Morgunblaðið - 09.09.2005, Page 32

32 FÖSTUDAGUR 9. SEPTEMBER 2005 MORGUNBLAÐIÐ
UMRÆÐAN
Í FYRSTA lagi er sagt að nátt-
úran skemmist vegna byggingar
orkuvera til að sjá stóriðjunni fyr-
ir rafmagni og vegna áhrifa stór-
iðjunnar á náttúruna.
Í öðru lagi er bent á að yf-
irgnæfandi meirihluti
starfa í kringum stór-
iðjuna falli til útlend-
inga.
Í þriðja lagi er sagt
að hagnaðurinn fari
til hinna stóru al-
þjóðafyrirtækja sem
reka álverin en ekki
íslensku þjóðarinnar!
Vilja þannig and-
stæðingar stóriðju
ætla að hér sé um að
ræða náttúruspjöll
eigin lands til at-
vinnu/gróða einhverra
útlendinga.
Í fjórða lagi skal
nefna þau rök VG að
hinn stórfelldi inn-
flutningur erlends
vinnuafls til landsins
keyri niður laun og
starfskjör sem al-
mennt verkafólk á Ís-
landi hafi náð með
áratugabaráttu (sbr.
grein Jóns Bjarna-
sonar, „Þeir sem
borga stóriðjutoll-
inn“).
Mengandi iðnaður?
Álvinnsla hefur nei-
kvæð áhrif á náttúr-
una aðallega vegna
úrgangsefna sem verða afgangs
við framleiðsluna.
Á Íslandi er hins vegar um-
hverfisvæn orkuöflun í stað meng-
andi orkuöflunar erlendis sem
annars yrði notuð.
Þá hefur verið bent á að nóg sé
um virkjanlega umhverfisvæna
orku í þróunarlöndunum.
Því hefur verið svarað með því
að benda á að þróunarlandaþjóð-
irnar sjálfar hafa ekki nóg raf-
magn fyrir eigið fólk og þyrftu
auðvitað að virkja fyrir eigin þjóð-
ir fyrst.
Þá er álitamál hvort þær búi við
nægilega góð skilyrði til að virkja
hvort eð er.
Einnig skal geta þess að álið
sjálft er notað í hluti víðsvegar um
heiminn, hluti sem stuðla einmitt
að umhverfisvænni veröld, sbr.
eftirfarandi úr grein Bjarna Jóns-
sonar rafmagnsverkfræðings í
Morgunblaðinu:
„Notkunarsviðum áls fjölgar, af
því að það leysir önnur efni af
hólmi.
Ef ál er notað í samgöngutæki
sparar það eldsneyti því það er
létt og ýmis málmefni eru sterk.
… Er tiltölulega auðvelt að end-
urvinna ál aftur og aftur með lítilli
orkunotkun (5% af orkuþörf raf-
greiningar súráls).“
Aukinheldur kemur fram í grein
Bjarna að vegna hreinna orku-
linda á Íslandi myndist einungis
um 10% gróðurhúsalofttegunda á
hvert framleitt áltonn á Íslandi
miðað við erlendis.
Atvinnan
Augljóslega hefur skapast mikil
og varanlegri atvinna af vinnslu
álsins fremur en tímabundnu
verkefni líkt og byggingum við
Kárahnjúka og þó hafa margir ís-
lenskir undirverktakar notið góðs
af því.
Sumir náttúruverndarsinnar
halda því fram að ferðaþjónusta
geti komið í stað stóriðju.
Sú ferðaþjónusta sem við höfum
um þessar mundir er í bullandi
tapi og má ætla að einhvers konar
ríkisátak, í stað stóriðjuátaks, til
að efla hana, sé andvana fætt!
Ekki munu ferðamennirnir
lækka raforkukostnað til hins al-
menna Íslendings og veita þús-
undum Íslendinga störf né eyða
svo miklu í okkar dýra landi að
það jafnist á við orkusölu til stór-
iðjunnar (sem var árið
2000 um 70% þeirrar
raforku sem þá var
framleidd í landinu!).
Minna má á ábend-
ingar Guðmundar
Ólafssonar hagfræð-
ings um að á hverju
ári þurfi að útvega
2000-4000 manns
vinnu og þar af komi
2000 úr greinum sem
verða úreltar.
Hagnaður
Hagnaður af stór-
iðju, þvert á fullyrð-
ingar stóriðju-
andstæðinga, er
gríðarlegur og fellur
auðvitað til Íslend-
inga.
Tekjurnar skapast
af sölu raforku til ál-
veranna, hafn-
argjöldum – þ.e.a.s.
inn- og útflutnings-
gjöldum, launum
starfsfólks og auðvit-
að sköttum sem greið-
ast af atvinnunni.
Hér græðir Ísland á
álverunum og telst
auðvitað heppileg
fjárfesting ef allt
gengur eftir.
Skv. skýrslu Orkuþings 2001,
Þróun raforkumála á næstu árum,
er aukin orkusala til stóriðju bein-
asta leiðin til að lækka orkuverð
til almennings.
Verkalýðsmál
Jón Bjarnason í Vinstrihreyf-
ingunni – grænu framboði benti á
í grein sinni, „Þeir sem borguðu
stóriðjutollinn“, að þessi mikli inn-
flutningur erlends verkafólks hefði
slæm áhrif á laun og kjör sem al-
mennt íslenskt verkafólk hefði náð
fram með áratugabaráttu.
Sannleikurinn er auðvitað sá að
þar sem þetta erlenda vinnuafl við
Kárahnjúka kom aldrei beint inn á
íslenskan atvinnumarkað og fór
þar með aldrei í samkeppni við ís-
lenskt launafólk þá höfðu kjör
þeirra og laun engin áhrif á ís-
lensk laun og kjör.
Fleiri stoðir í
atvinnumálum
Svo sjá megi hversu stórt stökk
stóriðjan er til að styrkja fleiri
stoðir í atvinnumálum skal nefna
ábendingar Seðlabankans.
Benti hann á að í fyrra hefði
álútflutningur verið um 19% heild-
arvöruútflutnings okkar en til
samanburðar var útflutningur
sjávarafurða um 62% heildarvöru-
útflutnings.
Á árinu 2008 má ætla að hlutfall
áls í vöruútflutningi verði komið
upp í 30% en vægi sjávarafurða
komið niður fyrir helming.
Að sama skapi mun útflutningur
áls af vergri landsframleiðslu
aukast úr 5% í 10% á sama tíma.
Af þessu öllu má sjá að það er
helst í okkar hag að leggjast öll á
sveif uppbyggingar, hagvaxtar og
forsjálni með því að styðja stór-
iðju á Austurlandi.
Auðvitað munum við huga að
náttúrunni áfram en án öfga.
Um rök
andstæðinga
stóriðju
Guðmundur Egill Árnason
fjallar um stóriðju
Guðmundur
Egill Árnason
’… það er helst í okkar
hag að
leggjast öll á
sveif
uppbyggingar,
hagvaxtar
og forsjálni
með því að
styðja stóriðju á
Austurlandi.‘
Höfundur er í stjórn Báknbrjóta,
hægrifélags Menntaskólans í
Reykjavík.
BRÉF TIL BLAÐSINS
Morgunblaðið Kringlunni 1 103 Reykjavík  Bréf til blaðsins | mbl.is
ALDRAÐIR og öryrkjar vita nú fyr-
ir hverju R-listinn stendur. Sjá vax-
andi sýndarmennskuna og að hann
hefur vikið kjarnanum fyrir hismið.
Sjá að baráttan um völd og titla
skyggir á upphaflegan tilgang, sem
var meðal annars að bæta kjör þeirra
sem erfiðast áttu.
Orður og titlar, úrelt þing
eins og dæmin sanna.
Notast oft sem uppfylling
í eyður verðleikanna
St. Thorsteinsson
Vilhjálmur og aðrir borg-
arfulltrúar Sjálfstæðisflokksins eiga
nú góða leiki. Þeir munu lofa að efna
það sem þeir munu heita þjóðinni á
vordögum. R-listinn lofaði líka á sín-
um tíma, en ofmetnaðist og gleymdi.
Landsmenn sjá þetta og segja því
sama rassinn undir þeim öllum. Svo
þarf ekki að vera. Óreynt þingfólk er
vélað til að láta kosningaloforð fyrir
lítið. Þeim er talin trú um hitt og
þetta og að þau fái ekki stuðning við
eitt eða neitt. Flest láta undan og
verða háð forust-
unni. Aðalatriðið
verður að halda
stólnum. Þá verða
menn að vera
þægir og gagns-
lausir og dugar
ekki alltaf til.
Þegar þannig er
komið verður
pólitíkin líkust
andlausum fyrirbærum sjálfhverfra
hagsmunaklíkna. Ég vil jöfnuð og tel
að á meðan íbúum jarðar er mis-
munað verði lítið um frið.
Óhug veldur að sjá í sjónvarpinu
hryllilegar afleiðingar veðráttu og
morðvarga í fátækustu löndunum og
nánast horfa á hungurdauða millj-
óna, mest barna. Verða vitni að
gagnsleysi Sameinuðu þjóðanna. Í
veröld hinna ríku vantar vilja til að
miðla allsnægtum og trúi ég að
næstu kynslóðir muni átta sig á böl-
inu. Þær munu undrast þá grimmd
og græðgi sem er því samfara að
horfa aðgerðalaus frá nægtaborðinu
á börn veslast upp af hungri og sjúk-
dómum. Formáli þessi er að gefnu
tilefni. Hér er okkur sagt að venjast
meiri mismunun en áður hefur
þekkst. 20 milljónir á mánuði, á móti
100 þúsund kr. Nú hækka for-
stjóralaunin, ef grasið sprettur betur
en í fyrra.
Vonbrigði með R-listabolluna snúa
að láglaunadekri og versnandi fé-
lagsþjónustu. Bollan fór orðið illa í
fólk, enda samsetningin afleit. Það
fáa sem er þolandi við Framsókn-
arflokkinn er Guðni Ágústsson, en
hann er ekki í borgarstjórn. Ég virði
hann fyrir að stöðva glámskyggna
fósturvísasinna í bændastétt og nú
síðast furðu gleymna skammsýn-
isdýralækna. Engin undur þó Guðni
treysti þeim ekki. Ekki vissi ég að til
væru menn sem vildu, eða flyttu inn
hrátt kjöt frá sýktum löndum. Vissi
ekki að svo vitlausir menn fyndust.
R-listinn hefur snúið baki við lág-
launastéttum, öryrkjum og öldnum.
Hann hefur stórhækkað þjón-
ustugjöld þessa fólks, en þau jaðra
við kúgun og eiga ekki að líðast. Ég
hef rætt þetta við borgarstjórann,
sem segir að þessu verði ekki breytt.
Niðurfelling ósómans er nauðsyn
fyrir afkomu þessa fólks og Samfylk-
ingunni til skammar að eiga þátt í
svínaríinu. Í Danmörku mundi flokk-
ur svo fjandsamlegur fátækum sem
R-listinn verða skammlífur.
Víst er, að íhaldið getur ekki orðið
fátækum verra. Ef fulltrúar þess lofa
að fella þjónustugjöldin niður og
bæta kjör starfsfólks félagsþjónust-
unnar vinna þeir borgina örugglega.
Borgarstjórinn hefur engan skilning
á erfiðleikum láglaunafólks og þeirra
sem háðir eru samfélagshjálp.
Aldraðir eru að mynda samtök.
Margfeldisáhrifin munu sjást. Þó
Samfylkingin hafi fjarlægst almenn-
ing mun ég reyna að vinna innan
hennar raða að sannfæringu minni.
Ef hún tekur sig ekki á í fyrr-
nefndum málum verð ég einn af
mörgum sem ekki kjósa hana að vori.
ALBERT JENSEN,
Sléttuvegi 3, Reykjavík.
Heillum horfinn R-listi að hverfa
Frá Alberti Jensen:
Albert Jensen
NÚ ERU liðin 20 ár frá því að Þor-
lákskirkja í Þorlákshöfn var vígð af
biskupi Íslands, hr. Pétri Sig-
urgeirssyni, sunnudaginn 28. júlí
1985. Tíu árum áður hafði Árnes-
sýsla gefið 18.000 fermetra lands
undir kirkjugarð og um svipað leyti
var ákveðið að byggja kirkju í Þor-
lákshöfn. Þorlákskirkja var byggð af
miklum eldmóði sjálfboðaliða. Í
ávarpi sem Gunnar Markússon, for-
maður sóknarnefndar, flutti við
vígslu kirkjunnar sagði hann ómögu-
legt að gera skrá yfir alla þá sem
lögðu orku huga og handa til þess að
lyfta þessu grettistaki, því þá þyrfti
að „… prenta íbúaskrá Þorláks-
hafnar síðustu 6 árin svo til
óbreytta … og ekki aðeins íbúa-
skrána, heldur og skrá yfir nær öll
félög hér á staðnum og gildir þá einu
hvort þau eru stofnuð til þess að
veiða og verka fisk eða starfa að
líknar- og menningarmálum. Allflest
eiga þau sinn stein í þessari bygg-
ingu og sum stóra. Vér yrðum einnig
að birta langa lista yfir vini vora í
öðrum byggðarlögum, bæði ein-
staklinga og félög.“ Kirkjan ber nafn
heilags Þorláks, sama nafn og fyrsta
kirkjan í Þorlákshöfn bar. Þorláks-
kirkja hin fyrri stóð í um það bil 250
ár, en var að lokum rifin um 1770.
Messuhökull þeirrar kirkju hefur
varðveist og var varðveittur lengi vel
í Byggðasafni Árnessýslu, sem þá
var á Selfossi. Byggðasafnið afhenti
hökulinn til nýrrar kirkju í Þorláks-
höfn við vígslu hennar.
Þorlákskirkja, er ber við sjóinn í
Þorlákshöfn, er teiknuð af Jörundi
Pálssyni arkitekt og var Sverrir Sig-
urjónsson byggingarmeistari. Það
nafn sem kemur þó fyrst upp í huga
þeirra sem rifja upp byggingarsögu
kirkjunnar er nafn formanns sókn-
arnefndar, framkvæmdastjóra
kirkjubyggingarinnar og söngstjór-
ans, Ingimundur Guðjónsson. Hann
var driffjöðrin í byggingu kirkj-
unnar. Á lokaæfingu Söngfélags
Þorlákshafnar fyrir kirkjukvöld, þar
sem halda átti upp á að kirkjan var
tilbúin undir tréverk, hné Ingimund-
ur niður og lést. Í minningu söng-
félaga stendur upp úr hvar Ingi-
mundur tekur glaður á móti þeim við
kirkjudyrnar fyrir þessa síðustu æf-
ingu og segir við hvern og einn „ver-
ið hjartanlega velkomin í kirkjuna
okkar“.
Í þessari viku fagna íbúar Þor-
lákshafnar 20 ára afmæli kirkju
sinnar með hátíðlegri dagskrá. Sett
hefur verið upp sýning um Þorlák
biskup helga, og nemendum Grunn-
skóla Þorlákshafnar boðið að koma í
heimsókn í kirkjuna, fræðast um
sögu hennar og hlýða á tónlist-
arflutning samnemenda. Albert
Roman, sellóleikari frá Sviss, og
Douglas Brotchie orgelleikari héldu
hátíðlega tónleika á þriðjudags-
kvöldið. Í gær var minningardag-
skrá um tónlistarmanninn Karl J.
Sighvatsson, en hann var organisti í
Þorlákskirkju áður en hann lést í bíl-
slysi árið 1991. KK og Ellen Krist-
jánsdóttir verða með tónleika í
kirkjunni í kvöld, en hátíðinni lýkur
með hátíðarmessu, sunnudaginn 11.
september. Fyrir messu, klukkan
hálf tvö, flytur vígslubiskup, hr. Sig-
urður Sigurðarson, stutt erindi um
Þorlák biskup helga. Í hátíðarmess-
unni, sem hefst kl. 14, mun vígslu-
biskup prédika og Jónas Ingimund-
arson, sonur Ingimundar
Guðjónssonar, spila á píanó.
BARBARA GUÐNADÓTTIR,
menningarfulltrúi Ölfuss og
formaður afmælisnefndar.
Afmælishátíð
Þorlákskirkju
Frá Barböru Guðnadóttur:
Við vígslu Þorlákskirkju í júlí, 1985. Ragnheiður Ólafsdóttir, formaður
bygginganefndar, flytur bæn.
SVO virðist sem skilaboð um deili-
skipulag varðandi stækkun álversins
í Straumsvík úr 170 þúsund tonnum
í 460 þúsund tonn hafi ekki borist
öllum íbúum
Hafnarfjarðar.
Stór hluti íbúa á
Vallarsvæðinu,
sem er nýtt
hverfi næst ál-
verinu í Straums-
vík, fær t.d. ekki
póst sinn borinn
út þar sem enn
standa yfir fram-
kvæmdir á svæð-
inu. Frestur til að gera athugasemd
við deiliskipulagið sem kynnt var í
Hafnarborg sl. mánudag rennur út
mánudaginn 12. september.
Stækkunin þýðir að álverið í
Straumsvík yrði fjórða stærsta ál-
verið í Evrópu og loftmengun myndi
aukast í samræmi við það sam-
kvæmt talsmönnum Alcans.
Háspennulínur og önnur sjón-
mengun mun hafa mikil áhrif á
svæðið. Því má ekki gleyma að
skóflustunga var tekin nýlega að 900
manna grunn- og leikskóla, sem yrði
skammt frá fjórða stærsta álveri
Evrópu! Nú á að fara að bjóða út lóð-
ir á svæðinu og gerir deiliskipulagið
ráð fyrir meiri byggð. Viljum við
hafa 460 þúsund tonna álver í bak-
garðinum hjá okkur?
Látum okkur málið varða!
SVALA HEIÐBERG
Daggarvöllum 4b, Hafnarfirði.
Vaknið,
Hafnfirð-
ingar!
Frá Svölu Heiðberg:
Svala Heiðberg