Morgunblaðið - 26.02.1999, Blaðsíða 12

12 FÖSTUDAGUR 26. FEBRÚAR 1999
MORGUNBLAÐIÐ
FRÉTTIR
Hogni Hoydal um sjálfstæðisáform færeysku landstjórnarinnar
Mörg mein Færeyja má rekja
til heimastjórnarlaganna
Morgunblaðið/Ární Sæberg
H0GNI Hoydal, ráðherra sjálfstæðismála í færeysku landstjórninni,
flutti skörulegt erindi um sjálfstæðisáform Færeyinga fyrir fullsetnum
hátíðarsal Háskóla Islands í gær.
HEIMASTJÓRNARLÖGIN, sem
Færeyingar hafa búið við frá árinu
1946, eru „pólitísk málamiðlun sem
[Færeyingar] geta ekki lifað við til
frambúðar", að mati Hpgna Hoy-
dal, sem fer með sjálfstæðismál í
færeysku landstjórninni. Sjáifstæði
sé eina lausnin sem tryggi framtíð
og velferð færeysku þjóðarinnar.
Petta kom fram í máli Hogna í gær,
er hann hélt vel sóttan fyrirlestur
um sjálfstæðisstefnu landstjórnar-
innar í hátíðarsal Háskóla íslands.
Hogni sagði að ýmis vandamál
sem væri við að etja í færeysku nú-
tímasamfélagi ættu rætur að rekja
til heimastjórnarfyrirkomulagsins.
Færeyingar hefðu yfirtekið margt
frá Dönum sem ekki hentaði að-
stæðum í Færeyjum og nefndi vel-
ferðarkerfíð sem dæmi um þetta. Á
þeim fímm áratugum sem liðnir eru
frá upphafí heimastjórnarinnar
hefðu Færeyingar sífellt orðið háð-
ari efnahagsstuðningi frá Dan-
mörku. I þessu fælist líka rótin að
því ábyrgðarleysi, sem olli fjár-
málakreppunni í kringum 1990. Á
áttunda áratugnum hefði ofneyzla
og brask verið allt of mikið og er-
lendar lántökur keyrt úr hófí. Slíkt
hlaut að enda illa. Einn þeirra lær-
dóma sem draga megi af fjár-
málakreppunni og „bankamálinu"
sé einmitt að það sé tvímælalaust
Færeyingum fyrir beztu að axla
ábyrgð á eigin högum.
Hpgni benti á að færeysk stjórn-
mál undir heimastjórninni væru
mótuð af tveimur átakalínum, ann-
ars vegar hinum hefðbunda hægri-
vinstri-ás og hins vegar afstöðunni
til sambandsins við Danmörku.
Oeining sem þarf að yfirvinna
Hpgni sagði sjálfstæðisáformin
vera efst á dagskrá landstjórnar-
innar, sem er þriggja flokka sam-
starfsstjórn og tók við stjórnar-
taumunum vorið 1998. Hogni lýsti
því vel hve mikill vandi fælist í
þeirri pólitísku óeiningu sem væri
Buðu brauð
á 2.100
krónur
HEIMDALLUR var með bás í
Kringlunni ígær þar sem seld voru
svokölluð RUV-brauð á 2.100 kr.
Einnig var fólki boðið að kaupa sér
kaffibolla á 1.000 kr.
Að sögn forystumanna Heimdall-
ar var þetta gert til að undirstrika
hvemig verndartollar á grænmeti
hækka matarreikninga fjölskyld-
unnar. Urðu fáir til að nýta sér
þetta „kostaboð“ Heimdallar.
Félagið hefur í vikunni staðið
fyrir átaki undir kjörorðinu Lausn-
arorðið er frelsi. Af því tilefni hef-
ur verið opnuð heimasíða á slóð-
inni www.frelsi.is.
meðal færeyskra stjórnmálamanna
í sjálfstæðismálinu, þótt meirihluti
væri fyrir því núna á Lögþinginu.
Áætlun landstjórnarinnar tæki tillit
til þessa og skiptist í fjóra áfanga. í
þeim fyrsta væri unnið að því að
efia samstöðu allra pólitískra afla
Færeyja um málið, þá er ýtarleg
könnun á kostum og göllum sjálf-
stæðis og opinber umræða á dag-
skrá, síðan formlegir samningar við
Dani og loks þjóðaratkvæða-
greiðsla.
„Væru Færeyingar almennt
sannfærðir um að þeir gætu staðið
efnahagslega á eigin fótum myndu
þeir hiklaust kjósa sjálfstæði,"
sagði Hdgni.
Peim sem halda að Færeyingar
almennt hugsi sem svo, að fínnist
olía og gas við eyjarnar geti þeir
orðið sjálfstæðir, annars ekki, svar-
aði Hogni með því að benda á að
vissulega yki möguleikinn á „olíu-
ævintýri" mörgum bjartsýni, en
hann tók skýrt fram að allar áætl-
anir landstjórnarinnar reiknuðu
ekki með neinum olíugróða.
Lagði hann áherzlu á að slíkt ut-
RÖSKVA, samtök félagshyggju-
fólks, vann sigur í Stúdentaráðs-
kosningum Háskóla Islands í
fyrradag. Þetta var 9. árið í röð
sem Röskva fer með sigur af hólmi
en kosið var um níu fulltrúa af 18.
Röskva fékk 1.248 atkvæði eða
um 52% og fímm fulltrúa kjöma en
Vaka, félag lýðræðissinnaðra stúd-
enta, fékk 1.044 atkvæði eða um
44% og fjóra menn kjörna.
Röskva heldur því enn meiri-
hlutanum í Stúdentaráði með 10
anaðkomandi fjárstreymi í lands-
sjóðinn gæti verkað á sama nei-
kvæða háttinn og raun hefur verið
á með efnahagsstuðninginn frá
Danmörku. Nú séu þessar bein-
greiðslur úr danska ríkissjóðnum
um þriðjungur tekna færeyska
landssjóðsins. Á 8. áratugnum var
þessi fjárstuðninguy 10-15% af
landssjóðstekjunum. í gegnum tíð-
ina hafi þessu fé verið ráðstafað til
niðurgreiðslna og styrkja til óarð-
bærrar atvinnustarfsemi. Til dæm-
is hefði beingreiðslan árið 1989 ver-
ið um 10 milljarðar ísl. kr. og sama
ár hefðu útgjöld til niðurgreiðslna
og styrkja til sjávarútvegsfyrir-
tækja sem fóru á hausinn ári seinna
verið jafnhá upphæð. Hætta væri á
að læri Færeyingar ekki að temja
sér ábyrgari hagstjórn sé mikil
hætta á að hugsanlegur olíugróði
fari sömu leið.
Hið sögulega tækifæri
„Bankamálið“ og uppgjörið í fjár-
málakreppunni í upphafi þessa ára-
tugar sýndi að sögn Hpgna að
„hvorki Dönum né Færeyingum
fulltrúa gegn 8 fulltrúum Vöku.
Einnig var kosið um fulltrúa í Há-
skólaráð en þar fékk hvor fylking-
in einn fulltrúa kjörin.
Kosið um tilvist
Stúdentaráðs
„Ég held að fólk hafí verið að
kjósa um tilvist Stúdentaráðsins
eins og það er í dag, þeir (Vaka)
vildu leggja niður það fyrirkomu-
lag sem er I dag og gera þetta að
félagi með frjálsri aðild,“ sagði
Arnfríður Hem-ýsdóttir, sem skip-
aði baráttusæti Röskvu á listanum.
„Fólk var því að segja að það vildi
hafa Stúdentaráð, einn öflugan
málsvara eins og við berjumst fyr-
ir.“
„Besta tilfinning i heimi er að
liggja örmagna í sigui-vímu, en
versta tilfinning í heimi er að
liggja örmagna í ósigri, þegar
maður veit að maður hefur gert
allt sem maður gat,“ sagði Pórlind-
ur Kjartansson, oddviti Vöku, í
gær.
Þórlindur sagði að Vaka hefði
verið með kraftmikla kosningabar-
áttu og í henni lagt áherslu á að
breytingar yrðu gerðar á Lána-
sjóði íslenskra námsmanna og
uppbyggingu stúdentaráðs. Að
hans sögn benda úrslitin til þess
fannst þeir bera ábyrgð á fjárhags-
stjórninni". Nú séu afborganir og
vextir af hinum erlendu skuldum
Færeyinga ámóta upphæð og bein:
greiðslan úr danska ríkissjóðnum. í
þessu sér Hogni „sögulegt tæki-
færi“ fyrir Færeyinga að slíta sig
lausa frá danska efnahagsstuðn-
ingnum. Hugmynd hans er sú að í
þeim samningi sem landstjórnin
áformar að gera á þessu ári við
dönsk stjórnvöld um breytta skipan
sambands Færeyja við Danmörku
- með dansk-íslenzka sambands-
lagasamninginn frá 1918 að fyrir-
mynd - verði samið um að efna-
hagsaðstoðin fari beint í að greiða
af erlendum skuldum Færeyinga,
sem eru þeim mikil byrði eftir hina
gífurlegu skuldasöfnun níunda ára-
tugarins. Færeyingar fjármagni
aftur á móti rekstur eigin þjóðfé-
lags með eigin tekjum, án þess þó
að gera ráð fyrir olíugróða. Ef
þetta verður ekki reynt segir Hogni
hættu á að allt stefni aftur í sama
farveg og varð þjóðinni til ógæfu á
níunda áratugnum - „í óráðsíu og
ofneyslu".
Færeyingar þurfí ekki að sækja
langt fyi-irmyndina að þvi hvernig
þeir geti rekið eigin stefnu í öllum
þeim málum sem varða sjálfstætt
færeyskt þjóðfélag - til Islands.
Eftir að sjálfstæði sé fengið þurfi að
byggja upp sjálfstætt færeyskt vel-
ferðarkerfí, menntakerfi, og svo
framvegis; „hnattvæðing" heimsins
muni líka hjálpa örþjóð eins og
Færeyingum að finna sinn rétta
stað í samfélagi þjóðanna. Hpgni
segir þennan stað vera utan Evr-
ópusambandsins en í nánu félagi við
nágrannana í og við Norður-Atl-
antshaf, ísland, Grænland og Nor-
eg. Stefnan sé að sjálfstæðar Fær-
eyjar fái aðild að EFTA og þannig
að EES-samningnum. Um stefnu
sjálfstæðra Færeyja í öryggismál-
um vildi Hogni þó lítið segja, þar
sem mjög skiptar skoðanir væru um
þau, einnig innan landstjórnarinnar.
að fólk sé ekki tilbúið í þessar
breytingar eða kannski bara sátt
við ríkjandi ástand. Hann sagði að
Vaka hygðist reyna að koma sínum
málefnum til leiðar, þrátt fyrir að
vera í minníhluta.
Kjörsókn var 42%
Sérstaka athygli vakti hversu
dræm kjörsóknin var í gær en um
2.394 háskólanemar kusu eða um
42% af þeim sem eru á kjörskrá en
í fyrra kusu 47%. Að sögn Björg-
vins G. Sigurðssonar, formanns
kjörstjórnar, er þetta þónokkuð
mikil sveifla niður á við ef litið er á
kosningaþátttöku síðustu ára.
Ogild og auð atkvæði voru 102 eða
um 4%.
Þórlindur sagði að það mætti
túlka þessa dræmu þátttöku sem
svo að stúdentar hafi takmarkaðan
áhuga og takmarkaða trú á þessu
„batteríi".
Arnfríður sagði að þessi dagur,
24. febrúar, hefði ekki verið heppi-
legur kosningadagur. Að hennar
sögn voni guðfræði- og heimspeki-
deild með þemaviku, sjúkraþjálfun
og fleiri deildir með klínískar vik-
ur, sem þýddi að fólk var kannski
ekki nálægt kjörstað. Að hennar
sögn eru ekki margir sem fara sér-
staklega í skólann til að kjósa.
• •
Olgerðin
unir dómi
Hæsta-
réttar
JÓN Snorri Snorrason, fram-
kvæmdastjóri ölgerðarinnar Egils
Skallagrímssonar ehf., segist munu
una dómi Hæstaréttar, sem
hnekkti dómi Héraðsdóms í gær,
þess efnis að innlendum bjórfram-
leiðendum væri heimilt að auglýsa
framleiðslu sína og segist ekki
munu fara með málið íýrir önnur
dómsstig. Þá hafi hann átt von á því
að dómur héraðsdóms yrði órask-
aður að mestu í Hæstarétti, en þess
í stað var Ölgerðin dæmd í 1.500
þúsund króna sekt fyrir auglýsing-
ar á Agli sterka, með 6,2% áfengis-
innihaldi.
„Ég átti von á því að Hæstiréttur
myndi beina því til Alþingis að regl-
ur um bjórauglýsingar yrðu gerðar
með skýrari hætti þannig að það
yrði erfítt að neita innlendum bjór-
framleiðendum um að koma á fram-
færi staðreyndum um framleiðslu
sína, án þess að þeir færu að gylla
áfengisneyslu," segir Jón Snorri.
Jón Snorri segist kannski munu
óska eftir viðræðum við íslensk
stjórnvöld um þá stöðu, sem komin
er upp í samkeppni innlendra og
erlendra bjórframleiðenda eftir
dóm Hæstaréttar.
Menn eigi jafna möguleika
„Innlendum bjórframleiðendum
er gert ókleift að koma á framfæri
skilaboðum um vöru sína á meðan
auglýsingar erlendra framleiðenda
eiga gi-eiða leið inn í landið í gegn-
um erlend tímarit og beinar útsend-
ingar í sjónvarpi. Þetta eru vöruteg-
undir sem við erum að keppa við í
verslunum ÁTVR og það er það
sem við vorum að tala um allan tím-
ann í þessu máli, að menn ættu
jafna möguleika í þessum slag.“
-----------♦-♦-♦----
Lögreglan sendi út
varnaðarorð í kjölfar
héraðsdóms
Afengis-
auglýsing-
ar voru
skráðar
GEORG Kr. Lárusson, vai-alög-
reglustjóri í Reykjavík, segist fagna
dómi Hæstaréttar í áfengisauglýs-
ingamálinu og segir að þeir sem hafi
auglýst áfengi síðustu mánuðina
megi búast við að þurfa að svara til
saka fyrir það.
„Við höfum haldið saman upplýs-
ingum um allar áfengisauglýsingar
sem birst hafa síðan dómur í hér-
aðsdómi féll enda vonuðumst við
eftir því að Hæstiréttur breytti nið-
urstöðu héraðsdóms, eins og komið
er á daginn," sagði Georg.
Hann sagði að í ljósi niðurstöðu
Hæstaréttar yrðu þær áfengisaug-
lýsingar, sem birst hefðu síðan
dómur héraðsdóms féll í október,
rannsakaðar nánar og þau mál fæm
síðan í venjulegan faiveg.
Lögreglan sendi út varnaðarorð
eftir úrskurð Héraðsdóms Reykja-
víkur þar sem mælst var til þess að
menn færu sér hægt við að birta
áfengisauglýsingar þar til niður-
staða Hæstaréttar lægi fyrir. „Við
bjuggumst við svona niðurstöðu í
Hæstarétti og vildum því benda
mönnum á að auglýsa ekki fyrr en
niðurstaða Hæstaréttar væri Ijós.
Þeir sem hafa auglýst áfengi síðan
og hafa gerst brotlegir við lög verða
að svara til saka,“ sagði Georg.
Röskva sigraði í kosning-
nnnm til Stúdentaráðs