Morgunblaðið - 09.02.1999, Qupperneq 41

MORGUNB LAÐIÐ
ÞRIÐJUDAGUR 9. FEBRÚAR 1999 41,
UMRÆÐAN
Doktor í misskilningi
NYBÖKUÐUM
doktor hefur að undan-
fómu tekist að vekja
nokkra athygli á rit-
gerð sinni enda verið
að setja fram þá safa-
ríku samsæriskenn-
ingu að ítök verkalýðs-
hreyfíngar og lífeyris-
sjóða í íslensku at-
vinnulífi valdi því að
hagsmunir launafólks
verði út undan í sókn
efth* stærri sjóðum.
Kenningasmiðurinn og
leiðbeinendur hans við
enskan háskóla hefðu
hins vegar betur haft
fyrir því að afla sér
haldbetri þekkingar á viðfangsefn-
inu. Jafnvel vitneskja um örfáar
velþekktar staðreyndir hefði getað
forðað þeim frá þessari vandræða-
legu uppákomu. Með orðstír há-
skóladeildarinnar og virðingu fyrir
opinbem umræðu í huga er það
áhyggjuefni að hægt sé að fá opin-
beran háskólastimpil á hugmyndir
byggðar á vanþekkingu og mis-
skilningi.
I umræðum undanfarna daga
hafa eftirfarandi staðreyndir kom-
ið í ljós: Höfundurinn, Herdís
Dröfn Baldvinsdóttir, vissi ekki um
fjárfestingastefnu almennu lífeyr-
issjóðanna.
Höfundurinn vissi ekki að hluta-
fjáreign almennu lífeyrissjóðanna
er nánast alveg nýtt íyrirbæri, að
mestu tilkomið eftir 1990.
Höfundurinn þekkti ekkert til
nýlegra laga um lífeyrissjóði og gat
því ekki vitað að þar eru settar ít-
arlegar reglur um fjárfestingar
þeirra.
Höfundurinn gat því heldur ekki
vitað að í nýju lögunum er verið að
rýmka fjárfestingarreglur al-
Arnar
Guðmundsson
mennu sjóðanna frá
því sem áður var.
Höfundurinn þekkh*
ekki sögu almenna líf-
eyrissjóðakerfisins.
Höfimdurinn þekkir
ekki uppbyggingu
verkalýðshreyfingar-
innar og ferli ákvarð-
anatöku og ruglar ít-
rekað saman hlutverki
heildarsamtakanna og
einstakra aðildarfé-
laga og sambanda.
Höfundurinn áttar
sig ekki á því að ASI
skipar ekki fulltnía í
stjómir lífeyrissjóða
heldur viðkomandi
stéttarfélög.
„Uppgötvun“ höfundar virðist
felast í því að uppfæra myndir sem
birtust í skýrslu Samkeppnisstofn-
unar frá 1994 um stjómunar- og
eignatengsl í íslensku atvinnulífi og
alhæfa síðan út frá þeim um or-
sakasamhengi og áhrif á ákvarð-
anatöku stéttarfélaga.
Þrátt fyrir að þekkja ekkert til
ofangreindi*a lykilstaðreynda í
málinu telur höfundur sig þess um-
kominn að draga víðtækar ályktan-
ir á borð við þær að seta fulltrúa
launafólks í stjórnum lífeyrissjóða
ásamt fulltrúum samtaka atvinnu-
rekenda valdi því að ASÍ reki „lág-
launastefnu“ til að fá sem mestan
arð af hlutafé sínu. Því miður er
gripið til þess gamalkunna bragðs
að brúa vanþekkingargjána með
fordómum.
Órökstudd „þversögn"
Upphafspunktur Herdísar í allri
rannsókninni er eitthvað sem hún
kallar þversögnina í starfi ASÍ: Að
ASI séu félagslega og fjárhagslega
sterk samtök sem skili félags-
Fordómar
Er það boðlegt að flytja
út fordóma og van-
þekkingu til að fá opin-
beran háskólastimpil á
plögg, spyr Arnar
Guðmundsson, sem
enginn viðkomandi er-
lendra fræðimanna
virðist hafa haft nokkr-
ar forsendur til að
leggja mat á?
mönnum sínum samt ekki árangri.
Þetta er athyglisverð staðhæfing
en því miður órökstudd. Það er
lykilatriði að höfundur skilgi*eini
nákvæmlega hvað átt er við með
„árangur" og hvaða mælikvarðar
eru notaðir til að leggja mat á það
hvort árangur hafi náðst á viðkom-
andi sviði á tilteknu tímabili eða
ekki. Hér má t.d. spyrja hvort höf-
undur eigi við uppsagnarfrest, or-
lofsrétt, veikindarétt, fæðingaror-
lofsrétt, uppbyggingu lífeyrisrétt-
inda launafólks, atvinnuleysis-
tryggingakerfið, félagslega hús-
næðiskerfið, vinnuverndarmál og
styttingu vinnutímans, starfs-
menntun eða sérstaka hækkun
lægstu launataxta um 20.000 kr.
(50%) á þremur árum?
Rannsóknin gleymdist
Þrátt fyrir að sjálf forsendan
fyi*ir rannsókninni sé þannig byggð
á fordómum frekar en hlutlægu
Útgerðarmanni svarað
MIKIÐ er það lofs-
vert, þegar Magnús
Kristinsson, útgerðar-
maður í Vestmannaeyj-
um, tekur sig til og flyt-
ur ærlega og einarðlega
rök fyrir sínum málstað
og þeim hagsmunum,
sem hann hefur að verja
í Morgunblaðsgreinum
29. og 30. janúar. Þess-
ar greinar eru afar já-
kvætt frávik frá þeirri
stefnu LIÚ að reyna að
þegja í hel alla umræðu
um gildandi fiskveiði-
stjóm. Ef frá eru taldar
tvær efnislausar grein-
ar frá stjórnarmönnum
í LÍÚ, sem birtust á
sama deginum í vetur og svo 30-40
milljóna króna áróðursátak LÍÚ,
sem í kjölfai’ið kom, heyrist ekkert
frá þeim hemum. Þeir virðast ekki
hafa burði eða telja sig ekki þurfa að
ræða þessi mikils verðu mál af neinu
viti við almenning í landinu. Blessun-
arlega tókst með lítilli fyrirhöfn að
koma í huga almennings gæsalöpp-
um utan um nefnda „fræðslu"- við-
leitni LÍÚ, svo að hún varð hlægileg
og villti um fyrir fáum.
Grein Magnúsar er ærleg, eins og
fyrr var sagt. Ekki get ég á mér setið
að taka undir með honum um, hver
endemis afturfótafæðing lagasetn-
ingin um kvótann á dögunum var, og
hvert óbermi afurðin var í samræmi
við það. í skrifum Magnúsar er
greinilega á ferðinni maður, sem er
að freista þess að sjá fyrirtæki sínu
sem allra best farborða innan ramma
þess fiskveiðistjómarkerfis, sem
honum er boðið upp á. Þannig eiga
allir stjórnendur í atvinnurekstri að
vinna.
Raunar hef ég í öllum mínum
skrifum um þessi efni ítrekað lagt
áherslu á, að ég áfellist engan, sem
nýtir sér gildandi reglur um fisk-
veiðistjóm á hvern
þann veg, sem honum
þykir best þjóna sínum
hagsmunum þar og þá.
Ég hef hins vegar
áfellst þá, sem lyrir
þessu fyrirkomulagi
hafa staðið, þvert ofan í
afgerandi meirihluta
þjóðarinnar, því að ég
hef sannfærst um, að
það er þjóðhagslega
stórhættulegt. Að baki
þeirri skoðun liggja ít-
arlegar, hlutlægar
greiningar á ágöllum
íyrirkomulagsins og af-
Jón leiðingum þeirra. En
Sigurðsson snúum okkur að efni
greina Magnúsar Krist-
inssonar. Hann trúir því, að höfuð-
atriði og þá væntanlega árangur
fiskveiðistjórnarinnar sé fiskvernd
og hagkvæmni. Skoðum það síðara
fyrst. Óllum, sem rýnt hafa hlutlægt
Fiskveiðistjórn
En ég tel það aldeilis
fráleitt, segir Jón
Sigurðsson, að
togaraflotinn útrými
bátaveiðunum.
í málið, er það ljóst, hvemig yfir-
burðaaðstaða stærri útgerðanna í
samkeppninni um kvótann hefur
gert það að verkum, að kvótinn hef-
ur flætt frá smærri útgerðum í sjáv-
arplássunum víðs vegar um landið til
hinna stærri. Og þá er ástæða til að
spyrja Magnús Kristinsson um hag-
kvæmni þessarar þróunar. Hvor
heldur hann, að sæki tonnið af fiski
með lægri tilkostnaði, vélbátur, af
hvaða stærð sem er, með kyrrstæð-
um veiðarfærum á heimamiðum eða
togai*i, með 15, 20 eða 25 manna
áhöfn, með mörg hundruð milljóna
króna fjárfestingu á bakinu í skipi og
veiðarfærum að ótalinni olíusóuninni
í samanburði við bátinn? Þróunin,
sem er innbyggð í kerfið miðast við,
að smábátaútvegur og útgerð vél-
bátaflotans almennt sé óhagkvæm-
ari, þegar hún er það ekki, eða hvað
heldur Magnús um það. Þetta nauð-
þekkir hann, en ég síður. Eftir ótal
símtöl við kunnuga, segir mér svo
hugur um, að sú þróun, sem Magnús
Kristinsson hefur tekið þátt í, hafi að
þessu leyti alls ekki verið þjóðhags-
lega hagkvæm, þótt hún geti hafa
verið hagkvæm og skynsamleg fyrir
fyrirtæki hans við þær aðstæður,
sem honum eru búnar.
Ég er sammála Magnúsi um það,
að fiskur af stærri skipum er alltaf
nauðsynlegur til að ná samfellu í fisk-
vinnsluna. En ég tel það aldeilis frá-
leitt að skipa málum svo, eins og nú
stefnir í, að togaraflotinn útrými
bátaveiðunum og þar með mörgum
sjávarbyggðum. Þau samfélög,
mannlíf og þá samfélagslegu fjárfest-
ingu, sem fer forgörðum með hverri
sjávarbyggð, sem leggst af, verður
þjóðfélagið að greiða fullu verði. Það
gerist annars vegar í mannlegum
harmleikjum, sem ríða yfir fólk, sem
verður að yfirgefa kærar slóðir,
mannlíf og lífsform, sem það kann að
meta og svo ævisparnaðinn í verð-
lausum húsum. Hins vegar verður
þjóðfélagið, einkum skattgreiðendur
á þéttbýlissvæðum að greiða að nýju
hinar samfélagslegu fjárfestingar,
sem fleygt er eins og slitinni flík,
þegar slíkar sjávarbyggðir eru lagð-
ar í eyði. Skrifunum verðm* lokið í
síðari grein.
Höfundur cr fyrrverancli frain-
kvæmdastjóri.
mati heldur höfundurinn áfram og
spyr næst um ástæðuna fyrir þess-
ari meintu „þversögn“. Tilgátan
sem unnið er út frá er sú að tengsl
samtaka launafólks og atvinnurek-
enda í stjómum lífeyrissjóða sé
skýringin. Til að finna út úr því
uppfærir höfundur fyrirliggjandi
gögn um tengsl í íslensku efna-
hagslífi og finnur m.a. fulltrúa frá
almennu lífeyrissjóðunum í stjóm-
um stórra hlutafélaga. Miðað við
þær spurningar sem höfundur
leggur upp með mætti ætla að nú
væri komið að hinni eiginlegu
rannsókn: Að sýna fram á hvernig
þessi tengsl hafa áhrif á starfsemi
stéttarfélaga, hvar og hvernig þau
koma inn í ferlið þegar verið er að
móta stefnu félaganna og kröfu-
gerð eða skipta máli við atkvæða-
greiðslur launafólks um kjara-
samninga sína. Þá er ekki síður
mikilvægt að skoða þetta í sögu-
legu ljósi, greina þróun í fjárfest-
ingarstefnu lífeyrissjóðanna og
bera t.d. saman „árangur" hreyf-
ingarinnar á þeim tíma sem lífeyr-
issjóðirnir vom ekki til, þegar þeir
em í mótun og loks á allra síðustu
áram eftir að þeir hófu að fjárfesta
í hlutabréfum.
Ekki væri óeðlilegt að leita jafn-
framt svara við þeirri spurningu
hvort fjárfestingar lífeyrissjóða í
íslensku atvinnulífi hafi e.t.v. skotið
undir það styrkari stoðum og þar
með stuðlað að bættum lífskjöram í
landinu. Eða hvert sé samhengið á
milli efnahagskerfisins almennt og
launastigsins. Lág laun á Indlandi
stafa e.t.v. fyrst og síðast af því að
verkalýðshreyfingunni þar hefur
ekki dottið í hug að biðja um hækk-
un?
En því miður: Sjálf rannsóknin
virðist hafa gleymst og „niðurstöð-
urnar“ opinbera því ekkert annað
en fordóma höfundarins - fordóma
sem virðast nokkuð útbreiddir ef
marka má hávær köll margra eftir
minna vægi frjálsra félagasamtaka
á borð við stéttarfélög og auknum
afskiptum stjórnmálamanna af
málefnum vinnumarkaðarins.
Ný rannsóknartilgáta
Til að skýra hvernig stendur á
því að annað eins er sett fram að
óathuguðu máli gæti ég gefið mér
eftirfarandi rannsóknartilgátu:
Fordómar Herdísar stafa af því að
í nágrenni heimilis hennar vaxa
fleiri barrtré en lauftré. Svo kort-
legg ég gróðurinn og viti menn;
þetta var eins og mig granaði,
barrtrén era fleiri! Er ég þá búinn
að sanna mál mitt, tilgátan reynd-
ist rétt? Eða er kannski eitthvað
bogið við svona vinnubrögð? Það
skyldi þó aldrei vera að mér hefði
„láðst“ að rannsaka og útskýra or-
sakasamhengið? Þetta gæti e.t.v.
verið fyndið ef órökstuddar ásak-
anir höfundarins væra ekki jafn
grafalvarlegar og raun ber vitni.
Þetta er einnig grafalvarlegt mál
fyrir háskólann í Lancaster á
Englandi og opinbera umræðu hér
á landi. Er það boðlegt að flytja út
fordóma og vanþekkingu til að fá
opinberan háskólastimpil á plögg
sem enginn viðkomandi erlendra
fræðimanna virðist hafa haft
nokkrar forsendur til að leggja mat
á? Ég ímynda mér að háskólafólk
hljóti einnig að hafa áhyggjur af
orðspori ,æðri“ menntunar.
Höfundur er upplysing-afulltrúi
Alþýðusambands Islands.
Þakkir og
baráttukveðj ur
GLÆSILEGU og
fjölmennu prófkjöri
Samfylkingar jafnað-
armanna á Reykjanesi
lauk um síðustu helgi.
Það er augljóst á því
prófkjöri og ennfrem-
ur prófkjöri Samfylk-
ingarinnar í Reykjavík
fyrir skömmu, að þetta
nýja stjómmálaafl,
sem byggir á gömlum
og traustum gnmni
Alþýðuflokks, Alþýðu-
bandalags og Kvenna-
lista, er komið á fulla
ferð.
I prófkjörsbarátt-
unni hafði ég tækifæri
á að ræða við þúsundir manna í
Reykjaneskjördæmi og ég fann
það og skynjaði að sjónarmið fé-
lagshyggju, jöfnuðar og réttlætis
eiga góðan hljómgrann meðal al-
mennings. Það eru miklar vonir
bundnar við Samfylkinguna meðal
almennings og undir þeim vænt-
ingum munu frambjóðendur henn-
ar standa. Góðærinu verður að
skila til þeirra sem sköpuðu það -
heimilanna í landinu.
I prófkjörinu stefndi ég á 1. sæti
listans. Því markmiði náði ég ekki,
en ég er á hinn bóginn stoltur og
glaður yfii* því trausti sem mér var
sýnt í prófkjörinu með því að velja
mig til að sitja í 2. sæti listans. Ég vil
því þakka þeim þúsundum Reyknes-
Guðmundur Árni
Stefánsson
inga sem sýndu mér
stuðning og velvild í
þessu prófkjöri. Þá vil
ég senda íjölmennri og
vaskri sveit stuðnings-
manna minna, sem
lögðu nótt við dag, mín-
ar bestu kveðjur og
innilegustu þakkir.
En umfram allt er
Samfylldng jafnaðar-
manna nú komin á
beinu brautina og mun
láta til sín taka svo um
munar í íslenskri póli-
tík í næstu og lengri
framtíð. Það er kominn
tími til að breyta svo
Prófkjör
Ég vil þakka þeim þús-
undum Reyknesinga,
segir Guðmundur Arni
Stefánsson, sem sýndu
mér stuðning og velvild
í þessu prófkjöri.
mörgu og bæta svo margt í íslensku
samfélagi. Samfylkingin er og verð-
ur það hreyfiafl inn í nýja öld.
Höfundur er alþingismaður.
Handboltinn á Netinu

^mbl.is
mbl.is
/\LLTA/= C/TTH\SA£? /MÝTl ALLTAP E!TTH\SA£> A/VT7