Morgunblaðið - 17.05.1986, Blaðsíða 32

32
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR17. MAÍ1986
plurjgMiNÍrl&fotfo
Útgefandi
Framkvæmdastjóri
Ritstjórar
Aöstoöarritstjóri
Fulltrúar ritstjóra
Fréttastjórar
Auglýsingastjóri
Árvakur, Reykjavík
Haraldur Sveinsson.
Matthías Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
Björn Bjarnason.
Þorbjörn Guömundsson,
Björn Jóhannsson,
Árni Jörgensen.
Freysteinn Jóhannsson,
Magnús Finnsson,
Sigtryggur Sigtryggsson,
Ágúst Ingi Jónsson.
Baldvin Jónsson.
Ritstjórn og skrifstofur: Aöalstræti 6, sími 10100. Auglýsingar:
Aðalstræti 6, sími 22480. Afgreiösla: Kringlan 1, sími 83033.
Áskriftargjald 450 kr. á mánuöi innanlands. I lausasölu 40 kr. eintakiö.
Undir okkur
sjálfum komið
Skammgóður vermir eða var-
anlegar umbætur? var yfir-
skriftin á grein Jóns Sigurðsson-
ar, forstjóra Þjóðhagsstofnunar,
hér í blaðinu í gær, en þar er
rætt um efnahagsbatann á árinu
1986. Öll hljótum við að vona,
að batinn verði varanlegur; okkur
takist að gera þær umbætur, sem
leiða til þess. Jón Sigurðsson
minnir á þá staðreynd, að verð-
bólguþróun og jafnvægisleysi
undanfarins áratugar eigi sér „að
verulegu leyti innlendar ástæður,
þótt óhagstæð ytri skilyrði eigi
hér einnig stóran hlut að máli.“
Síðar segir forstjóri Þjóðhags-
stofnunar: „Nú stefnir alþjóðleg
efnahagsþróun hins vegar í átt
til meiri stöðugleika, jafnari
hagvaxtar og minni verðbólgu.
Þetta lag þarf að nota til að koma
á viðunandi jafnvægi í íslenskum
þjóðarbúskap." Og Jón segir enn:
„ . . . en jafn mikilvægt er, að
menn geri sér grein fyrir því, að
það sem þarf til þess að ná varan-
legu jafiivægi er langvarandi
þolinmæðisverk. Við þurfum
þrautseigju en ekki skyndilausn-
ir. Árið 1986 gæti verið góð
byijun."
Þótt ytri skilyrði eigi að sjálf-
sögðu stóran hlut í framvindu
íslenskra efnahagsmála, skiptir
hitt að sjálfsögðu meginmáli, að
brugðist sé rétt við þessum að-
stæðum með innlendum ákvörð-
unum. Engir aðrir en við sjálf
taka ákvarðanir, sem leiða til
130% verðbólgu, svo að nærtækt
dæmi sé nefnt. Það er undir
okkur sjálfum komið að halda
þannig á stjóm eigin mála, að
laun séu mannsæmandi og lífs-
kjör standist samanburð við þær
þjóðir, þar sem veimegun er mest.
I því efni ráðumst við ekki á
garðinn, þar sem hann er lægst-
ur, og þurfum því að sýna mikið
þrek.
Til marks um það, að nú stefnir
í rétta átt, er sú staðreynd, sem
Jón Sigurðsson nefnir, að allt
bendir til þess að kaupmáttur
launa aukist verulega á þessu
ári. Þetta gerist, þótt ekki hafi
verið samið á hinum gamalkunna
grunni um háar prósentuhækk-
anir; þetta gerist einmitt af því,
að það var ekki samið á þessum
grunni. Standist þessar spár um
þróun kaupmáttar telur Jón Sig-
urðsson, að kaupmáttarrýmunin
frá ámnum 1982/83 hafi að
mestu unnist upp á mælikvarða
ráðstöfunartekna. Og forstjóri
Þjóðhagsstofnunar segir: „Þetta
verður þó ekki merkasti ávöxtur-
inn af febrúarsamningunum, þótt
hann sé mikils verður, heldur hitt,
að verðbólgan hjaðni svo, að hún
verði skrifuð með einum staf í
árslok. Þá gætu Islendingar losn-
að úr álögum verðbólgunnar, sem
á þeim hafa hvílt í meira en ára-
tug.“
í þessum orðum felst bjartsýni,
sem við höfum ekki átt að venjast
um langt árabil. Vegna efnahags-
legs umróts liðinna ára og
margra marklausra loforða um
leiðir út úr því emm við tortrygg-
in, þegar talað er til okkar með
þessum hætti. Raunar þurfum
við lengri tíma en nokkrar vikur
eða mánuði til að sannfærast um
að umskipti hafi orðið, að fjár-
hagslegur gmndvöllur þjóðar-
búsins sé traustari en áður. Við
megum hins vegar ekki gleyma
því, að árangurinn verður ekki
varanlegur nema við öðlumst
þessa sannfæringu. Undir lok
máls síns segir Jón Sigurðsson:
„Eins og á stendur er án efa
affarasælast að sigla eins og
stefnan sé rétt sem horfir, þótt
menn gmni að framundan sé
erfið siglingaleið.“ Morgunblaðið
tekur undir þessi orð en minnir
á, að það er ekki aðeins undir
veðri og vindum komið, hvemig
til tekst með siglingu þjóðarskút-
unnar. Framganga áhafnarinnar,
dugnaður og þolgæði ræður
meim en margir em tilbúnir til
að viðurkenna.
Deilt um
bensín
Um það ætti ekki að þurfa að
deila, að fyrirkomulag á
innflutningi og sölu á bensíni og
olíu hér á landi er úrelt. Á það
var minnt hér fyrir skömmu, að
samkeppni olíufyrirtækjanna
þriggja lýsir sér einkum í því, að
þau keppast við að reisa sem
glæsilegastar afgreiðslustöðvar.
Þannig var samkeppni banka
einnig háttað, þar til þeir fengu
heimild ríkisvaldsins til að veita
viðskiptavinum sínum þá þjón-
ustu, að ávaxta fé þeirra með sem
hagkvæmustum hætti og keppa
um hylli þeirra á þeim forsendum.
Þegar rætt er um nauðsyn
nýrra viðskiptahátta með olíu,
bregst ekki, að forráðamenn ríkis-
einokunar láta til sín heyra og
tala eins og þeir, sem einir vita.
Er sama um hvaða þátt þessara
mála er rætt. Islendingar hljóta
að líta þannig á, taki þeir mark
á orðum forráðamannanna, að hér
hafi tekist í eitt skipti fyrir öll að
koma á alfullkomnu olíusölukerfi.
Nýjasta dæmið um þetta er
deilan, sem risið hefur, eftir að
Olís hóf sölu á því, sem fyrirtækið
kallar gæðabensín. Strax sama
dag lýstu keppinautamir því yfir,
að þetta væri nú ekkert „super-
bensín“ og gerðu sem minnst úr
þessari nýju þjónustu. En spyija
má: Hvers vegna hafa olíufélögin
ekki öll fyrir löngu boðið við-
skiptavinum sínum gæðabensín?
Fróðlegt væri að fá svör forráða-
mannanna við þeirri spumingu.
ÉQaiEÍMináD
Umsjónarmaður Gísli Jónsson 337. þáttur
Fyrir nokkm birti ég hér vísu
úr Svanasöng sr. Stefáns Ól-
afssonar í Vallanesi, svohljóð-
andi:
Margtermannabölið,
miq'afnt drukkið ölið
lífsum tæpatíð.
í dag byljir biða,
bjarterloftiðfríða,
á morgun hregg og hríð.
Villturersá,
semvæntirá
stöðugt lengi
gleðinnar gengi.
Gjörvöll hverfur blíða.
Bað ég lesendur að hjálpa mér
til að skýra þær línur vísunnar
sem hér em feitletraðar, ná-
kvæmlega og orð fyrir orð. Eins
og fyrri daginn hafa menn
bmgðist vel við. Birti ég hér
fyrst bréfkafla eftir Halldór
Kristjánsson frá Kirkjubóli:
★
„Heill og sæll.
Gera mun ég tilraun að svara
tilmælum þínum í 334. þætti.
Ég hef lengi haldið að um-
rædd orð sr. Stefáns Ólafssonar
væm auðskilin. Sá, sem væntir
á (vonast eftir, gerir ráð fyrir)
að gengi gleðinnar verði lengi
stöðugt, er villtur. Þetta er í
samræmi við orð sr. Matthías-
ar:
Trú þú ei, maður, á hamingjuhjól,
heiðríka daga né skínandi sól,
þó leiki þér gjörvallt í lyndi.
Það er ekki rökrétt — ekki
raunsæi — að reikna með því
að það, sem veldur gleði og
vellíðan, sé varanlegt. Það mun
líka flestum reynast að
enginn ratar ævibraut
öllum skuggum fjærri."
Hér geymi ég síðara hluta
bréfs Halldórs þar til síðar, en
tel skýringar hans á vísu Stef-
áns góðar. Ég myndi sjálfur
taka saman: Sá, sem væntir á
(að) gengi gleðinnar lengi stöð-
ugt, er villtur. Væri þá lengi
sögn, sbr. daginn lengir, og
stöðugt væri eftir þessu atviks-
orð, ekki lýsingarorð og ein-
kunn með gengi, sem þama
er náttúrlega nafnorð = vel-
gengni, farsæld. En þetta
breytir engu um heildamiður-
stöðu. Hún er: Sá maður, sem
gerir ráð fyrir að farsæld í lífínu
framlengist stöðugt, hugsar
ekki rétt.
★
Kristján Jónsson frá Snorra-
stöðum (staddur í Borgamesi)
skýrir þetta á svipaðan hátt.
Hann skilur reyndar orðasam-
bandið að vænta á = treysta
á, og það er auðvitað meira
en „að gera ráð fyrir“. Kristj-
án lvkur bréfi sínu svo:
„I mínum huga þýðir þetta
að vænta á, eins og það birtist
hér, að treysta. Ekki einungis
að óska sér [að] stöðugt lengi
gleðinnar gengi. Það er ekki
hættuleg villa að óska þess, en
að treysta eða trúa á það getur
farið illa, ef misbrestur verður
á efndunum.
Annars finnst mér þetta orð
að vænta geti haft töluvert
breytilega merkingu. Vanfær
kona væntir sín á ákveðnum
tíma. Ástfanginn maður væntir
þess að þrá hans sé svarað.
En sé einhver að lýsa því með
trúarhita að hamingja muni
örugglega vera á næstu grös-
um, getur kaldlyndur áheyrandi
hreytt úr sér. Ég vænti þess,
sem útleggst: Ég efast stórlega
um það.
Með bestu kveðjum."
★
í Veivakandabréfí hér í blað-
inu var ekki fyrir löngu spurst
fyrir um vísu er svo hljóðar:
FallaHlésífaðminnút
firðirnesja-grænir.
Náttklædd Esjan, ofanlút,
eraðlesabænir.
Nú má vera að svar hafi
komið fram í blaðinu, þegar
þessi þáttur birtist, en listaverk
þetta er eftir Stephan G. Step-
hansson og birtist með þeirri
stafsetningu, sem að ofan sést,
og undir fyrirsögninni Að
kveldlagi í Andvökum III, bls.
282, útg. Menningarsjóðs
1956. Þess má geta að Hlér er
annað nafn Ægis, sjávarguðs-
ins;
í sama blaði spurði I.A. um
eftirfarandi vísu:
Þaðerfeiláþinnimey,
þundurálabála,
aðhúnheilahefiirei
hurð fyrir mála skála.
Ekki verður að svo stöddu full-
yrt um höfund. Þundur er Óðins-
heiti, bál álanna (eldur sævardjú-
panna) er gull. Gulls Óðinn er
karlmannskenning. Að konan hafi
ekki heila hurð fyrir mála skála
(munni) gæti merkt að hún væri
ekki þagmælsk.
★
í útvarpi fyrir skemmstu mátti
heyra þá speki, bæði I fréttum og
auglýsingum, að sumar gengi í
hönd. Kom þó fyrir að þulur leið-
rétti. Þarna hafa menn illilega
ruglast á orðasamböndunum að
ganga í garð og fara f hönd. Það
er svona eins og þegar kerlingin
sagði: Mér brá í stúf, þegar hann
lagði árar í skaut.
Aðalfundur Almenna bókafélagsins:
Félagar í klúbbum
AB eru 27 þúsund
ALMENNA bókafélagið hélt
aðalfund sinn á Hótel Sögu,
miðvikudaginn 14. maí sl.
í skýrslum formanns útgáfu-
félagsins, Baldvins Tryggvason-
ar og forstjóra þess, Kristjáns
Jóhannssonar, kom fram að síð-
astliðið starfsár, 1985, var all-
gott. Hagnaður varð af heildar-
rekstri félagsins, kr. 2,6 milljón-
ir. Heildarveltuaukning var 58%
frá árinu á undan. Samtals voru
gefnar út 59 bækur á árinu.
Tveir nýir klúbbar voru stofn-
aðir á árinu, Ljóðaklúbbur AB
og Plötuklúbbur AB. Er hinn
fyrri eingöngu helgaður ljóðlist,
útgáfu ljóðabóka, eldri og yngri,
og bóka um ljóðlist. Plötuklúbb-
urinn einbeitir sér eingöngu að
sögu rokksins á hljómplötum og
voru 7 fyrstu plötumar sendar
út til félagsmanna klúbbsins árið
1985. Fyrir voru Bókaklúbbur
AB sem gaf út 11 bókatitla á
árinu og Matreiðslubókaklúbbur
AB, sem sendi út 10 mat-
reiðslubækur.
Félagafjöldi þessara ljögurra
klúbba samanlagt er samanlagt
27 þúsund. AF nýjum bókum
vom samtals gefriar út árið
1985 42 bókatitlar, þar af vom
23 í bókaklúbbunum fyrir fé-
lagsmenn eingöngu, og 19 fyrir
almennan markað. Endurút-
gefnar vom 17 bækur. Bækur
á almennum markaði seldust
betur en árið áður, en best seld-
ust af þeim bókum Stríð fyrir
ströndum eftir Þór Whitehead,
Jóhannes Sveinsson Kjarval eft-
ir Indriða G. Þorsteinsson og
Gerður ævisaga myndhöggvara
eftir Elínu Pálmadóttur. Af
bamabókum var söluhæst Kasp-
ían Konungsson eftir C.S. Lew-
is, og ein af bamabókum félags-
ins, Gabríella í Portúgal, hlaut
bamabókaverðlaun Fræðsluráðs
Reykjavíkur.
I bókaklúbbnum var sl. ár
hafín útgáfa á nýrri ritröð, Sögu
mannkyns og komu út af henni
3 bindi á árinu. Hefur sala
hennar gengið mjög vel og fer
kaupendum fjölgandi.
í stjóm Almenna bókafélags-
ins vom kjömir: Baldvin
Tiyggvason, sparisjóðsstjóri,
formaður og meðstjómendur
þeir Davíð Oddsson, borgar-
stjóri, Davíð Ólafsson, seðla-
bankastjóri, Erlendur Einars-
son, forstjóri, Gylfí Þ. Gíslason,
prófessor, Halldór Halldórsson,
prófessor, og Jón Skaftason,
yfírborgarfógeti.
Varastjóm skipa þau Eyjólfur
Konráð Jónsson, alþingismaður,
Sólrún B. Jensdóttir, skrifstofu-
stjóri og Þráinn Eggertsson,
prófessor.
Útgáfuráð Almenna bókafé-
lagsins skipá: Jóhannes Nordal,
seðlabankastjóri, formaður,
Bjöm Bjamason, aðstoðarrit-
stjóri, Haraldur Ólafsson, al-
þingismaður, Hjörtur Pálsson,
skáld, Höskuldur Ólafsson,
bankastjóri, Kristján Alberts-
son, rithöfundur, Matthías Jo-
hannesen, skáld, Sturla Frið-
riksson, forstjóri.
Forstjóri Almenna bókafé-
lagsins er Kristján Jóhannsson.