Morgunblaðið - 28.05.1998, Blaðsíða 26

26 FIMMTUDAGUR 28. MAÍ 1998
ERLENT
MORGUNBLAÐIÐ
Þjóðaratkvæðagreiðsla í Danmörku um Amsterdam-sáttmála Evrópusambandsins
Ábyrgð eða
áhrifaleysi?
Verður Danmörk hvítur blettur á landa-
kortinu með því að hafna Amsterdam-sátt-
málanum eða gerir það Dönum kleift að
hnika Evrópu í áttina frá pólitískum sam-
runa? Þetta eru meðal annars röksemdir
sem heyrast, segir Sigrún Davíðsdóttir,
fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna í dag.
Reuters
VEGFARENDUR í Kaupmannahöfn virða fyrir sér áróðursspjöld frá
fylgjendum og andstæðingum Amsterdam-sáttmálans.
AGÖTUM Kaupmannahafn-
ar er ekki að sjá að and-
stæðingar Amsterdam-
sáttmálans hafi fimm sinn-
um minna fé umleikis en stuðnings-
menn hans, því það hanga spjöld
með hvetjandi nei-áletrunum upp
um alla staura og húsveggi. And-
stæðingarnir hafa einnig rekið
markvissari, ákafari og einfaldari
málflutning en stuðningsmennirnir.
Meðan stuðningsmenn eins og Poul
Nyrup Rasmussen forsætis-
ráðherra segja sáttmálann mikil-
vægan til að treysta friðinn í Evr-
ópu, þá hamra andstæðingar ýmist
á hræðslunni við að opin landamæri
leiði til aðstreymis útlendinga eða
að Evrópusambandið sé orðið of
stórt og voldugt miðað við litlu Dan-
mörku.
En á bak við margvísleg rök and-
stæðinganna liggur sú bjargfasta
skoðun Dana að þeir geti ekki þegið
neitt frá öðrum, sem taki því fram
er þeir sjálfir hafi. „Þeir hafa líka
rétt fyrir sér!“ gall í forsætis-
ráðherra er Morgunblaðið bar
þessa skoðun undir hann nýlega,
áður en hann undirstrikaði að
auðvitað mætti ekki taka orð hans
of bókstaflega og hann væri heldur
ekki sannfærður um að þetta væri
rétt. Atkvæðagreiðslan í dag verður
ekki sú síðasta um afstöðu Dana til
Evrópusamstarfsins en vísast munu
úrslitin sýna að tortryggni þeirra
hefur ekki minnkað í þau 25 ár sem
Danmörk hefur verið aðili að því.
Röksemdir á tvist og bast
Baráttan um atkvæði Dana fór
hægt og rólega af stað, meðal ann-
ars af því að stuðningsmennirnir
voru öryggir með sig í ljósi þess að
skoðanakannanir sýndu tryggan
meirihluta. En hjartslátturinn hefur
aukist er nær hefur dregið því for-
skot stuðningsmanna hefur minn-
kað og stór hópur óvissra hefur haft
tilhneigingu til að leita heldur í nei-
en já-áttina. Það er nánast sama
hver er spurður: Fólk trúir almennt
á að sáttmálinn verði samþykktur,
en undirstrikar jafnframt að niður-
staðan sé fima óviss.
I almennum umræðum undir-
strikar forsætisráðherra
gjaman að Evrópusam-
starfið miði að því að
tryggja frið í Evrópu.
Þegar hann kemur í
heimsókn til dæmis á
elliheimili hefur hann
gjaman byrjað á að
segja að enginn taki ellilífeyrinn frá
gamla fólkinu. „Ég mun sjálfur sjá
til þess persónulega," bætir hann
gjaman við og setur sig þar með í
hlutverk hins vemdandi landsfoður,
Anders Fogh Rasmussen, leiðtogi
Venstre, undirstrikar einkum þrjú
atriði til stuðnings sáttmálanum.
Danir þurfi að samþykkja sáttmál-
ann til að vera áfram með í ESB og
hafa þar áfram áhrif á frekari þróun
samstarfsins og stækkun ESB. Með
því að samþykkja sáttmálann verði
nýju ESB-löndunum veitt aðhald og
styrkur til að bæta ástand umhverf-
isins og eins geti Danir þá haft áhrif
á baráttu gegn glæpastarfsemi og
samhæfingu á móttöku flótta-
manna.
Það þarf þó ekki að spyrja marga
Dani um Amsterdam-sáttmálann til
að komast að raun um að kjósendur
em vægast sagt óklárir á hvað þeir
eru að kjósa um. Maastrieht-sátt-
málinn var viðamikið plagg en í
honum vora þó ákveðnar línur, sem
taka mátti afstöðu til. Amsterdam-
sáttmálinn er mun minna afgerandi
skjal og útlínurnar mun óskýrari.
Um leið er erfiðara að benda á hver
atriðin séu og hvað þau þýði. Um-
ræðan hefur því mjög snúist um
hvort þetta og hitt standi í raun í
sáttmálanum og hvað það þýði. Fyr-
ir Maastricht-atkvæðagreiðsluna lét
danska stjórnin dreifa sáttmálanum
inn á hvert heimili í Danmörku. Þá
var því fleygt að þjóðin hefði orðið
íyrir slíku áfalli að lesa svo tyrfið
plagg að því hefði verið hafnað.
Hvort sem stjómin nú tók mark á
þessu eða ekki, var sáttmálanum
allavega ekki dreift opinberlega nú,
heldur hægt að panta hann.
Þjóðin hefur nýkosið yfir sig
þing, þar sem mikill meirihluti styð-
ur sáttmálann, en skoðanakannanir
benda til að sú afstaða endurspegli
á engan hátt afstöðu almennings til
hans. Nýleg skoðanakönnun sýnir
að eftir minnkandi tiltrú undanfar-
inn áratug á stjórnmálamönnum
hefur traust Dana til þeirra nú tekið
stefnuna upp á við. Það er hins veg-
ar ekkert sem bendir til að aukið
traust leiði til meiri fylgispektar al-
mennings við kjörna fulltrúa sína.
Ef og ef...
„Ef og ef...“ eru orð sem heyrst
hafa hvað eftir annað í umræðunum
undanfarnar vikur. Hvað gerist ef
Danir segja nei? Gífuryrðin heyrast
líka. Marianne Jelved efnahags-
ráðherra segir að þá verði Danmörk
hvítur blettur á kortinu. En það
getur enginn svarað hver áhrifin
verði. Hvað eiga Danir að gera og
hvemig bregðast hin ESB-löndin
við? Því getur enginn svarað, en í
vikunni Ijáði Nyrup í fyrsta skipti
máls á að einhvers konar endur-
samning gæti átt sér stað
og tók þar með varlega
undir ftillyrðingar and-
stæðinganna í þá átt.
Þeir halda því ákaft fram
að í lýðræðislegu sam-
starfi þurfi allir að taka
tillit hver til annars. And-
ers Fogh Rasmussen
hefur tekið undir svipaðar athuga-
semdir, sem líta má sem skynsam-
leg tök ef svo færi að það yrði í raun
að takast á við höfnun þjóðarinnar á
Amsterdam-sáttmálanum.
Eins og áður era konur tor-
tryggnari en karlar. Niels Helveg
Petersen utanríkisráðherra kallaði
yfir sig reiði kvennasamtaka er
hann sagði að skýringin væri sú að
svo margar konur væra án tengsla
við alþjóðlegt samstarf í starfi sínu.
Það stenst þó ekki því Morgun-
blaðinu er kunnugt um alþjóða-
stofnun, þar sem ekki skortir
alþjóðatengslin. Það kemur þó ekki
í veg fyrir að nánast allir ritaramir,
allt konur, hyggjast segja nei í dag.
En ef marka má sjötta bekk barna-
skóla á Austurbrú þar sem krakk-
amir kusu í gær að gamni sínu, var
niðurstaðan yfirgnæfandi stuðning-
♦ ♦♦------
Um hvað
kjósa
Danir?
Megin inntakið í Amsterdam-
sáttmálanum er:
Sáttmálinn íjallar um stækkun
ESB
Schengen-sáttmálinn, sem ís-
lendingar verða einnig aðilar að,
er færður inn í Amsterdam-sátt-
málann. Schengen tekur til op-
inna innri landamæra ESB, herta
gæslu á ytri landamærum
Schengen-svæðisins og sameigin-
legar reglur um móttöku flótta-
manna.
Stefnt er að mótaðri ESB-
stefnu í utanríkismálum.
Sáttmálinn eykur möguleika á
sameiginlegum hernaðaraðgerð-
um, þar sem markmiðið er eink-
um friðargæsla.
Sáttmálinn gefur tækifæri til
sveigjanlegra samstarfs á ein-
stökum sviðum.
Markmiðið er sjálfbærni og
aukin umhverfisvernd.
Baráttan gegn atvinnuleysi og
samhæfðar aðgerðir á því sviði.
Niðurstaða undanfarinna at-
kvæðagreiðsla um
Evrópusamstarfíð:
1986: Já 56.2 %, nei 43.8 %
1992: Já 49.3%, nei 50.7 %
1993: Já 56.7 %, nei 43.3 %
ur við sáttmálann og það lofar góðu
fyrir framtíð danskra Evrópusinna.
Hin klofna Evrópuafstaða
„Það er bein lína í afstöðu Dana
til Evrópusamstarfsins alveg frá
upphafi og þangað til nú,“ segir
Holger K. Nielsen, formaður
Sósíalíska þjóðarflokksins. Þar á
hann við að Danir hafi frá upphafi
miðað á verslunar- og viðskiptasam-
starf fullvalda þjóða, en ekki
pólitískt samstarf er miðaði að yfir-
þjóðlegu valdi. Þetta var þegar Ijóst
árið 1972, er kosið var um aðild að
Evrópusamstarfinu þá. Þar virtist
muna um að Danir voru sannfærðir
um að það lægi engin pólitísk skuld-
binding í aðild. Þegar kom að því að
kjósa um næsta sáttmála 1986, sem
margir álíta að marki upphafið í átt-
ina að hinni pólitísku þróun ESB og
stefnu á myntbandalag, kvað Poul
Schlúter þáverandi forsætis-
ráðherra upp úr með að „hið
pólitíska samband er steindautt".
Engin ummæli um Evrópusam-
starfið hafa verið endurtekin jafn
oft, en spurningin er hvort þau
standast. Þau höfðu hins vegar
tvímælalaust áhrif í þá átt að vinna
sáttmálanum þá fulltingi meirihluta
kjósenda.
Nýlega lýsti Nyrup því yfir að nú
hefði hægt mjög á hinni pólitísku
þróun ESB og átti þá meðal annars
við að fyrri hugmyndir um sameig-
inlega utanríkisstefnu væru dottnar
upp fyrir. Aðrir geta verið ósam-
mála um skilning hans en það er
ljóst að meðan ESB stefnir á
pólitískt samstarf verður æ erfiðara
fyrir Dani að halda því til streitu að
samstarfið eigi fyrst og fremst að
snúast um sameiginlega markaðinn
og reglur er lúta að honum. Deilan
stendur einnig um hver áhrif sam-
eiginlegur gjaldmiðill hafi, hvort
hann leiði til skattasamræmingar
og samræmingar félagsgreiðslna
þegar fram í sæki og hvemig sam-
starfinu verði háttað þegar nýju
löndin koma til sögunnar einhvern
tímann í blárri framtíðinni. En áður
en að slíkum breytingum kemur
eiga Danir öragglega eftir að lýsa
skoðun sinni nokkrum sinnum á
Evrópusamstarfinu.
Deilt um
greiðslur
til barna-
morðingja
RITSTJÓRAR bresku dag-
blaðanna The Times og The
Daily Telegraph hafa deilt um
þá ákvörðun The Times að
kaupa réttinn til að birta kafla
úr bók um bamamorðingjann
Mary Bell.
Mary Bell, sem er nú 41 árs,
var dæmd í lífstíðarfangelsi
fyrir að myrða tvo drengi,
þriggja og fjögurra ára, árið
1968 þegar hún var ellefu ára.
Hún var leyst úr haldi árið
1980 og nýtur nafnleyndar
samkvæmt dómsúrskurði til að
vernda 14 ára dóttur hennar.
Gitta Sereny, 74 ára höfund-
ur nýlegrar bókar um ævi
Mary Bell, greiddi henni hluta
höfundarlaunanna en hefur
ekki viljað upplýsa hversu há
greiðslan var.
Sagt þjóna hagsmunum al-
mennings
Peter Stothard, ritsjóri The
Times, varði þá ákvörðun sína
að kaupa birtingarréttinn. Stot-
hard kvaðst hafa þekkt Sereny
lengi og treysta því mati hennar
að hún hefði ekki getað skrifað
bókina án samstarfs við bama-
morðingjann.
Mary Bell var dóttir vændis-
konu, sem misþyrmdi henni og
misnotaði hana kynferðislega,
og Stothard sagði að bóldn
veitti „einstaka innsýn í það
hvers vegna ellefu ára stúlka
gerði það sem hún gerði. Þetta
er einnig mjög mikilvæg
frásögn af því hvað verður um
bamamorðingja í fangelsiskerf-
inu. Með hliðsjón af því að við
höfum nú morðingja Jamie Bul-
gers [ungbams sem tveir
breskir drengh' myrtu] í þessu
kerfi tel ég að þetta þjóni hags-
munum almennings.“
Charles Moore, ritstjóri The
DailyTelegraph, er á öndverð-
um meiði við Stothard og segist
hafa hafnað tilboði um að birta
kafla úr bókinni að vel athug-
uðu máli.
Moore skírskotar til siða-
reglna breskra blaðamanna,
sem kveða á um að greiðslur
megi „ekki inna af hendi beint
eða í gegnum umboðsmenn til
dæmdra glæpamanna eða
manna sem tengjast þeim -
meðal annars skyldmenna, vina
og samstarfsmanna þeirra -
nema þegar það þjónar hags-
munum almennings að birta
efnið og greiðslur era nauðsyn-
legar til að það sé gert.“
Moore segir að færa megi
rök fyrir því að útgáfa bókar-
innar þjóni hagsmunum al-
mennings en efast um að hægt
sé að réttlæta greiðslur frá dag-
blaði með sama hætti. „Ef sagt
er að Mary Bell hefði ekki rætt
við Gittu Sereny nema fyrir
peninga, þá virðist það kalla á
að allir glæpamenn geri kröfu
til greiðslna fyrir frásögn sína
þegar skírskotað er til hags-
muna almennings.“
The Times sagði í forystu-
grein að Mary Bell hefði fengið
„bætur“ fyrir þann tíma sem
það tók hana að ræða við
höfund bókarinnar. „Hugmynd-
in um „bætur“ til morðingja er í
mínum huga jafnvel enn ógeð-
felldari en bláköld viðskipti,“
sagði Moore. „Nú er það ekíd
svo að Mary Bell hafi fengið
sakarappgjöf: hún er enn sek.“
Moore kvaðst hafa hafnað því
að birta kafla úr bókinni þar
sem hann hefði komist að þeirri
niðurstöðu að keppinautamir
myndu saka blaðið um annar-
legar hvatir og lesendur þess
trúa þeim.
Ekki síðasta
atkvæða-
greiðslan um
afstöðu Dana
til ESB