Morgunblaðið - 02.07.2000, Blaðsíða 10

10 SUNNUDAGUR 2. JÚLÍ 2000
MORGUNBLAÐIÐ
Erlendis eru tengslin á
milli atvinnulífs og menn-
ingarað breytast þar
sem fyrirtæki og
kostunaraðilargera sér
grein fyrir því að lista-
menn búa yfir hæfileik-
um sem atvinnulífið get-
ur nýtt sér á áhrifamikinn
og hagnýtan hátt. Hér á
landi hefur enn sem
komið er lítið farið fyrir
slíkum hugmyndum en
vera má að það kunni að
breytast og fyrirtæki sjái
sér hag í samstarfi við
framverði lista og menn-
ingar. Fríóa Björk Ing-
varsdóttir ræddi við for-
svarsmenn nokkurra
öflugra fyrirtækja um
menningarmál.
„ÁN NÝRRA VERKA,
ÁN NÚTÍMANS,
HÆTTIR FORTÍÐIN
AÐVEKJA ÁHUGA"
SKAPANDI HUGSUN
ÞROSKAR MANNAUÐINN
NÓBELSSKÁLDIÐ, sem iðulega
sýndi mikið innsæi í mannlegt eðli
í greinaskjifum sínum, segir á
einum stað: „Menn eru misjafn-
lega góð skáld, og þetta kemur í
ljós í orðum þeirra og athöfnum.
Ekkert starf er til sem ekki er
listgrein ... Maður sem Ieggur útí
fyrirtæki verður að neita ímynd-
unarafls."
í samtali við Hjálmar H. Ragn-
arsson, rektor Listaháskóla Is-
lands, kom í Ijós að líklega hefur
skáldið haft rétt fyrir sér, -
mannh'fið og menninguna verður
alltaf að skoða í samhengi því
samkvæmt orðum Laxness er það
sköpunarþráin sem knýr allar
mannskepnur áfram sama hver
starfsvettvangurinn er.
Auk þess að starfa sem lista-
maður hefur Hjálmar verið í for-
svari fyrir samtök listamanna og
þekkir því vel til málefna lista og
menningarumræðunnar.
Hlutverk fyrirtækjanna að
taka þátt í uppbyggingu
menningar
„Almennt séð,“ segir Hjálmar í
samtali við blaðamann, „hættir
mönnum of mikið til að aðgreina
menningu frá atvinnulífinu; þetta
er ekki tvennt ólíkt því atvinnulíf
án menningar er óhugsandi. Vilji
menn horfa til skamms tíma og
séu þeir einungis að byggja upp
fýrirtæki sín frá degi til dags er
þetta auðvitað ekki málefni sem
skiptir þá miklu. En framsýnir
stjórnendur sem horfa til lengri
tíma en eins eða tveggja ára vita
vel að það er ekki sjálfgefið að hér
sé nútímasamfélag með öllum
þeim gæðum og kröfum sem við
þekkjum. Það er því þeirra að
axla ábyrgð, henni verður ekki
eingöngu varpað yfir á stjórnvöld.
Stjórnendur fyrirtækjanna eru
með þá peninga í höndunum sem
streyma gegnum þjóðfélagið og
það hlýtur að vera þeirra hlutverk
að taka þátt í uppbyggingu menn-
ingarinnar með einhverjum hætti,
annars væru þeir að grafa eigin
gröf.“
Hjálmar telur mjög mikilvægt
að skoða menningarumræðuna á
sem víðustum grundvelli, það
megi t.d. ekki skilja landsbyggð-
ina frá höfuðborgarsvæðinu.
„Þessi umræða hefur að einhverju
leyti kristallast núna í sambandi
við fólksflóttann utan af landi,“
segir hann, „því það er greinilegt
að menningarlífsþátturinn spilar
mikið inn í það hvers konar rót-
festu fólk hefur í byggðarlögun-
um. Fólkið sækir til Reykjavíkur
vegna raenningar og afjæeyingar í
mjög breiðum skilningi. Ég þykist
vita að í þeim byggðarlögum þar
sem menningarlegur áhugi hefur
verið mikill standi byggðin fastari
fótum.“
Skattalegt og efnahagslegt
umhverfi ekki hliðhollt kostun
„Hvað varðar fyrirkomulagið á
tengslum atvinnulifsins við menn-
inguna er ekkert sérstaklega vel
búið að kostun hér. Skattalegt og
efnahagslegt umhverfi er ekki
hliðhollt slíkri stíirfsemi og við er-
um þar langt á eftir mörgum þjóð-
um,“ segir Hjálmar. „Ég get nefnt
lönd eins og írland og Astralíu,
sem skilgi-eina sig sem fámenn
lönd miðað við stórþjóðirnar, en
þau hafa lagt sérstaka áherslu á
að byggja upp efnahagslegt um-
hverfi þar sem hvatt er til þátt-
töku fyrirtækja og atvinnulífs í
menningunni. Þetta held ég að sé
skref sem við þyrftum að stíga
hér og vanda okkur við það, því
við viljum umfram allt að þessum
peningum sé vel varið.
Mjög oft er það svo í listum og
menningu, - en kannski sérstak-
lega í listum - að setja verður
fjármagn í óvissuna án þess að
vita hvort það skilar sér til baka,“
segir Hjálmar. „En það getur líka
ávaxtað sig margfalt betui- en
venjulegar fjárfestingar þegar
fram í sækir. Esterházy greifi í
Austurríki hafði á sínum tíma tón-
skáldið Haydn áratugum saman á
launum við að stjórna hljómsveit.
Það myndi enginn muna eftir hon-
um eða heimsækja höllina hans í
dag nema vegna þess að hann
kostaði Haydn og skapaði sér
þannig nafn í eilífðinni fyrir litla
peninga."
„Fólkið í atvinnulífinu verður að
átta sig á því að það getur ekki
ætlast til þess að fá fjárfestingu í
listum til baka samkvæmt ein-
hverjum hefðbundnum formúl-
um,“ segir Hjálmar ennfremur.
„Þess vegna þarf þetta fólk, ef
það hefur ekki þeim mun meira
vit eða þekkingu á málefninu, að