Morgunblaðið - 21.10.2007, Blaðsíða 34

menntun
34 SUNNUDAGUR 21. OKTÓBER 2007 MORGUNBLAÐIÐ
H
jónin Unnur S. Ey-
steinsdóttir og Ing-
ólfur Ásgeirsson búa
ásamt syni sínum,
Unnari Inga, í Ásl-
andhverfinu í Hafnarfirði. Unnar
Ingi hafði verið á leikskólanum
Hvammi síðan hann var tveggja
ára en þá var hann greindur með
dæmigerða einhverfu og þroskafrá-
vik. Þegar sá tími nálgaðist að hann
skyldi hefja skólagöngu fóru Unnur
og Ingólfur og heimsóttu marga
skóla á höfuðborgarsvæðinu þar
sem sérdeildir eru fyrir einhverfa,
en því miður gat enginn þessara
skóla tekið við syni þeirra því allt
var yfirfullt. Þau ákváðu þá að at-
huga hvort ekki væri grundvöllur
fyrir stofnun slíkrar deildar í Hafn-
arfirði.
Vantar sértæk úrræði
Á undanförnum árum hefur
börnum sem greinast með ein-
hverfu fjölgað umtalsvert en svo
virðist sem sértækum úrræðum
fyrir þau börn hafi ekki fjölgað að
sama skapi. Eftir árangurslausa
leit að plássi fyrir son sinn höfðu
Unnur og Ingólfur samband við
skólayfirvöld í Hafnarfirði sem tóku
þeim strax með opnum hug og já-
kvæðu viðmóti. Bæjarstjórinn sjálf-
ur átti með þeim fund og tók þeim
vel og eftir það fóru hjólin snúast.
„Eina úrræðið sem okkur fannst
henta syni okkar var sérdeild fyrir
börn með einhverfu. Þessi börn
þurfa sérsniðið umhverfi og mikla
aðstoð við allar athafnir daglegs
lífs,“ segir Unnur. Fræðsluráð
Hafnarfjarðar samþykkti að sett
yrði á stofn sérdeild í Hafnarfirði
og þannig varð til vísir að sér-
kennsludeild í Setbergsskóla, þar
sem Unnar Ingi stundar nú nám.
„Ef það hefði ekki verið fyrir af-
burðafólk sem við fengum til liðs
við okkur erum við ekki viss um að
hlutirnir hefðu gengið eins vel og
raun varð á,“ segir Unnur. „Mar-
grét Valgerður Pálsdóttir, þroska-
þjálfi og stuðningsfulltrúi Unnars
Inga á leikskólanum Hvammi, vildi
halda áfram að vinna með honum.
Hún er nú stuðningsfulltrúi Unnars
í Setbergskóla og sér bæði um
stuðning og sértæka þjálfun hans.
Þá fengum við einn helsta sérfræð-
ing Íslands í málefnum einhverfra í
lið með okkur, Svanhildi Svav-
arsdóttur talmeinafræðing sem er
einnig sérfræðingur í boð-
skiptafræðum barna með ein-
hverfu.“
Svanhildur er sjálfstætt starfandi
ráðgjafi og tekur að sér verkefni
fyrir Greiningarstöð ríkisins. Hún
var ráðin ráðgjafi Hafnarfjarð-
arbæjar í undirbúningi að þeirri
sérdeild sem er í uppbyggingu í
Setbergsskóla. Enn sem komið er
er Unnar Ingi eina barnið með ein-
hverfu í skólanum og er hann í
hefðbundnum bekk með stuðnings-
fulltrúa: Margréti Valgerði. Hann
er einnig með séraðstöðu þar sem
sérstök þjálfun hans fer fram og
þangað koma bekkjarfélagar hans
einnig. Þetta er svokölluð öfug
blöndun þar sem hann lærir að
vera með félögum sínum í litlum
hópum þar sem hann ræður ekki
við að vera í mannmargri skóla-
stofu og sér Margrét um þá sér-
þjálfun sem þar fer fram. Segir
Svanhildur að stefnt sé að því
deildin verði að löglegri sérdeild
með sérmenntuðum kennurum.
„Frábærir sérfræðingar“
„Við teljum okkur vera ótrúlega
heppin að fá tvo frábæra sérfræð-
inga til liðs við okkur. Það er ómet-
anlegt að hafa Margréti Valgerði
þroskaþjálfa og ekki síður eins fær-
an sérfræðing við uppbyggingu
deildarinnar eins og Svanhildur
Svavarsdóttir er,“ segir Unnur.
„Hún er einn þeirra sérfræðinga
sem svo sannarlega hafa tekið til
hendinni í málefnum einhverfra hér
á landi.“ Svanhildur var m.a. sú
sem stofnaði fyrstu sérdeildina í
Reykjavík fyrir börn með einhverfu
í Langholtsskóla fyrir 12 árum.
Einnig hefur hún sett mark sitt á
málefni einhverfra í Arizona-fylki
Bandaríkjanna þar sem hún býr
hluta ársins. Þar hefur hún sett á
laggirnar 12 sérdeildir.
Svanhildur lauk meistaraprófi í
Norður-Karolínuríki í boð-
skiptafræði þar sem hún sérhæfði
sig í málefnum einhverfra. Það er
því ljóst að það er ómetanlegt fyrir
Setbergsskóla að fá jafn reyndan
sérfræðing til liðs við sig í upp-
byggingu þessarar sérþjónustu við
börn með einhverfu. Svanhildur vill
ekki taka við einhliða hrósi og
bendir á að einstaklega gott hafi
verið að vinna með stjórnendum
Setbergsskóla sem hafi tekið verk-
efninu opnum örmum.
„Samvinna við foreldra er einnig
mikilvæg því þeir eru helstu sér-
fræðingar í fötlun barnsins,“ segir
Svanhildur og útskýrir að átt sé við
að foreldrarnir geta bent á svo
marga margt í fari barnsins sem
hægt er að nota í kennslu og stuðn-
ingi við barnið.
„Eitt einkenni margra barna með
einhverfu er árátta eða mikill áhugi
á ákveðnum hlutum. Í tilfelli Unn-
ars Inga hefur hann sérstakan
áhuga – eða áráttu – fyrir þvotta-
vélum og Toyota-bifreiðum. Ef ekki
er hægt að ná athygli hans, þ.e.
hann er inn í einhverfu sinni eins
og við köllum það, er nóg að segja:
Við skulum kíkja á þvottavélina
niðri, og þá er Unnar strax með, at-
Gleðin nauðsynleg
í kennslu einhverfra
Morgunblaðið/Sverrir
Í kvennafans Unnar Ingi Ingólfsson í fangi móður sinnar, Unnar S. Eysteinsdóttur, t.v. er Margrét Valgerður Pálsdóttir þroskaþjálfi og stuðningsfulltrúi
og t.h. er Svanhildur Svavarsdóttir talmeinafræðingur og sérfræðingur í boðskiptafræðum barna með einhverfu.
Þegar Unnar Ingi, sem
er með einhverfu, átti að
hefja skólagöngu, var allt
yfirfullt í sérdeildum fyr-
ir börn með einhverfu á
höfuðborgarsvæðinu.
Slík deild var ekki til í
Hafnarfirði, þar sem fjöl-
skyldan býr, uns yfirvöld
bæjarins komu til móts
við óskir hennar og stofn-
uðu sérdeild í Setbergs-
skóla. Halldóra Trausta-
dóttir ræddi við
foreldrana, Unni S. Ey-
steinsdóttur og Ingólf
Ásgeirsson, og stuðnings-
konur sonar þeirra.
»Mikilvægt að móta
félags- og tilfinn-
ingaþroska barna með
einhverfu því þau læra
ekki á sama hátt og heil-
brigð börn.
Svanhildur Svavarsdóttir starf-
ar að málefnum einhverfra í
Arizona-fylki í Bandaríkjunum
og hefur sett þar á laggirnar
12 sérdeildir . Hún segist hafa
komist inn í þennan geira fyrir
tilviljun. „Ég var nýflutt til
Scottsdale í Arizone með 14
ára dóttur mína sem þurft á
stuðningskennslu í ensku að
halda. Á foreldrafundi einum í
skóla dóttur minnar hitti ég
fyrir danska konu, sálfræðing,
og við byrjuðum að spjalla;
hverjar við værum og hvað við
værum að gera, o.s.frv. Hún
vildi endilega fá mig í vinnu
með nokkur börn með ein-
hverfu sem voru í skóla í Scott-
sdale þar sem hún var í vinnu
sem sálfræðingur. En þar sem
ég hafði ekki græna kortið,
þ.e.a.s. atvinnuleyfi fyrir út-
lendinga í Bandaríkjunum,
bauðst ég einungis til að koma
og aðstoða skólann í sjálfboða-
vinnu.“
Það er skemmst frá því að
segja að Svanhildi tókst svo vel
upp í tjáskiptum með þeim ein-
hverfu börnum sem voru í skól-
anum og ekki höfðu neinn sér-
stakan stuðning, að
skólastjórinn útvegaði henni
græna kortið innan skamms.
Upp úr þessu spunnust verk-
efni á verkefni ofan fyrir Svan-
hildi og hefur hún haft í nógu
að snúast í kennslu, ráðgjöf og
uppbyggingu sérdeilda fyrir
einhverfa í Arizona allar götur
síðan.
Það er augljóst á frásögn
hennar að þessi málefni eiga
hug hennar allan. Nú er svo
komið að Svanhildur er orðin
hluti af þverfaglegu teymi sem
yfirmaður sérkennslumála í
Arizona-ríki hefur útnefnt og
hefur m.a. á að skipa sérfræð-
ingum í málefnum einhverfra
eins og henni sjálfri, há-
skólaprófessorum, foreldrum
einhverfra og fleiri stétta er
koma að þessum málaflokki.
Foreldrar helstu
sérfræðingarnir
Svanhildur vinnur eftir
TEACCH-aðferðinni (Treat-
ment and Education of Autistic
and related Communication
handicapped Children) sem á
uppruna sinn í Norður-
Karolínu þar sem hún lauk
meistaranámi. Aðferðin byggist
á því að vinna með fötlun
barnsins því skv. kenningu
þessa kerfis er ekki hægt að
„lækna“ einhverfu heldur er
miðað að því að halda einkenn-
um einhverfunnar sem mest
niðri og einblína á jákvætt at-
ferli. Aðferðin er að mestu
byggð upp af sjónrænni nálg-
un.
Stofnaði sérdeildir
í Bandaríkjum