Morgunblaðið - 22.12.2022, Blaðsíða 64

MENNING64
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 22. DESEMBER 2022
U
ngmennabókin Allt er
svart í myrkrinu eftir
Elísabetu Thoroddsen
hverfist um hina ungu
Tinnu og hefst á því að Tinna lendir
í bílslysi með mömmu sinni og
pabba á leið þeirra í sumarbústað.
Slysið er alvarlegt og verður til þess
að senda þarf foreldra hennar með
sjúkraflugi til höfuðborgarinnar
en Tinna, sem sleppur nokkuð vel,
er send á sjúkrahúsið á Holtsvík.
Tinna hefur eðlilega miklar áhyggj-
ur af foreldrum
sínum og ekki
bætir úr skák að
dagana eftir slys
er aftakaveður
á svæðinu og
því illmögulegt
að sækja hana á
sjúkrahúsið. Líf-
ið á sjúkrahús-
inu er þó ekki
sem verst. Á kvöldin kemur Dóra,
sem er á aldur við Tinnu, með móð-
ur sinni á kvöldvaktir og með þeim
hefst fallegt og trúverðugt samband
sem skilur fáa eftir ósnortna.
Bókin er ekki löng, rétt um hund-
rað blaðsíður. Undirrituð hóf lestur
og leit ekki upp fyrr en að lestri
loknum – svo spennandi er hún.
Segja má að söguþráðurinn grípi
lesanda og ríghaldi allt frá fyrstu
blaðsíðunum. Kaflinn þar sem sagt
er frá bílslysinu og afleiðingum
þess er til að mynda einstaklega
vel skrifaður og fullur af spennu.
Þegar á sjúkrahúsið er komið fer
lesandi síðan eflaust að velta fyrir
sér hvert söguþráðurinn muni leiða
en þá kemur í ljós að þar eru ýmis
leyndarmál og skemmtilegir staðir,
til að mynda gömul sjúkrahúsálma.
Þangað leita hinar vösku Tinna og
Dóra en fúli hjúkrunarfræðingurinn
Sólveig virðist elta þær á röndum,
að því er virðist til að koma í veg
fyrir fjör og skemmtilegheit, og
skammar þær fyrir þetta brölt á
kvöldin. Þessir kvöldleiðangrar
leiða þær stöllur, auk hins unga
Elfars, sem einnig er veðurtepptur
á sjúkrahúsinu, hins vegar að gömlu
leyndarmáli sem setur svip á fram-
vindu sögunnar.
Söguþráður bókarinnar er heilt
yfir frumlegur og vel heppnaður.
Persónurnar eru sömuleiðis vel
skapaðar og sambönd þeirra og
samræður trúverðugar. Ástarsam-
band Tinnu og Dóru er einstaklega
fallegt og það er frábært að fá fleiri
hinsegin ungmennabækur inn í
bókmenntaflóruna. Þrátt fyrir að
um sé að ræða fína bók í heild var
eitt atriði sem féll ekki í kramið
hjá gagnrýnanda: ungmenni með
einstakan áhuga á skrautskrift.
Þegar Dóra og Tinna finna dagbók
sem er þeim ólæsileg vegna þess
að hún er skrifuð með skrautskrift
vill svo heppilega til að áðurnefndur
Elfar er sérfræðingur í skrautskrift
– án þess að nokkurn tímann hafi
verið minnst á það áður. Skraut-
skrift er óneitanlega áhugavert
áhugamál fyrir ungmenni í skáld-
sögu og því hefði verið æskilegt og
eðlilegt að það hefði verið kynnt um
leið og Elfar kom til sögunnar. Þar
að auki heitir hann CalligraphElfar
á Instagram – var ekki hægt að
gera þennan hluta sögunnar aðeins
trúverðugri? Að mati gagnrýnanda
rauf þessi skakka persónulýsing
frásögn sem flæddi annars vel.
Þrátt fyrir þessar smávægilegu
athugasemdir er Allt er svart í
myrkrinu spennandi og vel heppnuð
bók sem óhætt er að mæla með fyr-
ir ungmenni og aðra lestrarhesta.
Grípandi saga
um ungar ástir
BÆKUR
INGIBJÖRG IÐA
AUÐUNARDÓTTIR
Ungmennabók
Allt er svart í myrkrinu
Eftir Elísabetu Thoroddsen.
Bókabeitan, 2022. Innb., 104 bls.
Morgunblaðið/Eggert
Elísabet Allt er svart í myrkrinu er
sögð „spennandi og vel heppnuð“.
D
rengurinn með ljáinn eftir
Ævar Þór Benediktsson
er þrítugasta bók þessa
afkastamikla höfundar.
Bókin, sem fjallar um hinn unga
Hall, slær að mati gagnrýnanda
nýjan tón hjá Ævari; yfirbragð
hennar er allt annað en til dæmis
í Skólaslitum, sem kom einnig út
fyrir stuttu.
Bókin hefst á því að Hallur verð-
ur næstum því fyrir bíl en í kjölfar-
ið, eftir að hafa komist í svona náin
kynni við dauðann, hlýtur hann
einhvers konar náðargáfu. Dauðinn
sjálfur vitjar Halls, þó ekki til að
nema hann á brott, heldur til þess
að tjá honum
að hann fái það
hlutverk að
fylgja nokkrum
nýlátnum
einstaklingum
„heim“ eftir
dauðann – ekki
lítið verkefni
fyrir pilt í ung-
lingadeild. Ofan
á þetta allt er Jana, sú sem fangað
hefur hrifningu Halls, að leika
aðalhlutverkið í leikriti skólans og
hún að kyssa aðaltöffara skólans,
og þar með ekki Hall, í lokasenunni.
Þess á milli sem Hallur kvíðir fyrir
yfirvofandi kossi draumastúlkunn-
ar og dauðinn sjálfur vofir yfir þarf
hann að redda og smíða alls kyns
leikmuni fyrir leikritið. Líkt og fyrr
segir ekki lítið lagt á ungan dreng.
Myndheim bókarinnar skapar
Sigurjón Líndal Benediktsson, ung-
ur bróðir Ævars, sem greinilega
er upprennandi myndlistarmaður
sem gaman verður að fylgjast með
í framtíðinni. Myndir hans, sem
verka raunar á lesandann eins og
tilviljunarkennt kolakrass eftir
einhvern hæfileikaríkan einstakling
sem komst í bókina beint úr prent-
smiðjunni, auðga frásögnina til
muna. Gagnrýnandi hefði ábyggi-
lega ekki orðið jafn skelkaður við
lýsingar á dauðanum sem bíður
Halls fyrir utan skólalóðina ef ekki
fylgdi þessi óhugnanlega teikning
af óskýrum manni með hryllilegt
bros.
Og það eru ekki bara
myndskreytingarnar sem hitta í
mark heldur gefur texti Ævars
ekkert eftir. Bókinni er skipt upp í
fleiri styttri kafla sem færir hraða
í lestrarupplifunina og því ættu
ungmenni ekki að þurfa að óttast
þessa tæplega fjögur hundruð
blaðsíðna bók. Myndskreytingar og
kaflaskil brjóta upp frásögnina en
auðga hana um leið. Í senn lýkur
mörgum köflum á ystu bjargbrún
sem veldur því að lesandinn á erfitt
með að leggja bókina frá sér fyrr
en hann hefur komist að því hvað
gerist næst. En raunin er sú og frá-
sagnarhraðinn er slíkur að ekki er
dauð stund í bókinni og engu er of-
aukið. Fullorðinn gagnrýnandi tætti
bókina í sig á einu kvöldi og efni
hennar situr enn eftir. Sem ákveðin
hrollvekja tengir hún sig einnig
innbyrðis sem slík. Pó, ein auka-
persóna sögunnar, dregur nafn sitt
af einum af meisturum hrollvekj-
unnar, rithöfundinum Edgar Allan
Poe, og veit hán allt um drauga og
dauðann. Pó er einstök viðbót við
söguna sem tengir frásögnina við
hefðina og kynnir lesendum hennar
bókmenntasögu hrollvekjunnar.
Bókin er síðan ekki aðeins vel
skrifuð og myndskreytt heldur tek-
ur hún sömuleiðis fyrir eitt erfið-
asta – en að sama skapi þarfasta –
viðfangsefni sem maðurinn stendur
frammi fyrir – dauðann. Söguþráð-
urinn kann að vera einsleitur við
fyrstu sýn en bókin er, þegar lengra
er komið, afar marglaga og bera
endalok sögunnar þess vitni. Ævar
ber virðingu fyrir umfjöllunarefni
sínu og lesendum og maður getur
ekki annað en verið þakklátur fyrir
að hér á landi starfi svona frjóir
höfundar sem svara kalli þyrstra
lestrarhesta allt árið um kring.
Framlag Ævars til íslensku barna-
og ungmennabókasenunnar er
ótvírætt og frábærum ungmenna-
bókum ber að hrósa.
Þrítugasta þrusugóð
BÆKUR
INGIBJÖRG IÐA
AUÐUNARDÓTTIR
Ungmennabók
Drengurinn með ljáinn
Eftir Ævar Þór Benediktsson.
Mál og menning. 2022. Innb. 384 bls.
Morgunblaðið/Haraldur Jónasson
Ævar Þór Sagan er „vel skrifuð og myndskreytt“ og tekur fyrir eitt erfið-
asta „viðfangsefni semmaðurinn stendur frammi fyrir – dauðann“.
C
O
L
L
E
C
T
I
O
N
B R A N D S O N . I S
Gleðilegahátíð
BRANDSON ÓSKAR
ÞÉR OG Þ Í NUM
GLEÐ I L EGRA HÁT Í ÐAR
OG FARSÆLS
KOMAND I ÁRS
Fjöldi stórstjarna úr kvikmynda-
heiminum hefur undirritað opið
bréf þar sem krafist er lausnar
írönsku leikkonunnar Taraneh
Alidoosti úr fangelsi. Írönsk
stjórnvöld hnepptu hana í varð-
hald þann 17. desember eftir að
hún birti mynd á Instagram til
stuðnings mótmælendum þar í
landi.
Alidoosti er þekktust fyrir leik
sinn í Óskarsverðlaunamyndinni
The Salesman. Meðal þeirra sem
hafa undirritað bréfið eru Emma
Thompson, Mark Rylance, Mark
Ruffalo, Ken Loach, Mike Leigh,
Steve McQueen, Penélope Cruz,
KateWinslet, Pedro Almodóvar
og Jeremy Irons.
Í bréfinu lýsa undirrituð yfir
samstöðu með Alidoosti og
krefjast tafarlausrar lausnar
hennar. Þau segja einnig ljóst að
írönsk stjórnvöld hafi handtekið
leikkonuna í aðdraganda jólanna
til þess að tryggja að alþjóðlegir
kollegar hennar væru annars
hugar. Það hafi hins vegar mis-
heppnast, þeir séu ekki annars
hugar heldur stórlega misboðið.
Fleiri hafa fordæmt handtökuna
opinberlega, svo sem Evrópska
kvikmyndaakademían.
Í færslu sinni fordæmdi
Alidoosti írönsku stjórnina fyrir
að dæma fólk til dauða fyrir að
hafa tekið þátt í mótmælaöldunni
sem braust út eftir dráp írönsku
lögreglunnar áMahsa Amini í
byrjun hausts. Amini birti mynd
af sér slæðulausri með slagorðun-
um „Konur, líf, frelsi“.
Í frétt The Times, þar sem vísað
er í íranskan ríkismiðil, kemur
fram að Alidoosti hafi verið
handtekin vegna „órökstuddra
athugasemda ummálefni líðandi
stundar“ og „birtingar ögrandi
efnis“. ragnheidurb@mbl.is
Stjörnur krefjast lausnar Alidoosti
Mótmæli Alidoosti hefur sýnt írönsk-
um mótmælendum stuðning.