Morgunblaðið - 18.12.2005, Blaðsíða 36

36 SUNNUDAGUR 18. DESEMBER 2005 MORGUNBLAÐIÐ
21. desember 1975: „Sérstök
ástæða er til að fagna því, að
deila sú, sem staðið hefur um
skeið milli myndlistarmanna
og borgaryfirvalda um Kjar-
valsstaði, er nú leyst með sam-
komulagi, sem samþykkt hef-
ur verið af báðum aðilum.
Efnisatriði samkomulagsins
eru í stuttu máli þau, að list-
ráð, sem skipað er 7 fulltrú-
um, hefur endanlegt vald um
þá starfsemi, sem fram fer í
vestursal Kjarvalsstaða og í
Kjarvalssal, þegar hann er
tekinn til annarra nota en sýn-
inga á verkum Jóhannesar
Kjarvals.“
. . . . . . . . . .
15. desember 1985: „Geir
Hallgrímsson, utanrík-
isráðherra, vakti máls á því í
setningarræðu vetrarfundar
utanríkisráðherra
Atlantshafsbandalagsins, að
Íslendingar líta á samstarf
ríkjanna beggja vegna Atl-
antshafs sem hinn besta kost í
utanríkis- og öryggismálum.
Hann lýsti ótrú og óbeit á því,
ef Atlantshafið yrði hyldýpi
milli þjóða, sem stefna að sam-
eiginlegu markmiði, að
tryggja lýðræði, mannréttindi
og frið með frelsi. [...]
Meginefni ræðu Geirs Hall-
grímssonar snerist um það,
hvernig samvinnu ríkjanna
yrði best háttað með hliðsjón
af nýju tímabili í samskiptum
austurs og vesturs eftir fund
þeirra Ronalds Reagan og
Mikhails Gorbachev. Utanrík-
isráðherra vísaði til ákvörð-
unar leiðtoganna um að hitt-
ast aftur 1986 og 1987. Þess
yrði vænst, að samningar
tækjust um takmörkun víg-
búnaðar og afvopnun í
tengslum við þá fundi.“
. . . . . . . . . .
17. desember 1995: „Viðleitni
stjórnvalda til þess að koma
böndum á kostnað við heil-
brigðisþjónustuna hefur kost-
að mikil átök í allmörg und-
anfarin ár. Þetta er ekkert
séríslenzkt fyrirbæri. Alls
staðar á Vesturlöndum er það
sama að gerast. Kostnaður
eykst gífurlega vegna nýrrar
tæki og nýrra lyfja. Menn
leita margra leiða til að halda
þessum kostnaðarauka í skefj-
um.
Borgarspítali og Landakots-
spítali hafa verið sameinaðir
og unnið hefur verið að marg-
víslegri hagræðingu innan
spítalanna. Sérstakt átak hef-
ur verið gert í að draga úr
lyfjakostnaði og margvísleg
þjónustugjöld hafa verið
hækkuð. Ef ekkert af þessu
hefði komið til væri vandinn
óviðráðanlegur í dag.
En nú er ástæða til að spyrja,
hvort ekki sé komið á enda-
punkt í þeim aðferðum, sem
beitt hefur verið til þessa. Síð-
ustu daga hafa farið fram tölu-
verðar umræður um rekstr-
arvanda Ríkisspítala.
Hallarekstur er mikill. Fjár-
málaráðherra segir, að stjórn-
endur Ríkisspítala hafi ekki
staðið við gerða samninga.
Stjórnendur spítalans segjast
hafa verið knúðir til að skrifa
undir samninga, sem þeir hafi
í raun og veru lítið vitað um.“
Fory s tugre inar Morgunb laðs ins
Hallgrímur B. Geirsson.
Styrmir Gunnarsson.
Framkvæmdastjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjórar:
Karl Blöndal, Ólafur Þ. Stephensen.
Fréttaritstjóri:
Björn Vignir Sigurpálsson.
Þ
að er hægt að horfa á söguna
og sögulega atburði með
ýmsum hætti og alltaf
skemmtilegt, þegar fram
koma nýjar kenningar um
þekkta viðburði.
Þeir sem sátu á skólabekk
fyrir hálfri öld og lásu sér til í
kennslubókum um sögu lands og þjóðar urðu nán-
ast gagnteknir af Danahatri, tilfinningu, sem kyn-
slóðirnar, sem á eftir komu skildu ekki og skilja
ekki.
Þeir hinir sömu kynntust Jörundi hundadaga-
konungi sem hlægilegu fyrirbæri, hálfgerðu skoff-
íni. Því fór fjarri að hlutur hans í sögu þjóðarinnar
þætti eitthvað merkilegur.
Nú hefur Ragnar Arnalds, fyrrum alþingismað-
ur og ráðherra, skrifað skáldsögu um Jörund, þar
sem sett er fram nýtt sjónarhorn á hlut Jörundar í
Íslandssögunni og á býsna sannfærandi hátt.
Að þessari tvenns konar túlkun á gerðum Jör-
undar hér á Íslandi víkur höfundurinn í grein, sem
hann skrifaði hér í Morgunblaðið sl. þriðjudag og
segir:
„...í allnokkrum bókum, sem komið hafa út um
Jörund eftir enska og danska höfunda er yfirleitt
rætt heldur háðulega um athafnir hans á Íslandi
og þeim líkt við fáránlegan skopleik. Þegnum stór-
þjóða hefur löngum þótt sjálfstæðisbarátta lands-
manna óraunhæft brölt.“
Og síðan segir Ragnar:
„Ég ritaði einmitt skáldsögu mína um Jörund til
að sýna manninn og gerðir hans á Íslandi í réttu
sögulegu ljósi út frá sjónarhóli Íslendinga og þvert
á þá „sagnfræði“ sem grasserað hefur í ýmsum
þýddum bókum og rekja má til andstæðinga hans
en margt af því eru rakin ósannindi...“
Og loks segir Ragnar:
„...út frá sjónarhóli Íslendinga var byltingin,
sem hann stóð fyrir ekki fáránlegur skopleikur
heldur rammasta alvara, sprottin af knýjandi
nauðsyn.
Jörundur veitti Íslendingum verzlunarfrelsi og
ferðafrelsi. Hann hvatti þá fyrstur manna til að
endurreisa Alþingi með kosningarétti jafnt fyrir
ríka sem fátæka og boðaði fyrstur manna að Ís-
land ætti að verða lýðveldi. Hann var því boðberi
frelsis og lýðræðis. Sú stefna var hugsjón fram-
farasinnaðra manna um alla álfuna og var ekki
„fráleit“ þótt hann lyti í lægra haldi fyrir aftur-
haldssinnuðum mönnum, sem studdu einveldi og
ófrelsi af gömlum vana.“
Það er ekkert nýtt, að gömul nýlenduveldi reyni
að hafa áhrif á það hvernig sagan er skrifuð. Það á
ekki sízt við um Breta, sem hafa náð góðum ár-
angri í því.
Ef Morgunblaðið er lesið fyrir meira en 50 árum
er mikið af fréttum um hryðjuverkamann í Kenya
að nafni Jomo Kenyatta. Eftir að Kenya hlaut
sjálfstæði varð Jomo Kenyatta forseti landsins í
áratugi og dó sem virtur og virðulegur öldungur.
Við sjáum athafnir Nelson Mandela á sínum
tíma í öðru ljósi nú en þegar hann var fyrst dæmd-
ur í fangelsi.
Nú skal Jörundi hundadagakonungi ekki jafnað
við þessar tvær sjálfstæðishetjur í Afríku en það
sem Ragnar Arnalds er að gera með skáldsögu
sinni er að endurreisa hann í augum íslenzku þjóð-
arinnar. Og raunar er það svo, að um leið og Jör-
undi hefur verið lýst með þeim hætti, sem Ragnar
gerir blasir við hve mikill sannleikur er í þeirri lýs-
ingu.
Það verður fróðlegt að sjá, hvort Ragnari Arn-
alds tekst með vel skrifaðri og læsilegri skáldsögu
sinni að koma nýrri söguskýringu um Jörund
hundadagakonung til skila til þjóðarinnar. Það er
kannski tilefni til að minnast Jörundar með öðrum
hætti en við höfum gert?
Breytingar
í landbúnaði
Í ræðu á fundi Heims-
viðskiptastofnunarinn-
ar í gær, föstudag,
sagði Geir H. Haarde,
utanríkisráðherra, að Ísland væri tilbúið til að
draga úr tollum og stuðningi við innlenda fram-
leiðslu að því gefnu að jafnvægi skuldbindinga yrði
viðunandi. Ráðherrann bætti við:
„Veruleg niðurfelling krefst þess að töluverð að-
lögun verði varðandi stefnu okkar í landbúnaðar-
málum. Þegar endanlegt skipulag verður útfært
verður að gæta þess að grafa ekki undan þeim um-
bótum, sem þegar hafa orðið.“
Slíka yfirlýsingu gefur utanríkisráðherra ekki
nema með samþykki samstarfsflokksins í ríkis-
stjórn, Framsóknarflokksins. Og raunar hefur
komið fram áður, að Framsóknarflokkurinn, sem
lengi hefur staðið vörð um hagsmuni bænda, að
sumra mati út frá of þröngu sjónarhorni, er tilbú-
inn til að standa að miklum breytingum í íslenzk-
um landbúnaði. Meira að segja má halda því fram,
að landbúnaðarráðherratíð Guðna Ágústssonar sé
að verða mesta umbreytingatímabil í íslenzkum
landbúnaði í áratugi.
Samt er það svo, að um leið og stefnir í að land-
búnaðurinn njóti minni verndar en hingað til
hrökkva margir við og hafa áhyggjur af því, að ís-
lenzkur landbúnaður muni ekki þola slíkar breyt-
ingar. Þetta er áreiðanlega á misskilningi byggt.
Landbúnaðurinn er nú að ganga í gegnum
mikla endurnýjun. Kúabúskapur er í mikilli upp-
sveiflu. Út um allt land eru ný, fullkomin og tækni-
vædd fjós að rísa upp. Slík bylting hefur ekki orðið
í gerð fjósa í hálfa öld. En um og upp úr 1950 varð
mikil breyting í gerð þeirra. Kúabúin eru að verða
stærri og með mikinn mjólkurkvóta. Að sumu leyti
má segja, að kúabú, sem ráða yfir meira en 300
þúsund lítra kvóta séu að verða stórrekstur í land-
búnaði. Hugsjónir Thors Jensens frá Korpúlfs-
staðaárum hans eru að verða að veruleika.
Samhliða þessari þróun í kúabúskap hefur á all-
löngum tíma orðið bylting í vinnslu mjólkurafurða.
Það er óhætt að staðhæfa að mjólkurafurðir á Ís-
landi standast samanburð við það bezta, sem við
þekkjum í nágrannalöndum okkar. Í vinnslustöðv-
unum hefur verið unnið hljóðlátt afrek, því að for-
ystumenn þeirra hafa ekki verið að berja sér á
brjóst. Þeir hafa látið verkin tala. Líkurnar á því
að íslenzkir neytendur mundu snúa sér að inn-
fluttum mjólkurafurðum eru nánast engar auk
þess sem fjarlægðarverndin er töluverð.
En það er ekki bara kúabúskapurinn og mjólk-
urframleiðslan sem eru í umsköpun. Sama þróun
er að hefjast í sauðfjárrækt. Nú er í fyrsta skipti
að hefjast tækniþróun í fjárhúsunum, sem auð-
veldar fóðurgjöf mjög. Það er ekki lengur hægt að
líta svo á, að sauðfjárræktin sé smátt og smátt að
deyja út og eftir standi nokkrir bændur, sem
stundi sauðfjárrækt af gömlum vana. Þróunin er
að snúast við í kjötiðnaðinum og meira jafnvægi að
nást á milli kjöttegunda. Úrvinnsla úr kjöti er að
batna. Það hefur verið áberandi, að framfarir hafa
verið miklu meiri í mjólkuriðnaði en kjötiðnaði. En
væntanlega er kjötiðnaðurinn að ná sér á strik.
Þegar horft er til hins hefðbundna landbúnaðar
er því ljóst, að grundvallargreinar hans eru að rísa
upp úr öskustónni.Hrossarækt og sú atvinnu-
EILÍF EINOKUN?
Mjólka ehf. hefur ritað landbún-aðarráðherra bréf og kvart-að undan því að Bændasam-
tökin krefji fyrirtækið um upplýsingar
um sölu og birgðir á grundvelli bú-
vörulaga. Mjólka telur að hér sé um
trúnaðarupplýsingar að ræða og neit-
ar að afhenda þær. Fyrirtækið fer
fram á að landbúnaðarráðherra beiti
sér fyrir endurskoðun á þessu fyrir-
komulagi.
Ennfremur hyggst Mjólka ekki
greiða svokölluð verðtilfærslu- og
verðmiðlunargjöld, sem lögð eru á
mjólk. Forsvarsmenn fyrirtækisins
benda á að það starfi utan hins opin-
bera landbúnaðarkerfis og njóti engra
styrkja úr sjóðunum, sem gjöldin
renna í.
„Lögin, eins og þau liggja fyrir í
dag, og allt regluverkið í kringum
mjólkuriðnaðinn, gera ráð fyrir því að
þar sé einokun um aldur og ævi,“ segir
Ólafur Magnússon, framkvæmda-
stjóri Mjólku, í Morgunblaðinu í gær.
Auðvitað á Guðni Ágústsson land-
búnaðarráðherra að bregðast vel við
þessu erindi Mjólku, enda hefur hann
sýnt hinu merkilega framtaki for-
svarsmanna fyrirtækisins velvilja.
Það er algerlega út í hött að skikka
fyrirtæki, sem rekið er utan landbún-
aðarkerfisins, til að senda upplýsingar
um rekstur sinn til hagsmunasam-
taka, sem hafa hvað eftir annað reynt
að bregða fyrir það fæti.
Sömuleiðis er að sjálfsögðu óeðli-
legt að þeir, sem standa utan landbún-
aðarkerfisins og standa í frjálsri sam-
keppni, séu skikkaðir til að greiða í
sjóði þess og niðurgreiða rekstur
keppinautanna. Löggjöfin um land-
búnað, eins og aðra atvinnustarfsemi,
verður að sjálfsögðu að gera ráð fyrir
að til séu menn, sem ekki vilja hafa
rekstur sinn á framfæri skattgreið-
endanna eða tilheyra hinu ríkisrekna
einokunarkerfi um aldur og ævi.
ÍRAKAR KJÓSA LÝÐRÆÐIÐ
Hin mikla kjörsókn í þingkosning-unum í Írak á fimmtudag gefur
vonir um bjartari framtíð í þessu
stríðshrjáða landi. Tvennt stendur
upp úr eftir þessar kosningar. Í
fyrsta lagi hin mikla kjörsókn, sem
talið er að hafi verið um 70%, þrátt
fyrir hótanir öfgamanna um að ráðast
á kjósendur. Þetta er meiri kjörsókn
en gerist í mörgum grónum lýðræð-
isríkjum og bendir eindregið til að al-
menningur í Írak vilji lýðræðislega
stjórnarhætti í landinu, en ekki aft-
urhvarf til einræðisstjórnar.
Í öðru lagi vekur athygli að súnní-
arabar tóku virkan þátt í kosningun-
um, en þeir sniðgengu margir kosn-
ingarnar, sem haldnar voru í janúar
til að kjósa bráðabirgðaþing. Það gef-
ur sömuleiðis vonir um að hægt verði
að mynda ríkisstjórn sem nýtur
breiðs stuðnings hjá landsmönnum.
Að sjálfsögðu eru ótal vandamál
óleyst í Írak. Öryggissveitir landsins
og erlenda herliðið eru langt frá því
að ráða niðurlögum hryðjuverka-
manna, sem nánast daglega gera
árásir á hermenn og almenna borg-
ara. Spenna á milli þjóðernishópa
getur sömuleiðis stofnað innanlands-
friðnum í hættu. Og enn eru örygg-
issveitir Íraka sjálfra ekki orðnar
nægilega öflugar til að raunhæft sé
að Bandaríkin og bandamenn þeirra
dragi herlið sitt frá landinu.
Engu að síður lofar það góðu að í
þessum heimshluta, þar sem lýðræði
er allt annað en útbreitt, sé hægt að
halda lýðræðislegar þingkosningar
sem ganga jafnvel og raun bar vitni í
Írak. Það er ekki sízt hvetjandi fyrir
lýðræðisöfl í nágrannaríkjum á borð
við Sýrland, Íran, Saudi-Arabíu og
fleiri Persaflóaríki.