Morgunblaðið - 18.12.2005, Blaðsíða 43

MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 18. DESEMBER 2005 43
MENNING
Munið að slökkva
á kertunum
Slökkvilið
Höfuðborgarsvæðisins
Kertakveikur á ekki að vera
lengri en 1 cm
Sú var tíðin að ein útvarpsstöðvar í landinu, og það var ekkifyrr en langt var liðið á að-
ventu að eitt og eitt jólalag heyrðist,
– svona rétt til að stjaka við eft-
irvæntingunni og kitla tilhlökk-
unartaugarnar. Rosalega fannst
manni það gaman. Þetta voru jóla-
lög – ekki sálmar, stundum eitthvað
útlenskt, Mahalia Jackson eða jafn-
vel Golden Gate-kvartettinn, – ein-
staka sinnum Bing Crosby eða Elvis
Presley, en bara örsjaldan. Íslenska
jólamúsíkin var kannski ekki eins
fjölbreytt. Ómar Ragnarsson söng
mörg fín jólalög, eins og Jólin
koma … Bestu íslensku jólalögin
komu samt frá Ellý Vilhjálms og
Ragga Bjarna. Þetta var hvít 45
snúninga plata, með mynd af jólatré
á umslaginu, sem þætti líklega harla
fátæklegt í dag. „Ég man þau jól,
hinn milda frið“ … söng Ellý og
Raggi söng Litla trommuleikarann
hinum megin með bakrödd Ellýjar.
Ellý og Vilhjálmur sungu líka saman
frábær jólalög, eins og Jólin alls
staðar. Maður þóttist góður ef mað-
ur „lenti óvart“ á jólalagi í útvarp-
inu. Þetta var í þá daga þegar tón-
listin var í útvarpinu – kannski
heima, en ekki alls staðar.
  
Í dag eru jólalög hreinasta þjáningog martröð. Þeim er dælt út um
öll rör alls staðar, hvort sem það eru
útvarpsstöðvar, verslanir, stræt-
isvagnar, veitingahús eða hvað.
Þessi vondi massi af „djönki“ verður
svo ærandi eftir því sem á aðventuna
líður, að maður þráir ekkert heitar
en hreina, einlæga, heilaga þögn.
Hvers vegna finnst öllum tónlist-
armönnum þeir þurfa að gefa út
jólaplötu? Óskiljanlegt í ljósi þess
hvað þær eru yfir höfuð vondar –
nema að tilgangurinn sé sá eini að
þær verði spilaðar á útvarpsstöðv-
unum. Ein og ein perla nær að skína
gegnum hauginn, en þær eru jafn
sjaldgæfar og það var að heyra jóla-
lög yfirleitt hér áður fyrr.
Fyrir þá sem langar að hlusta á
tónlist um jól, hvort sem er hugvekj-
andi, hátíðlega eða káta – en þola
ekki dósaskrumið – þá eru þó ýmis
gullkorn til.
Ameríska söngkonan Custer
LaRue er í mínum huga syngjandi
engill. Jólaplatan hennar með hljóm-
sveitinni Baltimore Consort er ein-
stök. Custer syngur jöfnum höndum
gamla músík, klassík og þjóðlög, og
á jólaplötunni, sem heitir Bright Day
Star, syngur hún sígild gömul evr-
ópsk jólalög, mestmegnis þjóðlög.
Þessi músík færir manni frið og sátt,
ekki hávaða og hasar. Þetta er allt
svo einfalt og tært og röddin hennar
er hreinlega eins og eitt af gömlu
hljóðfærunum í hljómsveitinni og
textar laganna segja sögur, eins og
Cherry Tree Carol, sem segir af ferð
Maríu og Jósefs til Betlehem – sung-
ið jólaguðspjall. Annars er til annar
diskur með Custer LaRue sem mér
finnst ekki síðri á jólum en þessi, og
sá heitir Lullaby Journey, þar sem
hún syngur bara eldgamlar vöggu-
vísur, og auðvitað eru sumar þeirra
sungnar í orðastað guðsmóður með
Jesúbarnið.
  
Litlu jólamótetturnar eftirPoulenc eru líka músík sem
mér finnst erfitt er að vera án um
jól. Sumum þykir Poulenc nú ekki
líklegur til afreka á andlega sviðinu
– best þekktur fyrir skemmtilegheit
og fjör í sinni tónlist, en jólamótett-
urnar hans fara djúpt í sálartetrið.
O, magnum mysterium er ein þeirra,
fjallar um jólaundrið, og músík
Poulencs er svo unaðslega mystísk
og skapar svo áhrifamikinn ramma
utan um þessa litlu sögu af fæðingu
frelsarans, að það er ekki hægt ann-
að en að heillast með. Þetta er svo
mikil andstæða skarkalans – svo
mikil frelsun frá síbyljumúsíkinni.
Það þarf ekki að vera neitt sama-
semmerki milli þess að nefna síbylju
og popp, því góðu heilli er líka til
jólapopp sem heyrist ekki of oft, og
er gott og skemmtilegt að hlusta á.
Jólaplatan með Kósý er alveg sér-
staklega heimilisleg í jólaundirbún-
ingnum, og skapar notalegt og per-
sónulegt andrúmsloft.
Þeir sem eru orðnir þjakaðir af
mulningsvél jólalaganna á útvarps-
stöðvunum, eiga alltaf þann kost að
setja eitthvað nýtt á fóninn. Það er
ótrúlega margt og mikið gefið út af
alla vega jólatónlist. Þar verður
hver og einn að finna eitthvað við
sitt hæfi. Einn af uppáhalds-
diskunum mínum er með jólalögum
á sóló-rafmagnsgítar, og um annan
heyrði ég í dag, þar sem jólasmell-
irnir eru spilaðir í strápilsi með
blómakrans – á hawaiiíska vísu.
Kannski er þögnin bara best; –
hún er alla vega mjög mikilvæg á
þessum árstíma þegar allir eiga í
önnum. Þess vegna er kannski ekk-
ert vert að vera að eyða henni nema
fyrir það sem er virkilega gott – og
bætandi.
Ég man hinn milda frið
’Sumum þykir Poulencnú ekki líklegur til af-
reka á andlega sviðinu,
en jólamótetturnar hans
fara djúpt í sálartetrið.‘
AF LISTUM
Bergþóra Jónsdóttir
Englaraddir á jólatónleikum.
begga@mbl.is