Morgunblaðið - 22.12.2022, Blaðsíða 32

32
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 22. DESEMBER 2022
KLAPPARSTÍG 29 ÍSLENSK HÁTÍÐARHÖNNUN
Hvað fór svo skelfilega úrskeiðis í
þessu voveiflega máli?
„Það sem er sérstakt við þetta mál
er hvernig það hófst. Manndrápið
er framið árið 1995 og svo leið rúmt
ár þar til frændinn svokallaði var
handtekinn. Hann er úrskurðaður í
gæsluvarðhald án þess að hafa játað
nokkuð og svo líður og bíður og
að lokum játar hann og þá hverfur
lögreglan frá öllum öðrum þáttum
sem rannsóknin snerist um, hún var
komin með játningu,“ segir Elden.
Vantrúaðir foreldrar
Hætt hafi verið að skoða framburð
vitna sem benti í aðrar áttir og svo,
þegar frændinn dró játningu sína til
baka nokkrum mánuðum síðar, hafi
rannsóknin verið komin á byrjun-
arreit á ný. „Hann er svo sakfelldur
í héraði en sýknaður í lögmanns-
rétti. En norska kerfið er þannig að
hér eru refsimál og bótamál rekin
saman og hann var ekki sýknaður
af bótakröfunni, það gerðist ekki
fyrr en núna nýlega,“ segir lögmað-
urinn af frændanum sem kom fyrir
héraðsdóm sem vitni í síðustu viku
en í fyrrahaust féll grunur á annan
mann, Johny Vassbakk, sem nú er
réttað yfir.
Foreldrar Birgitte Tengs eru að
sögn Eldens fullir vantrúar nú,
þegar lögreglan kemur til þeirra
öðru sinni og segist vera með mann
sem hún sé handviss um að sé sá
rétti. „Þau bíða því átekta nú við
rekstur málsins og ætla sér ekki að
trúa því fyrir fram að þessi maður sé
sá seki, þau vilja ekki ganga í sömu
gildru aftur,“ segir Elden.
Hann lýsir velþóknun sinni á
erindi Rachlews fyrir héraðsdómi.
„Það var mjög jákvætt og hann
hefur sýnt lögreglunni fram á að
aðferðir hennar við yfirheyrslur
frændans á sínum tíma voru rangar,
nokkuð sem fyrirbyggir að slíkar
aðferðir verði nýttar á ný. Þarna
er maðurinn leiddur inn í ákveðinn
raunveruleika og honum talin trú
um að hann hafi framið glæpinn þar
til hann að lokum játar hann á sig. Á
slíkri játningu er ótækt að byggja og
það sem Rachlew kennir [við norska
Lögregluháskólann] er að lög-
reglunni sé ekki stætt á að ákveða
að hún sé með hinn seka og fara
svo í það að knýja fram játningu.
Yfirheyrslan verður að snúast um
efnisatriði sem hinn grunaði hefur
upplifað og fá hann til að greina frá
þeim,“ segir Elden.
Vinnubrögðin í Tengs-málinu á
sínum tíma hafi gert það að verkum
að rannsakendur hafi talið sig vera
með skothelda sakfellingu fram und-
an og látið allar aðrar vísbendingar
lönd og leið. „Hefði málið verið unnið
„Ég fékk nú bara ósköp venjulegt
norskt uppeldi en pabbi og afi voru
lögmenn og lögfræðin var algengt
umræðuefni í fjölskyldunni svo leiðin
lá þangað, það sem var kannski
óvæntast var að sakamálaréttarfar
yrði minn vettvangur,“ segir John
Christian Elden, hæstaréttarlög-
maður, einn eigenda lögmannsstof-
unnar Elden Advokatfirma og án
nokkurs vafa þekktasti verjandi
Noregs hin síðustu ár. Elden kemur
um þessar mundir að réttarhöldum
í máli Birgitte Tengs sem fannst
hrottalega myrt á Karmøy í maí 1995
og mbl.is hefur fjallað um undan-
farið.
Málið er enn óleyst, en nú er
réttað yfir nýjum sakborningi sem
kaldmálahópur norsku rann-
sóknarlögreglunnar Kripos fékk
augastað á í fyrra eftir að hafa tekið
þráðinn upp að nýju. Elden kemur
þó ekki fram sem verjandi að þessu
sinni heldur réttargæslulögmaður
fjölskyldu hinnar myrtu.
Við sitjum á stofu Eldens í miðbæ
Óslóar í kjölfar þess er lögmaðurinn
féllst á að ræða Tengs-málið við
Morgunblaðið auk þess að fara yfir
nokkur minnisstæð mál á ferlinum
sem spannar þrjá áratugi. Elden
sinnir ýmsum aukabúgreinum, hann
er fyrirlesari við Lögregluháskóla
Noregs, hjá Kripos og Lögfræðinga-
félagi Noregs og ritstýrir skrifum
um refsirétt í alfræðiorðabókinni
Store norske leksikon og á réttar-
farsvefsíðunni Lovdata.
Þá er hann fastur álitsgjafi í
afbrotamálaþættinum Åsted Norge
á TV2 auk þess sem Dagbladet út-
nefndi hann verjanda ársins 2001 og
Finansavisen valdi vinnu hans við
mál Ivars Petters Røeggens gegn
DnB-bankanum lögmennsku ársins
árið 2014, en bankinn var dæmdur
bótaskyldur í Hæstarétti árið áður
eftir að hafa ginnt viðskiptavin sinn
til að taka lán fyrir sparnaðarleið á
vegum bankans sem ekki borgaði
sig. Í kjölfar dóms Hæstaréttar
þurfti bankinn að endurgreiða
fjölda viðskiptavina upphæð sem
nemur um 6,3 milljörðum íslenskra
króna.
Án þess að hafa játað nokkuð
Við komum aftur að téðum föður
og afa. Elden er sonur nafna síns
Johns Eldens lögmanns en afinn,
Oscar Christian Gundersen, var í
raun ekki afi Eldens heldur afabróð-
ir. „Raunverulegur móðurafi minn
dó snemma svo ég kallaði hann bara
afa í staðinn,“ segir Elden frá en
Gundersen var í tvígang dómsmála-
ráðherra Noregs, viðskiptaráðherra
eitt tímabil, hæstaréttardómari og
sendiherra Noregs í Moskvu árin
1958 til 1961.
„Eitt af fyrstu málunum mínum
snerist um manndráp og þrjár
nauðganir svo það má kannski segja
að ég hafi hreinlega steypst inn í
sakamálaréttarfarið snemma á ferl-
inum. Þetta var snemma á tíunda
áratugnum og þá vann ég með mál
manns sem grunaður var um þetta
allt saman,“ segir Elden frá.
Sem fyrr segir er Elden nú um
stundir réttargæslulögmaður
fjölskyldu Birgitte Tengs. Rann-
sókn málsins fyrir aldarfjórðungi
hefur verið gagnrýnd harðlega, ekki
eingöngu fyrir að lögreglan sjálf
hafi stórspillt vettvangi líkfundarins
heldur einnig fyrir yfirheyrsluað-
ferðir stjórnanda rannsóknarinnar,
Stians Elle, en þær rakkaði Asbjørn
Rachlew, fremsti sérfræðingur
Noregs í yfirheyrslutækni, niður við
nýja aðalmeðferð málsins sem nú
stendur yfir, en um framburð hans
fjallaði mbl.is fyrir hálfum mánuði.
lRéttargæslumaður foreldra í 27 ára gömlumálil„Þau vilja ekki ganga í sömugildruna aftur“
lVerjandi yfirlögregluþjónsins í hassmálinu lNOKAS-ránið eitt alvarlegasta sakamál landsins
Þumalputtareglan tvö dráp á mánuði
VIÐTAL
Atli Steinn Guðmundsson
atlisteinn@mbl.is
Morgunblaðið/Atli Steinn Guðmundsson
Verjandinn John Christian Elden er einn eigenda lögmannsstofunnar Elden Advokatfirma sem hefur á að skipa 140 starfsmönnum í átta sveitarfélögum.
Í heimsókn Elden við inngang Héraðsdóms Reykjavíkur í Íslandsför árið
2004. Hann hefur séð sinn skerf af húsnæði norskra dómstóla innan frá.
Norsk sakamál