Morgunblaðið - 22.12.2022, Blaðsíða 20

FRÉTTIR
Innlent20
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 22. DESEMBER 2022
„Það munaði mjög litlu að ég veldi
skógrækt sem ævistarf. Þegar ég
kom til Noregs til að læra hrein-
dýrarækt byrjaði ég á að fara í
Skógtækniskólann á meðan ég
beið eftir að komast á samning í
hreindýraræktinni. Í Skógtækni-
skólanum lærði ég að höggva skóg
og vinna úr honum. Svo komst ég
á samning og fór í hreindýrarækt-
ina,“ segir Stefán Hrafn Magnús-
son, hreindýrabóndi í Isortoq á
Suður-Grænlandi. Hreindýrastöðin
er ekki langt frá hinni fornu Eystri-
byggð Íslendinga. Stefán býr fimm
mánuði ársins í Isortoq en hefur
vetursetu á Íslandi.
„Mig vantaði íslenskan við til
að smíða úr og smíðaaðstöðu.
Ég fékk bæði efni og aðstöðu hjá
Skógræktarfélagi Árnesinga á
Snæfoksstöðum í Grímsnesi og hef
reynt að hjálpa þeim öðru hvoru á
móti.“ Skógræktarfélag Árnesinga
er áhugamannafélag sem á sér
langa sögu. Stefán hefur haft áhuga
á skógrækt frá unglingsárum.
„Það byrjaði þannig að ég fór að
fara út í Hafnarfjarðarhraun með
Birni Þorsteinssyni sagnfræðingi.
Skógræktin hafði úthlutað þar
landskikum til einstaklinga til að
planta trjám. Við Björn fórum fjög-
ur vor í röð og plöntuðum samtals
um átta þúsund trjáplöntum. Í
dag er þetta orðinn mjög fallegur
skógur og allt að 16 metra há tré,”
segir Stefán.
Hann segir að ekki sé sama
hvernig skógur er grisjaður og er
Stefán á heimavelli þegar velja á tré
til höggs. Hann hefur m.a. unnið við
grisjun og sögun á Snæfoksstöðum.
Þar eru íslenskir trjábolir sagaðir
í húsaklæðningar. Undanfarið hafa
þeir verið að saga klæðningu í bál-
hús í Grindavík. Það er skýli fyrir
útivistarfólk og hægt að kveikja
varðeld inni í húsinu til að orna sér
við. Skýlið ver bálið fyrir rokinu
og rigningunni. Á Snæfoksstöðum
er einnig hægt að kaupa íslensk
jólatré, eldivið og viðarkurl. Um
helgar á þessari aðventu hefur ver-
ið haldinn markaður klukkan 11-16
þar sem seldar eru ýmsar skógar-
afurðir, handverk, lummur og heitt
súkkulaði.
Stefán segir það einkenna
íslenska skóga sem uxu upp eftir
fyrstu plöntun að trén hafi haft
mikla birtu og greinar trjánna orðið
margar og mjög öflugar, sérstaklega
á furunni. „Það gerir að verkum að
það er mikill kvistur í bolunum og
hann því ekki hentugur smíðavið-
ur. Önnur kynslóð trjáa, sem er
sjálfsáin og vex inn á milli trjáa í
þroskuðum skógi, verður hins vegar
með beina boli, minni undirgreinar
og meiri vöxt í toppnum. Þessi tré
verða að góðum nytjaskógi.“
Skógrækt á Grænlandi
Stefán hefur lítillega plantað
trjám á Suður-Grænlandi. Starfs-
orkan hefur hins vegar farið í upp-
byggingu hreindýrastöðvarinnar og
lítill tími aflögu í áhugamál.
„Grænlenska búnaðarfélagið
hefur plantað miklum skógi og fleiri
hafa unnið að skógrækt á Suð-
ur-Grænlandi, þar á meðal nokkrir
danskir skógræktarmenn. Trjám
hefur meðal annars verið plantað
í Eiríksfirði og Ketilsfirði. Það er
orðinn mjög veglegur skógur. Í
kringum Narsarsuaq-flugvöll hefur
verið plantað um 250.000 trjám
sem mynda stóran skógargarð.
Þar er birki frá Finnlandi, fura frá
Skandinavíu og Norður-Ameríku
og mikið af rússalerki. Lerkið
þrífst mjög vel á Suður-Grænlandi
því loftslagið þar er svo stöðugt
og líkist meginlandsloftslagi. Hér
á Íslandi hefur verið erfitt fyrir
lerkið að mynda frjóa köngla, fræ
sem geta spírað. Það er vegna
umhleypinganna sem koma þegar
fræmyndunin fer fram og stöðva
hana,” segir Stefán. Náttúrulegt
lágvaxið fjallabirki er einnig á Suð-
ur-Grænlandi. Stærstu birkitrén í
fjarðarbotnum ná átta metra hæð
og eru með þykkan stofn. Þau eru
þó fremur kræklótt svipað og í
birkiskógunum á Suðurlandi, að
sögn Stefáns.
Ísland er í barrskógabeltinu
Hann bendir á að landið þar
sem skógarnir eru í dag á Íslandi
hafi áður verið berangur. Menn
fengu þá hugsjón að klæða landið
skógi. Frumkvöðlarnir hafi ekki
endilega verið með skógarnytjar í
huga heldur miklu frekar verið að
friða slæma samvisku. Búið var að
ofbeita landið um aldir og höggva
skóga til að gera viðarkol og nota
sem eldivið. Með batnandi efnahag
þjóðarinnar efldist skógræktin.
„Við erum í rauninni í barrskóga-
beltinu þótt íslenska birkið sé
lauftré,“ segir Stefán. „Barrskógar
vaxa norðan við heimskautsbaug til
dæmis á góðum stöðum í Norð-
ur-Noregi og svo eftir allri Noregs-
strönd. Í Svíþjóð og Finnlandi eru
líka góðir skógar. Við sjáum núna
að skógur vex mjög vel á Íslandi,
ekkert ósvipað því sem gerist á
sömu breiddargráðu annars staðar.
Menn vöknuðu svo upp við að það
hafði gleymst að grisja, að minnsta
kosti sums staðar, og sáu að það var
hægt að vinna timbur, kurl, eldivið
og ýmislegt úr skógunum.“
Minni frjósemi í dýrunum
En hvernig er staðan á hreindýra-
búinu í Isortoq? „Eftir að loftslags-
breytingarnar byrjuðu hafa verið
miklir umhleypingar. Það snjóar
og svo rignir ofan í snjóinn og
frosthörkur á eftir. Þetta mynd-
ar klamma eða ísbrynju ofan á
beitilandinu. Hreindýrin þrífast því
lStefánHrafnMagnússonhreindýrabóndi lærði skógtæknilHefur haft áhuga á skógrækt frá
æskuárumlSmíðar þorratrog, trébolla og skipskistur úr íslenskumviðilHagur á tré og járn
Hreindýrabóndinn og skógurinn
VIÐTAL
Guðni Einarsson
gudni@mbl.is
Á Snæfoksstöðum F.v.: Stefán HrafnMagnússon, Bergur Þór
Björnsson, Ketil Nybø og Birgir Bergsson.
Skipskista Smíðuð úr íslenskum viði eftir fyrirmynd frá 9.
öld sem fannst við uppgröft á Osebergskipinu.
Trébolli í smíðum Bollar tálgaðir úr viði eru hluti af norsku
skógarmenningunni og vinsælt að drekka úr þeim.
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Handverk Stefán HrafnMagnússon er að tálga þorratrog og notar ýmist íslenska ösp eða greni. Mikil vinna er í
hverju trogi og tekur um viku að klára trog með skreytingum. Sum verkfæranna hefur Stefán smíðað.
X SJÁ SÍÐU 22