Morgunblaðið - 18.12.2005, Blaðsíða 21

Í Suður-Súdan er engin póst-
þjónusta og ekkert venjulegt síma-
kerfi – engar rafmagnslagnir fyrir
almenning eða vaskar með renn-
andi vatni. Þar eru engir hraðbank-
ar og enginn einn, ákveðinn gjald-
miðill í notkun. Þar eru engin
mislæg gatnamót eða malbikuð
Hvalfjarðargöng. Þar eru engar
Kringlur eða Smáralindir og ekkert
nýtt strætókerfi.
Þegar allt snýst um að lifa af
Á stríðstíma er meginmálið að
lifa af. Hver veit hvað verður í
næsta mánuði, eftir viku eða þegar
vaknað er að morgni? Mun fólk yf-
irhöfuð lifa nóttina af? Í stríði velta
menn skólagöngu ekki fyrir sér eða
útbúa langtímaáætlanir um að
stækka við þennan akurinn eða
hinn. Þeir fjárfesta ekki til fram-
tíðar. Framtíðin er óviss og kemur
hugsanlega aldrei.
Þegar samið hefur verið um frið
er hægt að horfa lengra en til
næstu nætur. Það er ekki einungis
hægt heldur nauðsynlegt. Nú er
ekki eingöngu spurt hvort börnin
muni lifa af, heldur hvar þau skulu
menntuð og hvernig framtíð þeirra
verði. Og af hverju hef ég sem íbúi í
litlu þorpi úti á landi ekki allt það
sem ég heyri af annars staðar?
Um leið og meginhættan er liðin
hjá sækja önnur vandamál að. Ör-
yggi er ofar öllu, sem og spurningin
um mat og vatn. Á eftir því kemur
allt hitt – og með því væntingarnar.
Þótt friðurinn í Suður-Súdan sé
brothættur gefst núna ráðrúm til
að líta í kringum sig og velta fyrir
sér hvar skólarnir séu, sjúkrahúsin
og vörurnar á markaðinum.
Kannski er það fyrst þá sem fólk
lengst úti á landi finnur verulega
hversu fátt af þessu er til staðar.
Þvottabretti og paradís
Í Suður-Súdan kynnist ég starfi
Matvælaaðstoðar Sameinuðu þjóð-
anna (e. World Food Programm).
Það er risavaxið. Matvælaðstoðin
rekur langveigamesta hjálparstarf-
ið í Súdan og aðstoðar ekki einung-
is milljónir í Darfur heldur einnig í
Suður-Súdan. Starfið er áhugavert
enda aðgerðirnar æði flóknar.
Vegna vegakerfisins og vega-
lengdanna í Súdan flutti Matvæla-
aðstoðin langmest af hjálpargögn-
um sínum til Suður-Súdan með
flugi meðan á stríðinu stóð. Flug er
hins vegar dýrt. Það er tíu sinnum
ódýrara að koma kornsekkjum til
skila á landi en í lofti. Til að draga
úr kostnaði, hjálpa til innanlands
og greiða fyrir aðgangi, hefur Mat-
vælaaðstoðin ráðist í að endurgera
og sprengjuhreinsa vegi í Suður-
Súdan. Nú þegar hafa 800 kíló-
metrar verið kláraðir. Meira en 2
tonn af sprengjum hafa verið gerð
óvirk og fjarlægð.
Vegirnir sem um ræðir eru engar
malbikaðar hraðbrautir. Þetta eru
hins vegar breiðir og sléttir mold-
arvegir – algjör draumur miðað við
þvottabrettin annars staðar. Þegar
ég slepp úr klóm þvottabrettisins
og kemst á slíkan veg, finnst mér
ég hafa himin höndum tekið. Ég er
í paradís.
Oftar en einu sinni og oftar en
tvisvar og þrisvar fullyrða heima-
menn að það að vegirnir hafi verið
lagaðir hjálpi ekkert smávegis til.
Umferð um þá er mikil. Í bænum
Rumbek er mér sagt að verð á
markaðinum hafi lækkað mikið eft-
ir að vegurinn þaðan suður til Úg-
anda var lagaður og fleiri hafi því
efni á að kaupa inn. Nú sé hægt að
aka vörum frá Úganda á margfalt
skemmri tíma en áður og flutnings-
kostnaður sé miklu minni. Ferð
vörubíla með hjálpargögn sem áður
gat tekið 3 til 4 vikur tekur núna
ekki nema nokkra daga.
„Þetta er allt annað líf,“ segir
ungur maður þegar ég kaupi vasa-
ljós og batterí af honum. „Bærinn
var yfirgefinn meðan barist var. Nú
er líf að færast í allt saman.“
Hjá Matvælaaðstoðinni kemst ég
í kynni við þá Michael og Mayak.
Þeir eru báðir frá Suður-Súdan.
Michael er á aldur við pabba, Ma-
yak á mínum aldri. Við dveljum
tvær vikur saman og verðum góðir
vinir. Það er gaman að tala við þá
félaga um frið og ófrið, lífið og til-
veruna, heyra sögur úr stríðinu og
ræða heimsmálin.
Frá Íslandi – frá enda veraldar?
Í Suður-Súdan erum við langt frá
sjó, frá snjó og kulda. „Vinur minn,
þú ættir að sjá sjóinn!“ segir Mich-
ael við Mayak eitt kvöld undir
stjörnubjörtum himni. Michael hef-
ur ferðast um nágrannalöndin og
einnig verið í Suður-Afríku. Hann
hallar sér aftur í stólnum og lýsir
öldugangi fyrir Mayak. Mayak hef-
ur aldrei séð sjó og aldrei snjó.
Hann hefur heldur ekki séð móður
sína í meira en tuttugu ár. Þau
skildust að í stríðinu. Tímamót eru
framundan hjá Mayak. Í lok des-
ember ætlar hann til höfuðborgar-
innar Kartúm að leita hana uppi.
Hann hefur heyrt að hún sé enn á
lífi.
Í Suður-Súdan spyr ég heimafólk
að ýmsu og fæ sjálf margvíslegar
spurningar. Eru kýr á Íslandi?
Hvað fengust margar kýr fyrir þig
þegar þú giftist? Ha, ertu ekki gift?
Ertu 26 ára, ógift og átt engin
börn?
Athugasemdirnar eru margar og
athyglisverðar. „Jú, jú, það er frið-
ur núna og margt er breytt, en frið-
ur þýðir ekki endilega frið frá
hungri,“ segir kona nokkur, setur
ipti í áraraðir
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 18. DESEMBER 2005 21
Svavar Sigurðsson
sími 699 3357
AUGLÝSING
Jesú knýr á dyr