Morgunblaðið - 21.10.2007, Síða 27

MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 21. OKTÓBER 2007 27
Morgunblaðið/Frikki
Lán í óláni Jón Gústafsson var í þeirri skrýtnu aðstöðu að allt það sem fór úrskeiðis við gerð Bjólfskviðu varð mögulegur efniviður í myndina hans.
Kynntu þér frábæran valkost í miðborginni.
Nánari upplýsingar á www.101skuggi.is
eða í síma 599 5000.í 101 Skuggahverfi
Sala nýrra íbúða
er hafin
stæður þar sem hann veiktist mjög
illa.“
– Þannig að hann er með þennan
sama „brjálæðing“ í sér og Herzog?
„Hann er með hann í sér. Hann
sækir í þetta, skapar sér þetta sjálfur.
Þegar hann hafði lokið háskólanámi í
Kanada liðlega tvítugur ákvað hann
að koma til Íslands og fara á sjóinn.
Hann réð sig á lítinn fiskibát sem reri
undan Suðurlandi. Þá til dæmis lend-
ir hann í brotsjó þar sem honum er
næstum svipt útbyrðis en nær að
hanga á borðstokknum. Svo er hann
hífður um borð þegar lag gefst. Hann
hélt að þar sem hann hefði rétt slopp-
ið lifandi fengi hann kannski frí það
sem eftir væri dagsins. En menn
hlógu bara að honum, sögðu honum
að fara inn í þurrt og koma svo út aft-
ur. Í annað skipti höfðu þeir dregið
net í 10-12 tíma og loks kom síðasta
netið inn, fullt af kóral svo þeir horfðu
fram á 5-8 tíma við að laga netið. Og
þá fór félagi hans bara að hlæja. Hvað
annað gátu þeir gert? Það þýddi ekk-
ert að kvarta eða væla. Hann segist
hafa lært af þessu að ef maður gæti
lifað af vertíð á litlum bát út af suður-
strönd Íslands þá gæti maður lifað af
kvikmyndatökur. Þetta er Íslending-
urinn í honum. Þessi sem við losnum
aldrei við, sama hvað við erum lengi í
burtu.“
– Maður hlýtur þó óneitanlega að
spyrja sig hvernig Sturla sjálfur hafi
tekið í þessa heimildarmynd. Því
hann gengur í gegnum eld og brenni-
stein við að gera sína mynd sem fékk
svo blendnar viðtökur. En þín mynd –
sem rekur allar þessar þrautir – hún
hefur a.m.k. sankað að sér verðlaun-
um.
„Sturla hefur bara talað vel um
mína mynd. Það var auðvitað erfitt
fyrir hann í fyrstu að horfa þar á
sjálfan sig svona á ystu nöf. En hann
er kominn yfir það núna. Og við verð-
um að líta á það að Sturla er trúlega
einn af þekktari heimildarmynd-
argerðarmönnum í Kanada, hann er
margverðlaunaður sem slíkur. Svo
hann þekkir hina hliðina vel. Þegar
hann er einu sinni búinn að taka
ákvörðun um að leyfa mér að beina
vélinni að sér þá lifir hann bara með
henni. Auk þess hefur mín mynd víða
vakið athygli á Bjólfskviðu sjálfri svo
fólk langar að sjá hana.“
Hin tvíbenta landkynning
Reiði guðanna hlaut enga fyr-
irtaksaðsókn á Kvikmyndahátíð hér í
fyrra. En þess utan var mörgum inn-
an kvikmyndageirans í nöp við mynd-
ina þar sem hún þótti vega um of að
ímynd Íslands sem draumalands fyr-
ir kvikmyndagerð. Jón segir að sér
hafi meira að segja verið hótað lög-
banni yrði myndin sýnd.
„Það var reyndar ekki reynt þegar
til kom. Það fór enginn slíkur prósess
af stað.“
– En þessi mynd gengur óneit-
anlega dálítið þvert á það sem menn
hafa verið að reyna að gera hér, að
gera Ísland eftirsóknarvert til kvik-
myndatöku í augum útlendinga.
„Í fyrsta lagi finnst mér mikilvægt
að við setjum ekki boð og bönn um
það hvaða sögur megi segja og hverj-
ar ekki. Það yrði mjög skrýtið sam-
félag ef það mætti bara segja sögur
þar sem væri sólskin á Íslandi og vor.
Meðframleiðandi minn Jón Ármann
Steinsson hefur reyndar sagt að
sennilega sé þetta orð „landkynning“
ekki til á neinu öðru máli en íslensku.
En varðandi landkynninguna finnst
mér einmitt hvað mest aðlaðandi við
Ísland að hér er ekki eilífur steikjandi
hiti. Ég held líka að það sé miklu
betra til lengri tíma litið að segja
sannleikann. Annars veldurðu bara
vonbrigðum. Þetta er eins og að aug-
lýsa að landið sé fullt af lauslátum
konum. Svo koma einhverjir Banda-
ríkjamenn hingað, finna aldrei þessar
konur og verða fyrir vonbrigðum og
fara að tala illa um landið.
Við erum annars til þess að gera
nýbyrjuð að gera heiðarlegar heim-
ildarmyndir. Við höfum kannski að-
allega haft þessar sögulegu glans-
myndir sem eru gerðar til að fegra
hlut einstakra stórmenna.
Myndin um Lalla Johns var bylt-
ing. Hún var æðisleg og Þorfinnur
Guðnason er einn merkilegasti heim-
ildarmyndagerðarmaður sem ég veit
um. Og við erum að læra þetta. Við
erum að fá kjarkinn til að gera svona
myndir. Það er bara erfitt á litlu landi
eins og Íslandi. Ég hef mætt tals-
verðu mótlæti út af minni mynd.
Menn hafa spurt af hverju ég sé að
segja þessa sögu og reynt að fá mig
ofan af því. Fólk hefur sagt mér að ég
muni ekki geta unnið á Íslandi aftur
ef ég geri þessa mynd og ég hef fund-
ið fólk fjarlægjast mig út af henni.
Það hefur reyndar fæst séð myndina
heldur hræðist hana af orðspori. Svo
ég geri mér engar vonir um að mynd-
inni verði vel tekið á Íslandi. Ég á
frekar von á að vera skammaður og
rakkaður niður.
Við búum við ákveðnar aðstæður
sem eru þó að breytast og ég held að
verði að breytast. Tækniþróun hefur
verið slík að það er miklu auðveldara
að ná inn á band hlutum sem eru að
gerast. Það eru miklu meiri líkur til
að það verði til fleiri cinema verité
myndir sem verða til af því að fólk
byrjar óvart að taka upp og svo allt í
einu er það komið með sögu. Hins
vegar búum við við þær aðstæður að
það er ekki auðvelt að fjármagna slík-
ar myndir.“
– Markaðurinn er erfiður og sjón-
varpsstöðvarnar tregar til?
„Já, þær borga allt of lítið svo
menn lenda í því að geta ekki klárað
myndir. Ég hefði til dæmis aldrei get-
að gert þessa mynd nema af því að
CBC tók þátt í henni sem meðfram-
leiðandi. Síðan kom Kvikmynda-
miðstöð inn í. Mér fannst hún reynd-
ar sýna mikinn kjark með því. Og svo
loks sjónvarpið þegar þeir höfðu
skoðað myndina. Vandinn er bara sá
að allar umsóknir til Kvikmyndasjóðs
miðast við það að menn semji hand-
ritið að myndunum fyrirfram. Skili
því svo tilbúnu inn til að fá styrk og
fari síðan út að mynda. En þá er bara
búið að útiloka hreinar cinema verité-
myndir. Hvernig hefði ég til dæmis
átt að vita fyrirfram að allt myndi
gerast sem gerðist í þessari mynd?
Og af hverju var til dæmis enginn að
gera heimildarmynd um Svandísi
Svavarsdóttur nú um daginn, fyrst
þegar hún stóð upp og hótaði að fara
með málefni Orkuveitu Reykjavíkur
fyrir dóm? Þann dag átti einhver að
stökkva á hana með myndavél því þá
var hún búin að setja sjálfa sig í mjög
dramatíska aðstöðu. Gat einhver séð
fyrir að þetta myndi velta borg-
arstjórninni? Nei. En pældu í hverju
hefði verið hægt að ná ef einhver
hefði verið með myndavél í gangi. Og
það hefði ekki kostað neitt nema
tíma. Þetta hefði getað orðið heimild-
armynd sem hefði sýnt okkur nú-
tímann í nýju ljósi. Slíkar heim-
ildamyndir hafa mjög mikið gildi og
ég vona að það finnist leiðir til að gera
fleiri slíkar myndir. Því sögulegar
heimildamyndir eru fínar út af fyrir
sig og náttúrumyndir líka en þessar
myndir vantar í íslenska kvikmynda-
flóru.“
»Ef hann [Sturla] hefði misst stjórn á sér þá
hefði allt hrunið. Hann heldur öllu saman með
þessu brosi sínu en á ákveðnu augnabliki verður
þetta bros óneitanlega dálítið falskt.