Morgunblaðið - 22.11.2001, Blaðsíða 45

MINNINGAR
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 22. NÓVEMBER 2001 45
skeyttastur í orðaskiptum og hafði
auk þess sterkari rödd en aðrir. En
mikið varð þessi jötunn tauga-
óstyrkur og bljúgur þegar systir
mín var að fæða honum fyrsta barn
þeirra. Þá sátum við niðri í eldhúsi
og hann tapaði án afláts fyrir mér í
rússa.
Ég leit mikið upp til þessa sjó-
mágs og einu frækorni varð hann til
að sá í huga unglingsins, en það var
virðing fyrir sinfónískri tónlist. Ég
ólst upp við að vilja helst ekkert
heyra nema harmóniku, orgel, MA-
kvartettinn og danslag kvöldsins og
var fullur fordóma gagnvart öllu
sem hét andante, allegró og fúga.
En Hilli sagði blátt áfram: Ég hef
ekkert vit á þessu, en það eru bara
svo mörg falleg lög í sinfóníum og
óperum. Og þetta varð til þess að ég
fór að leggja eyrun við.
Hilli varð næstum strax eins og
einn af bræðrunum, enda fóru ýmis
áhugamál saman. Hann var einstak-
lega vinfastur og traustur. Sá hæng-
ur var þó á, sem ekki ber að draga
fjöður yfir, að þessi viðkvæmi mað-
ur gat orðið býsna ódæll með víni,
svo að hann gekk stundum fram af
okkur sumum. En móðir okkar tók
jafnan svari hans og sagði með
sanni: Hann Hilli er ósköp góður
drengur.
Á síðustu árum voru ýmsir partar
þessa hrausta líkama mjög farnir að
láta sig, svo að hann var harla oft
inni á sjúkrahúsi. En ekki vottaði
fyrir bilun í toppstykkinu. Hann var
mjög andlega hress fram á síðustu
stund, og þá kom æ betur í ljós
hversu mikið þessi maður hafði
hugsað um margar hliðar tilverunn-
ar um leið og hann vann hin kröfu-
hörðu störf sjómannsins. Í vor kom
ég til hans á Landspítalann og bað
hann að líta yfir kafla um sjósókn í
söguyfirliti sem ég var að vinna við,
en á nærfærnum atriðum þessa
mikilvæga atvinnusviðs hafði ég
fremur litla þekkingu. Sá yfirlestur
held ég hafi gert þennan þátt
skammlausan.
Það var Benedikt bróðir minn
sem tók upp á því að kalla hann
Jarlinn, og undir því heiti gekk hann
í okkar hóp á glöðum stundum. Það
sýnir að nokkru hvers álits Hildir
Guðmundsson naut hjá vinum sín-
um.
Árni Björnsson.
Þú stóri sonur þessa litla lands
að lokum horfinn burt af vorri jörð.
Kjarkaður og komst því fljótt til manns
þó kannski glíman væri stundum hörð.
Þitt stóra hjarta er sló af dirfsku og dug
var dæmigert af manni eins og þér
sem áttir þennan góða, hlýja hug
hann þú öllum veittir, líka mér.
Hilli minn, ég hlýt að minnast þín
því heilli vin ég naumast hefi átt.
Við leiddumst tíðum saman tveir í sátt
og töluðum um æðri og fegri sýn.
Nú þú hefur hafið hinstu för
heill og gæfa megi fylgja þér.
Þú hefur máski lagt í litla vör
og lofar Drottinn eins og vera ber.
(Ben. Björnsson.)
Þinn mágur
Benedikt.
Horfinn er af sjónarsviðinu
traustur og góður vinur okkar hjóna
í áratugi. Hann andaðist í svefni á
Landspítalanum og hafði þá æði oft
dvalið þar um lengri eða skemmri
tíma. Hann var farinn að líkamleg-
um kröftum, hjartað hafði verið
hans Akkilesarhæll í áraraðir. En
hugur hans virtist aldrei bugast.
Hann hafði sína skýru hugsun og
góðu dómgreind til hins síðasta.
Hvíld við slíkar aðstæður hlýtur að
vera kærkomin þeim manni sem frá
unga aldri hefur unnið hörðum
höndum og aldrei látið deigan síga.
Hann hafði fengið í vöggugjöf
hraustan líkama og góða sál. Hvort
tveggja mótað í faðmi sterkrar fjöl-
skyldu á Seyðisfirði og þessa naut
hann og ástvinir hans áratugum
saman. Ekki fá allir slíkar gjafir úr
hendi skaparans. Vafalaust hefur
Hilli gert sér grein fyrir þessum for-
réttindum sínum, enda var hann
trúmaður mikill. Hann hafði trúna
fyrir sig og sína nánustu ástvini.
Þótt hann væri fastur fyrir í skoð-
unum og léti þær óhikað í ljós, og
gilti svo um flest mál, þá hlustaði
hann vel á mótrök en sannfæringu
hans varð sjaldan breytt. Hún
byggðist, að ég held, ávallt á þessu
djúpa trúartrausti hans með einum
eða öðrum hætti. Það var hans rauði
þráður í lífshlaupinu og afstöðu til
manna og málefna.
Í skoðunum gat hann á stundum
virst einstrenginslegur og of fastur
fyrir, en hans góða greind og djúpi
skilningur á lífinu opnaði oft augu
manna, þótt síðar yrði, fyrir rétt-
mæti viðhorfa hans. Hann hafði
óbilandi trú á einstaklingnum, vilja
hans og framkvæmdagetu og því að
framtak einstaklings væri mesti
þjóðarauðurinn, þegar upp væri
staðið. Hann vildi virkja einstak-
lingsframtakið til góðra verka. Þjóð-
arheildin væri jú ekki annað en sam-
safn einstaklinga. Þannig skildi ég
hann alla tíð og dáðist að lífsspeki
hans, mannsins sem hafði fengið
takmarkaða barnafræðslu í skóla-
kerfinu á nútíma vísu en þeim mun
betra atlæti í uppvextinum heima
fyrir og góðar gjafir skaparans. Þeir
sem kynntust manninum Hildi Guð-
mundssyni mega vera þakklátir.
Hjá honum var að finna heilbrigð og
raunsæ lífsviðhorf.
Þorbergsstaðir í Laxárdal í Dala-
sýslu hafa verið örlagavaldur
margra í gegnum tíðina. Ég sem
ungur strákur dvaldist þar í mörg
sumur á fimmta áratugnum hjá
móðursystur minni, Hólmfríði
Benediktsdóttur, ekkju með börnin
sín átta, sem reyndar mörg voru á
þeim tíma flogin eða að fljúga úr
hreiðrinu. Æði oft hefi ég nefnt
þennan tíma minn á Þorbergsstöð-
um sem mestu sælustundir æsku
minnar. Það var þó ekki vegna
fornrar frægðar staðarins, þótt
nefndur sé í Sturlungu, heldur
fólksins sem þar var og þess frelsis
og frelsisanda sem þar ríkti. Fyrr-
um ólst þar upp móðir mín, Lilja, í
fjölmennum systkinahópi í stórhýsi
sem afi þeirra hafði byggt í byrjun
20. aldar, hann Kristján Danne-
brogsmaður Tómasson. Það var þó
ekki þessi stórhugur hans sem gerði
dvölina á Þorbergsstöðum svo ynd-
islega. Nei, það var fólkið sem þar
bjó á þessum árum. Þessa minntist
Hilli líka oft. Þorbergsstaðir voru
staðir hinnar himnesku sælu í faðmi
hins frjálsa fólks. Þar bar ég hann
fyrst augum, þennan stóra og þétta
unga mann um tvítugt, brúnaþung-
an, dökkan og fallegan yfirlitum,
sem gerði hosur sínar grænar fyrir
yngstu dóttur Hólmfríðar, henni
Rögnu, draumadísinni minni sem
hampaði mér hvítvoðungi og söng
um „Gogginn hennar Göggu“. Þau
nánu tilfinningabönd, sem hún þá
batt við mig brustu aldrei og halda
enn þótt hún hafi kvatt þennan heim
fyrir tæpum fjórum árum. Kannski
hefi ég skilið Hilla betur en margur
annar, hversu sterk bönd Ragna
batt við unga sem aldna með anda
sínum og allri framgöngu. Ég held
að þar höfum við verið á sömu línu
tilfinninganna. Ragna var einstök.
Hilli var lukkunnar pamfíll. Það var
svo sem engin furða þótt hún Ragna
frænka laðaðist að þessum svip-
sterka, gjörvulega unga manni,
hreinum og beinum í allri fram-
göngu. Ekki spillti að þar fór söng-
fugl af guðsnáð. Hann bætti við
sönggleðina á Þorbergsstöðum og
var alla tíð meðal forsöngvaranna á
gleðisamkomum fólksins frá Þor-
bergsstöðum. Í Garðinum naut
kirkjukórinn framlags Hilla æði
mörg árin síðar meir. Hilli og Ragna
voru gefin saman í hjónaband í
Hvammi í Dölum hinn 20. október
1946, en kynni þeirra munu hafa
orðið um tveimur árum fyrr. Þau
bjuggu í byrjun í Reykjavík og hófu
sinn búskap með hendur sínar tóm-
ar. Árið 1957 tóku þau þá heillaríku
ákvörðun að flytja í Garðinn, í Gerð-
ar á Reykjanesinu, komu sér þar vel
fyrir og bjuggu á sama stað, að ég
held, alla tíð í hlýlegu umhverfi til
hinsta dags. Ragna lést á aðfanga-
dag jóla 1997 á Borgarspítalanum af
hjartakvilla og fréttin barst Hilla á
hjartadeild hans á Landspítalanum.
Vegirnir eru órannsakanlegir. Sam-
fylgd þeirra á sjötta áratug var lokið
í þessari jarðvist. Þau höfðu gengið í
gegnum súrt og sætt saman í með-
byr og mótbyr og verið hvort öðru
stoð og stytta, eignast þrjú einstak-
lega vel gerð börn og mörg barna-
börn og barnabarnabörn. Hilli gat í
nær fjögur ár frá andláti Rögnu
minnst þess með nær fullum and-
legum styrk hversu frábærlega vel
lífshlaup þeirra Rögnu saman hafði
heppnast þeim sjálfum, afkomend-
um og okkur öllum samferðamönn-
um þeirra og þjóð til heilla.
Við Sigrún áttum margar gleði-
stundir með þeim bæði í ferming-
arboðum barna okkar í Brúna-
stekknum og í heimsóknum okkar
til þeirra í Garðinn og víðar. Bros-
mildu ljósin þeirra yljuðu okkur um
hjartarætur og skildu ávallt eftir
gleði í brjósti okkar eftir samfundi
með þeim. Auðvitað fylgir því sökn-
uður að njóta ekki samvista þeirra
með sama hætti og áður, en dýr-
mætar minningar munu ávallt ylja
okkur og skapa gleði og hlýhug,
bæta okkar mannlíf. Hilli var ávallt
forsöngvari, hvar sem hann fór.
Rödd hans í eiginlegri og óeiginlegri
merkingu leiddi sönginn á gleði-
stundum sem við fengum að taka
þátt í með honum og Hólmfríðar-
börnum. Söngur hans gladdi og
kætti okkur Þorbergsstaðafólkið í
meira en hálfa öld.
Hilli var strangur og góður fjöl-
skyldufaðir, unni börnum sínum,
tengdabörnum, afa- og langaafa-
börnum. Þessu kynntumst við líka á
Landspítalunum í sumar, er við
sóttum hann heim og hittum þar
fyrir Dagnýju dóttur hans og Arnór
tengdason með barnabarnið sitt.
Hilli unni landi sínu og naut þess að
ferðast um það og stunda laxveiðar,
enda sjómaður, fiskimaður af Guðs
náð.
En hann gladdist líka af að
ferðast um önnur lönd, sólarstrend-
ur og að sækja heim skyldmenni sín
á Ítalíu og barnabörn í Bandaríkj-
unum sem þar voru í háskólanámi.
Guðmundur Ingi sonur hans var
hans trausti fylgdarmaður að jafn-
aði. En Ísland var hans land, og
„föðurland hans hálft var hafið“.
Við Sigrún þökkum honum allar
ljúfar stundir á liðnum árum og þá
ekki síst ég fyrir sambúð hans með
henni Rögnu frænku minni. Blessuð
sé minning Hildis Guðmundssonar.
Grétar Áss Sigurðsson.
Með þessum orðum viljum við
systurnar minnast afa okkar Hildis
Guðmundssonar. Afi var einstaklega
skemmtilegur maður, ákveðinn og
greindur og höfðingi heim að sækja.
Hann lá ekki á skoðunum sínum og
hafði sterka réttlætiskennd.
Afi hafði yndi af að ferðast og
ferðaðist hann bæði innan Evrópu
og til Bandaríkjanna með föður okk-
ar og föðursystrum. Þegar við vor-
um búsettar erlendis, önnur í
Bandaríkjunum og hin í Bretlandi,
urðum við þeirrar gæfu aðnjótandi
að fá afa í heimsókn til okkar. Afi
var heimsmaður í eðli sínu og naut
sín hvar sem hann var staddur.
Hann hafði gaman af að velta fyrir
sér mannlífinu og kynnast ólíkum
menningarheimum. Minningarnar
um afa eru bæði skemmtilegar og
ljóslifandi í hugum okkar: Afi versl-
aði á útimarkaði í Notting Hill, brá
sér á söngleiki í New York og Lond-
on og var óhræddur við að bragða á
framandi mat. Auk þess að njóta
mannlífs stórborganna kunni hann
einnig vel að meta að dveljast í hlýju
loftslagi Kanaríeyja þegar vetur
konungur ríkti heima á Íslandi.
Afi var bæði víðlesinn og víðsýnn.
Hann var hafsjór af fróðleik og það
var ósjaldan sem við leituðum í
smiðju hans er okkur vantaði upp-
lýsingar um sögulegar heimildir
jafnt sem málefni líðandi stundar.
Hann var ófeiminn, átti auðvelt með
að koma af stað samræðum og
skorti aldrei umræðuefni. Hann var
sjálfstæðismaður af gamla skólan-
um, virti einstaklingsfrelsið mikils
og hvatti okkur jafnan til að standa
á eigin fótum, skoða heiminn og
njóta lífsins og tilverunnar.
Afi var einnig mikill fagurkeri og
veitti fallegum hlutum jafnt sem
fatnaði gjarnan athygli. Þegar við
systurnar heimsóttum hann hafði
hann oft á tíðum orð á því hversu
fallega klæddar við værum. Ef við
vorum frjálslega klæddar, átti hann
það hinsvegar til að spyrja hvort við
værum „svona klæddar“ þegar við
værum á leið til útlanda eða í
vinnunni! Sjálfur var hann ævinlega
vel til fara, virðulegur í fasi og bíll-
inn ætíð stífbónaður og glansandi.
Heimili afa og ömmu okkar Ragn-
heiðar Björnsdóttur, sem féll frá á
aðfangadag fyrir tæpum fjórum ár-
um, var bæði hlýlegt og fallegt. Eft-
ir að amma féll frá hélt afi uppi
merki hennar og hélt áfram að baka
hennar víðfrægu pönnukökur, jóla-
köku og vöfflur.
Heimsóknir okkar til þeirra eru
sveipaðar ævintýraljóma. Hádegis-
matur hjá afa og ömmu á jóladag
var árviss viðburður er við hlökk-
uðum til árið um kring. Svið og
hangikjöt voru á borðum og
sveskjugrauturinn hennar ömmu í
eftirrétt. Eftir að hafa borðað okkur
pakksaddar, skautuðum við ásamt
frænkum okkar á síkinu sem er rétt
við húsdyrnar á Gerðavegi 25. Þeg-
ar við komum þreyttar og rjóðar í
hús beið okkar heitt súkkulaði og
dýrindis tertur. Enn þann dag í dag
er jóladagur einn skemmtilegasti
dagur ársins í hugum okkar systra.
Með þessum orðum viljum við
þakka afa okkar samfylgdina og fyr-
ir það veganesti sem hann gaf okk-
ur.
Minningar frá Gerðaveginum
munu ylja okkur um hjartarætur
um ókomna tíð.
Þeir dagar koma
að þagnar jafnvel sorgin
og sálin situr
mitt í auðninni
ein
sem könguló við spuna
og spinnur tómleik
(Herman Bang.)
Ragnheiður María
og Magnea.

 

 





  
   



  
   
! " #$
%&'!#&"$ $'"$%!!('
) 
%&'!!('
"$ '&' &'!#&"$ '" !'
*)'+&$%$
%&'!!('
," -) .$&'
%&'!!('
%.'#$+($ $% $!('
/ $' /$'(/ $' / $' / $'0
!
      

 


1
2 '" '#"3

$% /4

 " # $
 
 
 " 

%  
    

% 
" 5 !!#&"$

'' $1"' $!!('
%$ '"$ %$6$"!)'!#&"$
$ "*$1"' $!!(' "$/$"$% $#&"$
+&$ 1"' $!#&"$  "
%/$'!!('
/ $' /$'(/ $' / $' / $'0
!
          

"

72


+,182
6
9 
"   & $   

'  

( ")
*  " +

,  ,,-
'," $
& .*$ %$&'!#&"$
&'
0 (/!!(' &' 
0
%.'#!#&"$
6$"!)'+06$"!)'!!(' "!!  : $#
;$'+06$"!)'!!(' 7 $$<
%&'!#&"$
&' !+06$"!)'!!(' +&$# !
"$!#&"$0
.
/
   

=92

< 4! . %$ $" 
 "!-& ."
  
 " 
 %     
* 
 " 0
  *  
+

%, 1--
2   * 
  "
3*

*
  
2'' ;"$'  ' $!#&"$

)$! ' $
$< $!!('
 '$7)$
$< $!!('
 '-"%$6$"! '
$< $!#&"$0