Morgunblaðið - 02.07.2000, Blaðsíða 14

14 SUNNUDAGUR2. JÚLÍ2000
MORGUNBLAÐIÐ
*»
Morgunblac5ið/Árni Sæberg
[BÓKMENNTIR]
íslandsbanki tók þátt í kynningu bókanna um Harry Potter, sem gefnar
voru út hjá bókaútgáfunni Bjarti. Markmið íslandsbanka var að hvetja
börn til lesturs ogtengja um leið ímynd bankans við eitthvað skemmti-
legt í hugum barnanna.
Morgunblaóið/Golli
[TÓNLIST OG HANDVERK]
Sjóvá-Almennarfólu Hans Jóhannssyni fiðlusmið að smíða strengja-
kvartett sem síðan var afhenturTónlistarskóla Reykjavíkurtil afnota.
Með þessu framtaki studdi fyrirtækið íslenskt handverk auk þess sem
ungirefnilegirtónlistarmenn eru studdirtil frambúðar.
stórum skyldum að gegna þegar um
stóra viðburði er að ræða. Og þar
höfum við um langt árabil stutt
stórviðburði hjá listahátíð, svo
dæmi sé tekið. Við höfum einnig
viljað sinna verkefnum sem aðrir
eru ekki að sinna og jafnvel leitað
eftir þannig verkefnum. En þó við
teljum okkur hafa verið að gera
stóra hluti á undanförum árum
verðum við alltaf að hafna mun
fleiri verkefnum en við getum sam-
þykkt.“
Þegar spurt er hvort Val finnist
fyrirtæki fá nægilega athygli fyrir
umsvif sín á þessu sviði segir hann:
„Við höfum aldrei auglýst þennan
stuðning okkar en við eigum afar
erfitt með að skilja af hverju fjöl-
miðlar eru svo tregir sem raun ber
vitni að geta stuðnings atvinnufyr-
irtækja við menningarlífið. Það
heyrir nánast til undantekninga að
fjölmiðlar geti þessa, það er eins og
menn telji þetta vera feimnismál.
Stuðningur fyrirtækja er menning-
unni mikilvægur og það á að viður-
kennast. Fyrr á árum var við-
kvæmni listamanna mikil í þessu
sambandi en ég held að skilningur
allra aðila hafi aukist á því að slíkt
er óþarfi. Það er eðlilegur hlutur að
fyrirtæki styðji menningarstarfið
og það á að segja frá því. En við höf-
um samt sem áður ekki litið á þetta
sem hluta af okkar auglýsingarmál-
um. Hins vegar er auðvitað allt
hluti af markaðsstefnu og oft ekki
skýrar línur sem liggja þarna á
milli. Samt höfum við haldið þessu
aðgreindu hjá okkur og það eru aðr-
ir sem sinna menningarmálum en
þeir sem eru í markaðsmálum."
Mörg fyrirtækí hafa
ekkí mótað opinbera
afstöðu til menningar-
mála
Þó mörg fyrirtæki starfræki sjóði
eru þau líklega enn fleiri sem ekki
hafa tekið opinbera afstöðu á þessu
sviði og ráðstafa sínu fé í samræmi
við þær beiðnir sem þeim berast
hverju sinni. í slíkum tilfellum má
telja næsta óhjákvæmilegt að verk-
efnin endurspegli áhugasvið og
þekkingu þeirra sem fyrirtækjun-
um stjórna því oftast er þá ekki um
faglega umsögn að ræða nema í
undantekningartilfellum. Þau fyrir-
tæki sem starfa á þessum grund-
velli hafa þó mörg verið öflugir
stuðningsmenn menningar á ára-
tugi.
I samtali við Hörð Sigurgestsson,
forstjóra Eimskipafélags íslands,
kom fram að sjónarmið Eimskipa-
félagsins á þessu sviði mótuðust
fyrst og fremst af því að þeir væru
hluti af samfélaginu. „Okkur finnst
skipta máli að vera þátttakendur í
þessu umhverfi og stuðla að því að
það verði til áhugaverðir hlutir í
menningunni. Stundum snúast
þessi sjónarmið um það að skapa
okkur jákvæða ímynd en það ræðst
að sjálfsögðu dálítið af því hverjir
eru stjórnendur á hverjum tíma og
hvar þá ber niður í menningunni.
Okkur hefur hentað að sinna list-
um, kannski því sem kallað hefur
verið æðri list. Við höfum einnig
tekið þátt í annarri menningar-
starfsemi, svo sem með stuðningi
við íþróttahópa, sem hefur átt rétt á
sér að okkar mati. Við viljum eiga
okkar þátt í því að eitthvað gerist ef
við höfum á tilfinningunni að ann-
ars myndi það ekki gerast.“
Eimskipafélagið hefur ekki
stofnað sérstakan menningarsjóð
og Hörður segir að menningarmál-
in verði að vega og meta: „Það er
ekki hægt að gera alla hluti því í
sjálfu sér erum við mjög litlir aðilar
í þessu. Hjá okkur er enginn form-
legur menningarsjóður né formleg
úthlutun. Stundum hentar okkur
ekkert endilega að vera að segja frá
því sem við erum að taka þátt í
heldur spyrst það til ákveðins hóps
sem við erum þá að höfða til frekar
en til alls fjöldans," segir Hörður.
Hann segir óskir um stuðning
mun meiri en þeir ráða við: „Þess
vegna veljum við úr hluti sem okkur
langar til að sinna og þykja áhuga-
verðir, sem helgast kannski af því
hver mín áhugamál kunna að vera.“
Aðspurður um hvort fyrirtækið
leiti til listfræðinga, tónlistarmanna
eða annarra fagaðila um hvaða
verkefni séu verðugri en önnur seg-
ir Hörður að það sé gert þegar það
hentar. „Mitt mat er það að ef við
kaupum hér einhverja mynd þá
gerum við það af því okkur finnst
hún falleg."
Hörður bætir því við að oft séu
kynningarmál í samstarfi fyrir-
tækja og menningar vandmeðfarin
og að samstarfið skili ekki alltaf því
sem fyrirtækin sækjast eftir.
Takmarkaður skilningur sé á þætti
fyrirtækjanna og mikil tregða að
geta þeirra svo þau fái þá hlutdeild
og viðurkenningu sem þeim ber.
Leggja áhersiu á skap-
andi starfsumhverfi og
listamenn í vinnu
I kringum hið unga fyrirtæki Oz
hefur skapast nýtískuleg ímynd
sem að einhverju leyti má rekja til
listamanna sem þar hafa starfað.
Framkvæmdastjóri Oz, Skúli Mog-
ensen, telur ákaflega mikilvægt að
skapa náið samspil á milli menning-
ar og atvinnulífs, „sérstaklega hvað
varðar þekkingu innan fyrirtækja
þar sem nauðsynlegt er að hafa
skapandi umhverfi. Við hjá Oz höf-
um alla tíð lagt mikið upp úr því að
hafa skapandi umhverfi, við höfum
ráðið margvíslega listamenn í vinnu
hjá okkur og einnig leitað til þeirra
varðandi ýmis verkefni. Einnig höf-
um við tekið þátt í listrænu sam-
starfi eins og t.d. art.is, en við vor-
um þáttakendur í sýningu sem
opnaði fyrir skömmu í Listasafni
íslands. Þar störfuðum við með
nokkrum af okkar fremstu lista-
mönnum. Okkur finnst þetta mál-
efni almennt séð mjög mikilvægt og
höfum því reynt að leggja okkar af
mörkum í þessum efnum. Eg held
enn fremur að það sé mjög mikil-
vægt að horfa á list með opnum
huga því list er mjög vítt hugtak.
Við viljum alls ekki binda okkur við
eitthvað ákveðið listform enda er öll
list jafn merkileg, í mínum huga að
minnsta kosti. Allt sem gert er í
listum af mikilli innlifun og metnaði
er stórkostlegt sama hvert formið
er.“
Oz er ekki með sérstakan menn-
ingarsjóð á sínum snærum en leit-
ast þó við að afla sér ráðgjafar á
vettvangi menningarinnar. „Við
höfum leitað til þeirra listamanna
sem vinna hjá okkur hér innan húss
um ráðgjöf,“ segir Skúli, „en við er-
um einnig þátttakendur í Listasjóði
atvinnulífsins sem mér finnst frá-
bært framtak og lofsvert að fá að
tengjast því. En almennt séð þá er
það yfirleitt staður og stund sem
ræður okkar ákvörðunum um þetta
þó ég vonist til þess að við getum
orðið skipulagðari og virkari þegar
fram líða stundir. Ég held að það sé
hollt fyrir okkur að íhuga til dæmis
að nýta okkar skrifstofur erlendis
til að aðstoða listamenn við að koma
sér á framfæri á erlendum vett-
vangi.“
„En þó við höfum lagt okkur fram
á þessu sviði þá finnst okkur ekki
rétt að verja miklum beinum fjár-
munum í kaup á listaverkum á með-
an fyrirtæki okkar er á þessu vaxt-
arskeiði," segir Skúli. „Við erum
ekki enn farnir að skila hagnaði. Ég
vona þó svo sannarlega að það verði
viðsnúningur í þeim efnum er fram í
sækir. Mín skoðun er sú að ef fyrir-
tæki eiga því láni að fagna að ganga
ágætlega þá sé það í rauninni
skylda þeirra að taka þátt í menn-
ingarlífinu."
Menning er vítt hugtak
og framtíð kostunar
í listum er því I
nokkurri óvissu
Hugmyndir af því tagi sem hér
hafa verið reifaðar um starfsemi
stofnana á borð við Arts and
Business eru kannski full nýstár-
legar til að hljóta mikinn hljóm-
grunn meðal stjórnenda fyrirtækja
enn sem komið er. Ljóst er að þær
þyrfti að kynna betur.
Mikill og góður vilji virðist vera
hjá flestum fyrirtækjum til að
styðja menningu. Þó er sá hængur á
að víða er hugtakið „menning" skil-
greint á ákaflega yfirgripsmikinn
máta svo flest þau málefni sem fyr-
irtæki hafa hug á að styðja flokkast
undir menningu; samfélagsþjón-
usta, forvarnastarf, íþróttir og jafn-
vel trjárækt, auk lista. Nauðsynlegt
er að greina þarna á milli og hafa
stefnumótun fyrirtækja skýra varð-
andi þau málefni sem þau vilja
vinna að. Það myndi bæði auðvelda
markaðssetningu og greiða fyrir
samstarfi við menningaröflin.
Almennri uppfræðslu á flestum
sviðum lista virðist vera nokkuð
ábótavant svo að einhverju leyti má
rekja þá annmarka sem eru á sam-
starfi atvinnulífsins við menning-
una til þekkingarleysis á því sem er
að gerast í listum samtímans.
Þróun lista á síðustu áratugum
hefur verið ör og stundum þess
eðlis að almennir listunnendur eiga
erfitt með að átta sig á því sem ekki
er á hefðbundnum nótum. Þetta á
kannski fremur öðru við um mynd-
list þar sem hlutlægt verðmæti
verka er ekki alltaf jafn augljóst og
áður, efnistökin huglægari og fag-
urfræðin afstæðari. I myndlist sam-
tímans liggur verðmæti listaverks
oft fyrst og fremst í hugmyndinni
sem það tjáir en ekki í þeim efniviði
sem miðlar hugmyndinni.
Almenningur þarf að fræðast um
þessa þróun myndlistar til að geta
nálgast hana með nýju hugarfari
þannig að auðveldara reynist að
greina á milli listar sem mun stand-
ast tímans tönn og þess sem sumir
vilja kalla skreytilist. Hið sama má
segja um aðra listsköpum þar sem
oft er erfitt að greina á milli afþrey-
ingar og alvarlegri tilburða.
Nútímasamfélag byggir að stór-
um hluta á sérhæfingu og sérfræði-
þekkingu og því eðlilegt að þeir
stjórnendur fyrirtækja sem eru að
huga að kostun og styrkveitingum
afli sér álits sérfróðra um þau mál
er ekki tilheyra beinlínis þeirra eig-
in starfssviði.
Einn mikilvægasti þátturinn í
framþróun á sviði kostunar felst
því ef til vill í því að leita til þeirra
fjölmörgu sérfræðinga á sviði
myndlistar, tónlistar, leiklistar,
listdans og bókmennta sem komið
hafa inn í atvinnulífið á undanförn-
um árum. Því má telja víst að æ
fleiri fyrirtæki telji hag sínum best
borgið með því að ráða þetta fag-
fólk til umsagnar og ráðstöfunar
þeirra fjármuna sem þau hyggjast
verja til menningar í samráði við
auglýsinga- og markaðsdeildir.
Fræðsla af ýmsum öðrum toga
gæti einnig verið hluti af kynning-
arstarfi sem listamenn, þeirra
bandalög og liststofnanir tækjust á
hendur sem lið í því að efla tengslin
við atvinnulífið og almenning. Slíkt
myndi ugglaust skila miklsverðum
ávinningi, ekki einungis í efnahags-
legum og listrænum skilningi held-
ur einnig vitsmunalegum og
hugmyndafræðilegum skilningi,
þjóðfélaginu og framþróun þess til
heilla.