Morgunblaðið - 02.07.2000, Blaðsíða 40

40 SUNNUDAGUR 2. JÚLÍ 2000
MINNINGAR
MORGUNBLAÐIÐ
GUÐMUNDUR
BERGSSON
+ Guðmundur
Bergsson,
Hvammi Olfusi,
fæddist að Lundi í
Stíflu 2. júní 1915.
Hann lést á Ljós-
heimum á Selfossi 26.
júní síðastliðinn. For-
eldrar hans voru
Guðný Benedikts-
dóttir frá Neðra-
Hagnesi í Fljótum, f.
27. maí 1891 d. 7.
sept. 1927, og Bergur
Jónsson frá Þrasa-
stöðum í Stíflu, f. 5.
nóv. 1890 d. 11. mars
1917. Þegar Guðmundur var á
öðru ári lést faðir hans og fór
hann þá í fóstur hjá móðurbróður
sínum, Pétri Benediktssyni frá
Neðra-Hagnesi í Fljótum, f. 16.
ágúst 1886, d. 23. des. 1973, og
konu hans, Kristínu E. Bjöms-
dóttur frá Borgargerði í Akra-
hreppi í Skagafirði, f. 4. feb. 1889,
d. 22. sept. 1986. Systkini Guð-
mundar eru: Benedikt Bergsson,
f. 1913, d. 1943. Heiðbjört G. Pét-
ursdóttir, f. 1910, d. 1998. Ólöf
Guðný Pétursdóttir, sem dó á
fyrsta ári, og Hjálmar Jónsson, f.
1922.
Hinn 4. nóv. 1944 kvæntist Guð-
mundur Þrúði Sigurðardóttur, f.
15. júlí 1924. Hún lifír mann sinn.
Foreldrar hennar vora Lovísa
Amadóttir frá Vestdalseyri við
Seyðisfjörð, f. 21. des. 1897, d. 2.
mars 1973, og Sigurður Einar
Ingimundarson frá Móum á Kjal-
arnesi, f. 21. ágúst 1895, d. 12.
apríl 1979. Börn Guðmundar og
Þrúðar era: 1) Halldór Ómar, f.
^28. apríl 1945, maki Sigurbjörg H.
Jóhannesdóttir. 2) Guðný Lovísa,
f. 31. mars 1947, maki Steingrím-
ur E. Snorrason, hún á tvær dæt-
ur og þrjú barna-
böra. 3) Svanfríður
Kristín, f. 24. júlí
1949, maki Gunnar
Kolbeinsson, hún á
tvö börn og þrjú
barnabörn. 4) Lov-
ísa, f. 15. des. 1951,
maki Jóhann G. Þor-
valdsson, lést 1999,
hún á fjögur börn. 5)
Bergur Geir, f. 18.
júlí 1954, maki Sig-
rún Óskarsdóttir,
hann á þrjú börn
með Sigríði M.
Steingrímsdóttur
sem Iést 1994. Sigrún á þijú börn
og þrjú bamaböm. 6) Birna, f. 7.
maí 1956, maki Jóhann V. Sveins-
son, hún á þijár dætur og fjögur
barnabörn. 7) Pétur Benedikt, f.
10. jan. 1959, maki Charlotte
Clausen, hann á tvo syni. 8) Ema
Björk, f. 27. júlí 1960, maki Jón B.
Gissurarson, hún á þijú börn. 9)
Guðni Kristinn, f. 12. des.1967.
Fyrir átti Guðmundur soninn
Reyni Mar, f. 20. jan.1945, maki
Jóninna M. Pétursdóttir, hann á
þijá syni og fjögur barnaböm.
Fóstursonur Guðmundar og sonur
Þrúðar er Einar Friðrik Sigurðs-
son, f. 11. des. 1942, maki Helga
Jónsdóttir, hann á fjögur börn og
fimm barnaböra.
Guðmundur var sveitapiltur úr
Fljótunum en fluttist til Reylqa-
víkur 1926. Hann stundaði síðan
nám í Reykholti 1934-1936. Guð-
mundur og Þrúður hófu búskap
1944 í Borgarfirðinum, en vorið
1953 fluttust þau að Hvammi í Ölf-
usi og hafa búið þar síðan.
títför Guðmundar fer fram frá
Hveragerðiskirkju á morgun,
mánudaginn 3. júlí, og hefst at-
höfnin klukkan 14.
Lífsklukka föður míns Guðmundar
Bergssonar gekk út að morgni mánu-
dagsins 26. júní. Hann var fæddur ár-
ið 1915 á tímum fyrri heimsstyrj-
aldarinnar. Hann var því einn af
fulltrúum þeirrar kynslóðar á Islandi
sem lifði og starfaði á mesta breyt-
ingaskeiði Islandssögunnar.
Hann var annað barn foreldra
sinna. Fyrir áttu þau Benedikt, sem
fæddur var 1913. Hann dó úr berkl-
um 1943. Foreldra sinna naut hann
aðeins skamma hríð því föður sinn
missti hann tveggja ára og þá varð
Tíióðir hans að láta hann í fóstur til
bróður síns og konu hans og hjá þeim
ólst hann upp. Móðir hans lést síðan
fimm árum síðar. Fósturforeldrar
pabba þau Kristín og Pétur voru ým-
ist í húsmennsku eða bjuggu við
þröngan kost á einhverju kotinu í
Fljótunum. Þau hættu síðan búskap-
arbaslinu og fluttust til Reykjavíkur
árið 1926 og pabbi með þeim. Fóstri
hans var þá kominn með lömunar-
veiki úg var óvinnufær í nokkm- ár.
Um æsku sína og uppvöxt talaði
pabbi aldrei mikið en fósturforeldr-
um sínum bar hann vel söguna og var
Blómastofa
Friðjtnns
Suðurlandsbraut 10,
108 Reykjavík, sími 553 1099.
Opið öll kvöld
til kl. 22 - einnig um helgar.
Skreytingar fyrir öll tilefni.
Gjafavörur.
>
alla tíð í góðu sambandi við þau. Á
uppvaxtarárum pabba var það brauð-
stritið sem einkenndi líf fólks og í því
tók hann þátt strax er hann hafði ald-
ur og getu tíl. Hann fæddist inn í
þjóðfélag sem hafði lítið breyst í ald-
ir. Húsakostur var lélegur, bygging-
arefni aðallega torf og grjót. At-
vinnuhættir lítið famir að þróast, allt
unnið með höndum og afkoman
byggðist á því að geta dregið fisk úr
sjó og haldið nokkrar skepnur. Við
vinnuna voru handverkfæri notuð og
til fiskjar var róið á opnum árabátum.
Eins og áður sagði flutti pabbi með
fósturforeldrum sínum til Reykjavík-
ur árið 1926, þá ellefu ára gamall.
Reykjavík var þá að byggjast upp og
atvinnuþróun að hefjast m.a. með
uppbyggingu félaga eins og Sláturfé-
lags Suðurlands. Eftir fermingu
vinnur pabbi sem sendill á ýmsum
stöðum í Reykjavík. Þegar kreppan
skall á fylgdi henni mikið atvinnu-
leysi og í kjölfarið enn meiri fátækt,
veikindi og örbirgð hjá verkafólki.
Eftir að hafa gengið atvinnulaus um
göturnar heilan vetur lá leiðin í
vinnumennsku í sveit og varð Borg-
arfjörðurinn fyrir valinu. Alla ævi
skipuðu dalir Borgarfjarðar sérstak-
an sess í huga hans. Lengst var hann
vinnumaður í Skógum í Flókadal og
Kletti í Reykholtsdal. Á þeim árum
tókst honum að komast tvo vetur, 34
til 36 í skóla í Reykholti og öðlast þar
dýrmæta reynslu og þekkingu.
En nú verða kaflaskil í sögu lands-
ins með síðari heimsstyrjöldinni og
komu breska hersins. Skyndilega er
nóga vinnu að hafa og ungir menn
sækja úr sveitum landsins til bæj;
anna í vinnu sem er betur launuð. í
hópi þessara ungu manna er pabbi.
Hann fer til Reykjavíkur og vinnur
aðallega við múrverk í fáein ár og
hefur þá aðsetur hjá fósturforeldrum
r 3!ómat ~)lAO\V\
öa^ðskom
. v/ Fossvogskirkjw9«r5 ,
Sími: 554 0500
sínum en sveitin togar í og vorið 1944
ákveður hann að hefja búskap í félagi
við eiganda jarðarinnar Geirshlíðar-
kots í Flókadal. Þarna stígur hann
sín fyrstu skref sem sjálfstæður
bóndi. Bústofn hans er í byrjun
nokkrar kýr, sem hann kaupir að
hluta til fyrir peninga sem hann fær
fyrir að selja hesta. En á vinnu-
mennskuárunum hafði hann eignast
nokkra hesta og þar á meðal ágætis
reiðhesta. Hann var mikill hestamað-
ur og hafði yndi af því að hleypa á
sprett á góðum gæðingi. Á langri ævi
átti hann meðal annars tvo gráa gæð-
inga sem báðir hétu Gráni. í hvert
skipti sem hann minntist þeirra kom
sérstakt blik í augun og brosið varð
örlítið breiðara en venjulega.
En nú tóku við ár fárra frístunda
og hestar voru notaðir til að létta
mönnum störfin við jarðvinnslu og
heyskap og í smalamennskur en út-
reiðartúrar til skemmtunar voru afar
fáir. Nú var alvara lífsins tekin við af
fullum þunga.
En það er gömul saga og ný að
konulaus bær er ekki góður kostur
og ein auglýsing í dagblaði, þar sem
óskað var eftir ráðskonu í sveit, varð
stærsti örlagavaldur í lífi ungrar
stúlku sem fædd var og uppalin í
Vesturbænum í Reykjavík. Hún
svaraði þessari auglýsingu og réði sig
til starfans. Hún fór ásamt ungum
syni sínum með skipi upp í Borgar-
nes og þaðan með mjólkurbíl á
áfangastað en hann var Geirshlíðakot
í Flókadal. Stúlkan varð síðan eigin-
kona föður míns og móðir mín og
systkina minna. Hún heitir Þrúður
Sigurðardóttir og stendur nú yfir
moldum manns síns, andlega hress í
sjúkum líkama.
Pabbi talaði oft um hve hann dáðist
að dugnaði hennar og kjarki að taka
sig upp og ráða sig til starfa í sveit -
svo bætti hann við: „Þið hefðuð átt að
sjá hve fljót hún var að læra réttu
handtökin við verkin. Eftir nokkra
daga var hún orðin fljótari að mjólka
en ég og auðvitað var handmjólkað,
því engar voru vélamar og ekkert
var rafmagnið.“ Borgarfjörðurinn
var pabba alltaf mjög kær og þar
hefði hann viljað búa sínu búi. En á
þessum árum var erfitt að fá jarð-
næði til frambúðar og á níu árum bjó
hann ásamt fjölskyldu sinni á fjómm
jörðum í Borgarfirði en það þýddi
flutning á tveggja ára fresti með allt
sitt, bæði fólk og fénað. En slíkir
flutningar tóku að sjálfsögðu stóran
toll af tekjum búsins og gerðu þá ætl-
un hans að eignast eigið jarðnæði enn
erfiðari. Árið 1952 var svo komið að
enn þurftu foreldrar mínir að flytja
en nú tókst þeim með hjálp góðra
manna að fá á leigu jörðina Hvamm í
Ölfusi en það var ríkisjörð og leigan
því til frambúðar. Þar með var ten-
ingunum kastað og vorið 1953 hlaut
pabbi að yfirgefa sinn kæra Borgar-
fjörð og setjast að á grösugum en
blautum mýmm Ölfussins undir hlíð-
um Ingólfsfjalls á slóðum fyrsta
landnámsmannsins. Hann átti að
hafa haft vetursetu undir Ijallinu áð-
ur en hann íánn öndvegissúlur sínai’
og settist að í Reykjavík.
Fyrsta minning mín er tengd þess-
um flutningi. Ég man pabba stand-
andi aftan á vömbílspalli þar sem
hann er að huga að kúnum en ein
þeirra hafði meira að segja borið kálfi
að morgni flutningsdagsins. Pabbi
hafði fyrr um vorið farið suður og
skoðað jörðina og hann vissi að þar
var margt í ólagi. Hann mat meira ör-
yggið við að komast yfir jarðnæði til
langs tíma. Hann var enn á besta
aldri, heilsuhraustur og þrekið óbil-
að, að vísu hafði fjölskyldan stækkað
allnokkuð, bömin orðin fimm og það
elsta aðeins ellefu ára. I Hvammi var
flest í niðurníðslu og fram undan var
því mikið uppbyggingarstarf. Þessa
uppbyggingu hóf pabbi með dyggri
aðstoð mömmu og seinna bamanna
eftir því sem þau höfðu aldur og getu
tíl.
Ekki verður nú sagt að pabba hafi
verið fagnað sérstaklega er hann
flutti á Suðurland með sína stóm fjöl-
skyldu og engar eignir nema nokkrar
kýr, fáeina hesta, nauðsynlegustu
verkfæri og búsáhöld. Hreppstjóri
sveitarinnar kom fljótlega í heimsókn
og í stað þess að bjóða fjölskylduna
velkomna fór hann mörgum orðum
um það hve jörðin væri slæm til bú-
skapar og taldi jafnvel að á henni
væra álög sem orsökuðu skepnu-
dauða. Trálega hefur sveitai’stjórnin
óttast að hafa engar tekjur af þessum
nýju ábúendum en hugsanlega auka-
útgjöld. Um miðja tuttugustu öldina
var nefnilega almenn velmegun enn
ekki orðin svo mikil að sveitarstjóm-
armenn þyrðu að treysta því að allir
gætu brauðfætt sig og hugtakið fé-
lagsleg þjónusta sennilega ekki til í
málinu.
En þrátt fyrir margs konar erfið-
leika sem yfirstíga þurfti fyrstu árin
þá vænkaðist hagur foreldra minna í
tímans rás og í Hvammi bættu þau
fimm börnum í hópinn sinn. Á þess-
um áram urðu stórstígar framfarir er
vélvæðingin hófst fyrir alvöm. Pabbi
keypti sína fyrstu dráttarvél um 1955
og svo fylgdu í kjölfarið heyblásari,
snúningsvél og fleiri vélar og svo kom
rafmagnið og nokkra seinna síminn.
Þvílíkar breytingar á hálfri öld og
þróunin hélt áfram og stendur enn,
en þær þjóðfélagsbreytingar, sem
faðir minn og hans kynslóð upplifði,
era áreiðanlega einstakar og verða
aldrei aftur svo gríðarlegar á einni
mannsævi.
í Hvammi bjó pabbi til æviloka en
eftir 1960 era bræður mínir farnir að
stunda búskapinn með honum og þá
fékk hann á ný tækifæri til að sinna
hestamennskunni. Hann eignaðist
aftur góða reiðhesta og fór þá gjarn-
an ríðandi á hestamannamót og á
hverju hausti meðan heilsan leyfði
fór hann ríðandi ásamt fleiri bændum
til að sækja fé í Grafningsrétt. Sá
dagur var sérstakur hátíðisdagur í
hans huga og í slíkar ferðir var vasa-
pelinn tekinn með. I vöggugjöf hlaut
pabbi hraustan líkama og heilbrigða
sál. Hvort tveggja entist honum vel
og það var aðeins síðasta árið sem
heilsan tók að bila fyrir alvöra. Hann
lifði langa ævi á tímum mikilla breyt-
inga. Hann eignaðist traustan lífs-
föranaut og dugmikinn hóp barna og
bamabarna. Hann lifði það að verða
85 ára 2. júní sl. og eiga þann dag
heima í Hvammi með sinn stóra hóp í
kringum sig. Þá sat hann inni í stofu í
stólnum sínum andlega hress en lík-
amlega þreyttur. Hann var umvafinn
ást og hlýju og ákaflega þakklátur og
glaður að fá að lifa þennan dag.
Nokkram dögum seinna fór mamma
á spítala og hann á Ljósheima á Sel-
fossi. Þar naut hann mikillar og góðr-
ar umönnunar síðustu dagana og þar
sofnaði hann svefninum langa saddur
lífdaga.
Blessuð sé minning hans.
Svanfríður Kristín.
Eitt sinn verða allir menn að deyja
og nú hefur þú fengið hvíldina elsku
afi minn. Á stundu sem þessari koma
margai’ gamlar og góðar minningar í
huga mér. Þegar við voram saman í
fjósinu og þú kenndir mér að blanda
sull handa kálfunum, ég man hvað
þér var skemmt yfir „ pjattinu í mér“
þegar ég stakk hendinni ofan í fötuna
í fyrsta skipti. Ég man sérstaklega
eftir einu samtali sem við áttum í
kjallaratröppunum í gamla húsinu
þegar ég kom að heimsækja „.kisuna
mína“, sem ég fékk mér sjö ára göm-
ul án leyfis. Eg var mjög ósátt við að
fá ekki að hafa hana heima og þú út-
skýrðir fyrir mér að kisum liði ekki
vel í blokk, að hún mundi miklu frek-
ar vilja vera í sveitinni eins og við. Þú
sagðir stundum að ég væri eins og
kýmar, það þyrfti að hleypa mér út á
vorin. Ég er enn svoleiðis, afi minn.
Strax á vorin þarf ég að komast út í
náttúruna, finna ilminn af gróðrinum
og komast í sveitina. Manstu þegar
ég og Gummi Þór „skírðum" alla
kálfana í fjósinu og settum allt á flot?
Það vai’ í eina skiptið sem þú skamm-
aðir okkur. Þegar ég varð unglingur
og tókst á við erfiðleikana sem því
fylgdu vorað þið amma alltaf tilbúin
að hlusta, þið vorað alltaf til staðar al-
veg sama hvenær ég þurfti á að
halda. Það vora ekki fá skiptin sem
við stóðum frammi í vaskahúsi og töl-
uðum um allt milli himins og jarðar. I
síðasta samtali okkar þar baðst þú
mig að passa ömmu vel þegar þú fær-
ir. Elsku afi, hún er í góðum höndum
því þið eigið stóran hóp afkomenda
sem stendur saman á erfiðum stund-
um, það vitum við. Það er ég viss um
að Gummi Einars, Jói og Sigga hafa
tekið vel á móti þér og það hefur ör-
ugglega verið kátt á himni þegar þið
hittust á ný. Hjá mér lifir minningin
um rólegan og yndislegan afa sem ég
kveð að sinni með þökkum fyrir allt.
Kvöldblíðan lognværa kyssir hvem reit.
Komið er sumar, og fógur er sveit.
Sól er að kveðja við bláfjalla brún,
brosa við aftanskin fagurgræn tún.
Seg mér, hvað indælla auga þitt leit
íslenska kvöldinu í fallegri sveit!
(Guðm. Guðm.skólaskáld.)
Elsku amma, missir þinn er mikill
eftir að hafa varið 56 áram með afa.
Megi Guð gefa þér styrk á þessari
stundu.
Ykkar dótturdóttir,
Þrúður Sigurðar yngri.
Elsku afi minn. Nú hafðir þú á
réttu að standa er þú sagðir við móð-
ur mína: Jæja, nú held ég að öll mín
líf séu búin.
Vissulega sakna ég þín, en ég veit
að þú varst kvalinn í líkama þínum
hér á jörðu niðri og þurftir að komast
úr honum. Því vona ég að þú munir
eignast betra líf þama hjá Guði og
þeim sem kvöddu þessa jörð á undan
þér. Minningamar um þig streyma
upp í hugann og era svo margar að
aldrei verður mögulegt að festa þær
á blað þó glöð ég vildi. En vert er þó
að minnast á er þú komst út í fjós í
gömlu úlpunni, stígvélunum, svörtu
alpahúfunni og með staftnn í hend-
inni. Þær ferðir vora ansi margar þó
þú værh- orðinn lélegur. Aldrei var
talað um þig öðravísi en að ömmu
væri líka getið. Elsku amma mín,
missir þinn er mikill en ég veit að þú
ert sterk og stendur þetta af þér með
tímanum. Okkar fjölskylda er stór og
samhent og stendur þétt við hlið þér.
Elsku afi, þú munt alltaf lifa í hjarta
mínu og vonandi í kringum mig líka.
Ég mun elska þig að eilífu.
Þín dótturdóttir,
Jóna Kristín Jónsdóttir.
Þegar ég settist niður til að skrifa
minningarorð um afa minn, Guð-
mund Bergsson, varð mér hugsað til
þess hvað ég gæti sagt en aðrir ekki
um afa.
Þegar nánar var skoðað komst ég
að því að það væra bemskuminning-
amar sem ég ein ætti. Minningar
bama era ekki endilega réttar stað-
reyndir heldur litaðar af bernskunni.
Þess vegna era þetta sannar minn-
ingar og þær bestu sem við geymum.
Ég held að bernskumynd mín af afa
segi meira um hann sjálfan og hjarta-
lagið en allar mínar ferköntuðu full-
orðinshugmyndir samanlagt.
Mínar minningar era meðal ann-
arra þessi: Afi minn úti á hlaði að
járna hest. Hann var margoft búin að
minna mig á að ganga ekki fyrir aftan
hestinn en auðvitað var prófað. Þá
lexíu sem ég lærði þegar ég þaut í
loftinu eftir spark hestsins og svip
afa míns, man ég enn. Önnur svip-
mynd er af afa mínum þar sem hann
situr á lágum trékolli við að mjólka
kýr, ég í því mikilvæga hlutverki að
halda í halann. Þriðja minning af afa
mínum stóram og sterkum að kippa
mér upp úr fjóshaugnum, þeim mikla
líísháska.
Hann horfði ásakandi á mig en
sneri sér því næst að eldri bömunum
og þau fengu skammirnar en ekki ég.
Hann hefur sennilega talið, sem rétt
var, að ég hefði þegar lært mína lexíu
og hann hefði litlu við að bæta. Sú
minning sem er mér sennilega kær-
ust er frá hestamannaballi þar sem
ég var að aðstoða við framreiðslu 14
ára gömul. Þar var afi minn, gleði-
maður mikill, og skemmti sér hið
besta. Hann harðneitaði að fara heim
að loknum dansleik nema síðastur.
Margir voru búnir að tala við hann en
ekkert gekk. Ég gekk til hans og
sagði: Afi minn, ég er orðin þreytt,
komdu með mér heim. Hann stóð upp
rétti mér höndina og við gengum
saman til bílsins sem flutti okkur
áleiðis heim. Hann gerði það fyrir
mig af því ég var þreytt en ekki tU að
þóknast öðram.
Yfirleitt var samveran við afa í
þögn, það var þægileg og notaleg
þögn.
Hann var ekki maður margra orða.
Amma mín sá um þau, þau áttu svo
vel saman og bættu hvort annað upp.
Kölluðu hvort annað ætíð gælunöfn-
um, Mundi minn og Dúdú mín. Það