Morgunblaðið - 21.10.2007, Blaðsíða 38

leikhús
38 SUNNUDAGUR 21. OKTÓBER 2007 MORGUNBLAÐIÐ
unum og sagan segir að hann hafi
stundum kippt ýmsu lauslegu heim
með sér. Sumir lögðu honum þetta til
lasts, en ég vildi óska að hann hefði
gert meira af þessu. Þá ættum við
sennilega ýmislegt sem nú er glatað.
En mestur hluti safns Haralds er þó
kominn hingað til okkar.
Ýmsir leikhúsmenn aðrir hafa ver-
ið iðnir safnarar. Sveinn Einarsson á
mikið safn sem hann hefur gefið
Leikminjasafninu og er það á leiðinni
til okkar. Einnig má nefna Róbert
Arnfinnsson sem hefur haldið öllu
mögulegu til haga sem tengist leik-
listarferli sínum. Vonandi ratar það
safn líka til okkar í fyllingu tímans;
það er auðvitað sérlega mikils virði
þegar listamaður af stærð Róberts
gætir þess að skrásetja feril sinn.
Þá var Klemens Jónsson, leikari og
leikstjóri, afar hirðusamur um allt
sem snerti list sína, hvort sem um var
að ræða vinnu fyrir leikhús eða ljós-
vakamiðla. Eftir lát hans fyrir nokkr-
um árum fengum við öll leikstjórn-
arhandrit hans.
Hins vegar eigum við alltof lítið frá
mönnum eins og Indriða Waage, Þor-
steini Ö. Stephensen og Lárusi Páls-
syni, sem voru burðarásar í nokkra
áratugi um miðja síðustu öld. Enginn
þeirra virðist hafa gert sér far um að
halda saman heimildum um leiklist-
arstarf sitt. Þó vil ég geta þess að
börn Indriða hafa látið okkur fá ýmsa
góða gripi úr eigu fjölskyldunnar, en
Indriði var auðvitað kominn af stórri
leiklistarfjölskyldu.
Það verður að segja sem er að leik-
listin er ákaflega mikil list andartaks-
ins og margir leikarar eru börn
stundarinnar. Oft er það ekki fyrr en
fólk fer að eldast sem það áttar sig á
því að það gæti verið gaman að eiga
eitthvað til minja um feril sinn. Ég
held þó að yngri leikstjórarnir hugi
betur að varðveislu gagna sinna eins
og leikmyndateiknararnir og vonandi
skilar margt af því sér hingað þegar
tímar líða fram.“
– Fólk safnar öllu á milli himins og
jarðar, þar á meðal leikskrám. Berst
ykkur eitthvað af slíku efni?
„Safnið er nokkuð vel sett hvað
leikskrár varðar, það er helst að okk-
ur vanti efni frá frjálsu leikhópunum
og áhugamannaleikhúsunum sem eru
líka aðilar að safninu. Annars hefur
fólk sýnt Leikminjasafninu mikinn
velvilja og við höfum fengið talsvert
af leikskrám og öðru efni frá ein-
staklingum. Við erum með talsvert af
gögnum frá leikhópum á borð við
Grímu og Alþýðuleikhúsið sem störf-
uðu á 7. og 8. áratug síðustu aldar, en
safnið þarf sífellt að vera vakandi fyr-
ir efni frá sjálfstæðu leikhúsunum,
eins og þau kalla sig nú, því að það er
í mestri glötunarhættu.
Í þessu sambandi langar mig að
geta þess að fyrsta verkefni Leik-
minjasafnsins á næsta ári verður að
efna til sýningar á Akureyri í tilefni
þess að fyrir skömmu varð leikhúsið
þar 100 ára. Því verður efnt til sýn-
ingar í fordyri Amtsbókasafnsins um
leikstarfsemi þar nyrðra.“
Jón Viðar segir að varðveisla leik-
minja á Akureyri sé nokkuð gloppótt
enda séu ekki liðin nema 30 ár frá því
að atvinnuleikhús var stofnað þar.
„Það er helst að Haraldur Sigurðs-
son, fræðimaður á Akureyri, hafi
haldið vel utanum þessar heimildir og
reyndar ritað bók, sem er annáll leik-
listarstarfsemi í bænum – afar dýr-
mæt heimild.“
Lifandi safn
Hlutverk Leikminjasafns Íslands
er að varðveita muni og ýmsar heim-
ildir sem tengjast íslenskri leiklist. Á
vegum safnsins hefur verið efnt til
nokkurra sýninga sem hafa vakið
óskipta athygli.
„Mig langar sérstaklega að nefna
sýningu um Helga Tómasson í tilefni
af gestaleik San Francisco-ballettsins
nú í vor. Hana sá fjöldi manns og hún
er fyrsta yfirlitssýningin sem við setj-
um upp um feril núlifandi listamanns.
Á Menningarnótt höfðum við opið
hús í gömlu heilsuverndarstöðinni og
kom fjöldi fólks að skoða brúðusýn-
ingarnar sem við efndum þá til. Um
miðjan september buðu við leik-
skólabörnum að heimsækja okkur og
þá var hingað stöðugur straumur
barna,“ segir Jón Viðar og bætir við
að brúðurnar eigi ekki eingöngu að
hanga inni í glerskápum fólki til
augnayndis. „Við höfum fengið
brúðuleikhúsfólk til þess að gæða
þær lífi og þannig á það að vera.
Leikbrúður hafa mikið aðdrátt-
arafl og það er nauðsynlegt að sýna
þær og vekja þær um leið til lífsins til
þess að gestir skilji hvernig þær eru
notaðar. Það er grátlegt að geta ekki
sýnt ýmsa hluti í eigu safnsins eins og
húsgögn Pouls Reumert sem eru auð-
vitað einstakir listgripir, sannkall-
aðar þjóðminjar sem minna líka á það
hversu mikilvæg tengslin við danskt
leikhús voru okkur á sínum tíma.“
– Hvað um hinn tæknilega hluta
leiklistarinnar?
„Tækniminjar eru svo fyrirferðar-
miklar að nær ómögulegt er að varð-
veita þær. Fyrir tveimur árum var
okkur boðið fyrsta ljósaborð Þjóðleik-
hússins til varðveislu ásamt nokkrum
ljóskösturum. Einnig fylgdu með
nýrri hlutir. Sannast sagna varð ég að
leita út fyrir safnið eftir rými fyrir
þessa hluti og það tókst. Ljósaborðið
er því vel varðveitt og vonandi verður
hægt að sýna þennan kjörgrip í fram-
tíðinni þegar safnið hefur fengið hús-
næði við hæfi.“
Eðli rannsóknarsafna
– En rannsóknarþáttur safnsins?
„Safn verður aldrei rannsóknasafn
nema það eigi einhver gögn, varðveiti
þau og hafi þau aðgengileg fræði-
mönnum, blaðamönnum og öðrum
sem vilja nýta sér þau.
Hingað til höfum við fyrst og
fremst sinnt söfnun og varðveislu
hluta en rannsóknaþættinum þurfum
við að huga að. Enn hefur til dæmis
ekki verið rituð heildstæð leiklist-
arsaga Íslands frá upphafi vega til
dagsins í dag, krítísk saga þar sem
reynt er að greina meginlínur. Í rit-
um Sveins Einarssonar er þó mikill
fróðleikur dreginn saman og við tveir
höfum gert aldamótaárunum fyrri
nokkuð góð skil í okkar ritum. En
grunnurinn undir alla slíka vinnu er
þó traust skrá um verkefni og starf-
semi leikhúsanna og það er eitt meg-
inviðfangsefni safnsins að koma upp
slíkri skrá. Það höfum við gert á
heimasíðu okkar, þar sem allir geta
farið í gagnabanka íslenskra leikhúsa
og leikhúslistamanna. Sú skrá er all-
vel á veg kominn, en þó vantar enn
mikið á að hún sé tæmandi.“
– Eru til nægar heimildir til þess
að rita slíka sögu?
„Söguritun fer jafnan eftir þeim
efnivið sem er fyrir hendi. Við rædd-
um áðan um ýmis gögn sem hafa glat-
ast. Heimildirnar eru margvíslegar.
T.d. er til mikið af ljósmyndum frá at-
vinnuleikhúsunum í Reykjavík, auk
þess sem sýningar hafa lengi verið
hljóðritaðar og síðar teknar upp á
myndband. Ég hygg að varðveisla
þessara heimilda sé í allgóðu lagi.
Öðru máli gegnir um ýmsa leik-
hópa sem hafa sett svip á íslenskt
leikhúslíf undanfarna áratugi. Að-
stöðuleysi þeirra varð m.a. einn hvat-
inn að stofnun Leikminjasafns Ís-
lands því að mikið skorti á að
varðveislu heimilda frá þessum hóp-
um væri nægilega vel sinnt, eins og
ég nefndi áðan. Það er til dæmis
ómetanlegt hvað mikið hefur varð-
veist af gögnum allt frá fyrstu árum
Leikfélags Reykjavíkur. Það eigum
við ekki síst Lárusi Sigurbjörnssyni
að þakka sem var bæði leikfélags-
maður og borgarskjalavörður. Hann
sá til þess að allt sem hafði varðveist
færi inn í Borgarskjalasafn Reykja-
víkur og fyrir það verður aldrei full-
þakkað.“
– Hvernig er skráningu safnkosts-
ins háttað?
„Ég hef frumskráð allt sem hefur
borist safninu. Sumt hefur verið ljós-
myndað, en kerfisbundin skráning
verður að bíða betri tíma. Það er afar
mikilvægt að skrá sem mestar upp-
lýsingar um muni sem á að varðveita
um leið og þeir berast og helst verður
að leita upplýsinga um þá frá þeim
sem notuðu þá. Ljósmyndir eru
glöggt dæmi um þetta. Víða um land
eru mannamyndir frá síðustu öld í
söfnum en fáir enn á lífi sem bera
kennsl á fólkið. Við erum með nokk-
urn slatta af myndum frá miðri síð-
ustu öld og það er alls ekki alltaf sem
ég þekki þá sem eru á þeim.
Okkur sárvantar starfsfólk til þess
að sinna skráningu í safninu. Það er
líka orðið brýnt að ráða að safninu
fólk sem getur séð um forvörslu mun-
anna.“
Starfsemi á hrakhólum
Jón Viðar segir brýnt að safnið fái
húsnæði undir starfsemi sína.
„Okkur vantar fyrst og fremst sýn-
ingarhúsnæði og geymslur undir
muni. Það hefur verið á döfinni að
byggja geymsluhúsnæði fyrir söfnin í
Reykjavík og mér sýnist að örlítil
hreyfing sé að komast á þau mál hjá
ríki og Reykjavíkurborg.
Það er afar mikilvægt að minna á
þá arfleifð sem fólgin er í leiklistinni.
Íslendingar hafa að mestu verið bók-
menntaþjóð. Menn gleyma því gjarn-
an að á Íslandi eru stundaðar aðrar
listgreinar – tónlist og myndlist – og
leiklistin í 200 ár. Við höfum átt ýms-
ar hefðir á þessum sviðum og leik-
listin hefur vissulega verið og er
áberandi þáttur íslenskrar menning-
ar. Sagan verður að vera sýnileg og
hún má ekki verða gleymskunni að
bráð.
Sagt hefur verið að fátt sé jafn-
forgengilegt og list leikarans og ekk-
ert sé eins dautt og dauður leikari.
Nútímatækni gerir okkur kleift að
varðveita leiklistina mun betur en áð-
ur var hægt. Við eigum því að hafa
alla burði til þess að varðveita góðar
heimildir um það sem best hefur ver-
ið gert svo að það týnist hvorki né
gleymist.“
Morgunblaðið/G. Rúnar
Brúðusýning Helga Stephensen hefur stjórnað brúðuleikhúsi árum saman
og vann um skeið með Jóni E. Guðmundssyni.
Bókmenntaverðlaun
Tómasar
Guðmundssonar
Ari Jóhannesson hlaut Bókmenntaverðlaun Tómasar Guðmundssonar
2007. Aðrir sem áttu handrit í keppninni eru beðnir að vitja þeirra á
skrifstofu Menningar- og ferðamálasviðs Reykjavíkurborgar sem fyrst
eða fyrir 15. janúar 2008. Einnig er unnt að fá handrit send í
póstkröfu. Gefa þarf upp dulnefni.
Aðeins var opnað umslag með nafni vinningshafa.
Menningar- og ferðamálasvið Reykjavíkurborgar
Ingólfsnaust - Vesturgata 1
101 Reykjavík
menning@reykjavik.is
Kanada og Indland:
Sendiráð í þjónustu viðskiptalífsins
www.utflutningsrad.is www.utn.stjr.is
P
IP
A
R
• S
ÍA
• 72065
Markús Örn Antonsson, sendiherra Íslands
í Ottawa, verður til viðtals þriðjudaginn
23. október nk.
Auk Kanada er umdæmi sendiráðsins Belís, Bólivía, Ekvador,
Hondúras, Kostaríka, Kólumbía, Panama, Perú, Níkaragva,
Úrúgvæ og Venesúela.
Gunnar Pálsson, sendiherra í Nýju-Delí, verður
til viðtals miðvikudaginn 24. október nk.
Umdæmislönd sendiráðsins eru: Indland, Bangladess, Indó-
nesía, Malasía, Maldíveyjar, Máritíus, Nepal, Seychelleseyjar
og Singapúr auk Srí Lanka.
Anshul Jain, viðskiptafulltrúi sendiráðsins í Nýju
-Delí, verður auk þess með viðtalstíma
25. og 26. október.
Fundirnir eru ætlaðir fyrirtækjum sem vilja ræða viðskipta-
möguleika, menningartengd verkefni og önnur hagsmunamál
í umdæmum sendiskrifstofanna, þar sem utanríkisþjónustan
getur orðið að liði.
Þau fyrirtæki sem hafa hug á að bóka viðtöl eru hvött til að gera
það sem fyrst. Gert er ráð fyrir að fundur sendiherra með hverju
fyrirtæki standi í hálfa klukkustund, nema annars sé óskað.
Fundirnir verða haldnir á skrifstofu Útflutningsráðs Íslands, Borgartúni
35, og má bóka þá í síma 511 4000 eða með tölvupósti,
utflutningsrad@utflutningsrad.is
Nánari upplýsingar veitir Svanhvít Aðalsteinsdóttir:
svanhvit@utflutningsrad.is