukinni
þjálfun og varnarbúnaði og hyggst
ráðherra svara
kallinu. Hann
segir öryggi
fangavarða, líkt
og lögreglu, í
hæsta forgangi.
„Það sem á
sér stað innan
veggja fangelsa
endurspeglar
þá þróun sem
við verðum nú
vitni að í samfé-
laginu. Ég hef verið í miklu samtali
við fangelsisyfirvöld og það er ljóst
að bregðast þarf við á mörgum svið-
um,“ segir Jón og bendir t.a.m. á
miklar fyrirhugaðar endurbætur á
Litla-Hrauni, semmunu að líkindum
kosta um 2,5 milljarða króna. Munu
þær auðvelda vinnu fangavarða við
að aðskilja hópa sem eiga í deilum
sín á milli og stórbæta allan aðbúnað
starfsfólks og gesta.
Rafbyssur til skoðunar
Jón segist munu efla varnarbún-
að fangavarða á næstunni, líkt og
hann hefur í hyggju að gera fyrir
lögregluna. Nefnir hann í því sam-
hengi högg- og hnífavesti auk þess
sem „vel komi til skoðunar“ að veita
fangavörðum aðgengi að rafbyssum,
svonefndum Taser. Hafa bæði fanga-
verðir og lögreglumenn óskað eftir
þessum sama varnarbúnaði. Sam-
hliða þessu verður þjálfun aukin.
„Við verðum nú ítrekað vitni
að alvarlegum atvikum í fangels-
um landsins. Það er alveg ljóst að
nauðsynlegt er að útbúa okkar fólk
þannig að öryggi þess sé sæmilega
tryggt í vinnunni. Og það gerum
við ekki öðruvísi en með auknum
varnarbúnaði. Samhliða þarf svo að
vinna að skipulagsmálum, enda ekki
hægt að sætta sig við að málum sé
leyft að þróast áfram með þessum
hætti innan fangelsanna,“ segir Jón.
Vísar dómsmálaráðherra þarna
m.a. til þess sem fram kom í umfjöll-
un Morgunblaðsins í gær, fimmtu-
dag. Þar var rætt við fangelsismála-
stjóra, forstöðumann fangelsisins
á Hólmsheiði og varðstjóra í sama
fangelsi. Þeir höfðu allir sömu sögu
að segja, þ.e. ofbeldi og vopnaburður
meðal fanga hefur aukist mjög inn-
an veggja fangelsa landsins. Er nú
svo komið að fangaverðir finna nær
vikulega vopn sem fangar hafa falið
í klefum eða sameiginlegum rýmum.
Samhliða þessum vopnaburði hef-
ur ofbeldisverkum fjölgað í fangels-
um. Eru það bæði fangaverðir og
fangar sem verða fyrir alvarlegum
líkamsárásum. Var seinast ráðist á
fangavörð á Litla-Hrauni fyrir um
mánuði. Vopnum hefur enn ekki ver-
ið beitt gegn fangavörðum en sömu
sögu er ekki að segja um árásir á
fanga.
lAukinn vopnaburður fanga er grafalvarleg þróun, segir dómsmálaráðherra sem
hefur í hyggju að bregðast viðlBoðar varnarbúnað, þjálfun og breytingar
Ráðherramunefla búnað
Kristján H. Johannessen
khj@mbl.is
Morgunblaðið/Kristinn Magnússon
Ógnandi Fangar búa til vopn úr nær öllu sem þeir komast yfir hverju sinni
og hafa þeir oft beitt þessum vopnum gegn sínum samföngum.
Jón
Gunnarsson
Ung sefhæna í heimsókn í Herjólfsdal
Ung sefhæna hefur verið í Herjólfsdal í Vestmanna-
eyjum undanfarið. „Ég glímdi við hana í fjóra daga,“
segir Sigurgeir Jónasson ljósmyndari. „Þeir bentu
mér á hana fuglaáhugamennirnir Ólafur Tryggva-
son og Ingi Sigurjónsson.“ Sefhænur flækjast oft
hingað. Þær eru felugjarnar líkt og keldusvín.
Morgunblaðið/Sigurgeir Jónasson
Verða
áfram í
varðhaldi
lRannsókn sögð
vera á lokastigi
Héraðsdómur
Reykjavíkur
féllst í gær á
kröfu héraðssak-
sóknara um að
karlmennirnir
tveir, sem grun-
aðir eru um að
hafa skipulagt
hryðjuverk hér
á landi, sæti
áframhaldandi
gæsluvarðhaldi næstu tvær
vikurnar. Þetta staðfesti Ólafur Þór
Hauksson héraðssaksóknari.
Tilhögun gæslunnar er með
sama hætti og áður sem þýðir að
mennirnir verða ekki í einangrun.
Mennirnir hafa nú þegar setið í
varðhaldi í níu vikur og verða þær
því ellefu þegar þessi úrskurður
rennur út. Að hámarki er hægt að
fá gæsluvarðhaldsúrskurði í tólf
vikur án þess að gefa út ákæru.
Rannsókn málsins er á lokastigi,
að sögn Ólafs, en að henni lokinni
fer málið til saksóknara sem tekur
ákvörðun um hvort ákæra verði
gefin út.
Hluti haldlagðra
skotvopna.