Náttúrufræðingurinn

Ukioqatigiit

Náttúrufræðingurinn - 2007, Qupperneq 58

Náttúrufræðingurinn - 2007, Qupperneq 58
Náttúrufræðingurinn Umræður Birki getur komið snemma inn í framvindu á gróðursnauðum svæðum á íslandi911 og var sú raunin á Skeiðarársandi. Nýliðun birkisins virtist samt vera að mestu leyti háð utanaðkomandi fræregni. Lítið fannst af birkiplöntum í blóma og þær sem fundust voru allar nema tvær með færri en sex rekla. Líklegt er að lítill hluti birki- stofnsins á Skeiðarársandi hafi náð lágmarksstærð eða aldri til að blóm- gast (5. mynd).11'17 Því má gera ráð fyrir því að plöntur á sandinum séu allar af fyrstu kynslóð landnema. Aldur birkiplantna sem fundust á rannsóknarsvæðunum á Skeiðarár- sandi bendir til þess að landnám birkis hafi byrjað þar um og upp úr 1980, þá um miðbik sandsins en nokkru seinna á austari og vestari svæðunum (8. mynd). Þar sem aldur birkiplantna var að mestu leyti metinn út frá þvermáli stofns má gera ráð fyrir um ±2 ára skekkju í aldursgreiningargögnunum. En hvers vegna hófst landnám birkis ekki fyrr? Gögn um fræ frá Skafta- felli benda ekki til þess að skortur hafi verið á fjölda spírunarhæfra fræja sem borist gátu á sandinn fyrir 1980“ og því ólíklegt að mis- munur í fræframleiðslu útskýri hvers vegna landnám birkis hófst ekki fyrr. Fræ hafa líklega borist inn á svæðið en einhverjir aðrir þættir hindrað landnám birkisins. Ef fræframboð ræður mestu um land- námið hefði mátt búast við fallanda í landnámi og fjölda plantna frá fræuppsprettu, þ.e. að mestur þéttleiki og elstu trén væru austast á sandinum næst Skaftafelli. Ekki er þó hægt að útiloka að eldra birki nær Skeiðará hafi þurrkast út í jökulhlaupum. Beit er annar þáttur sem getur haft áhrif á landnám og vöxt birkis. Þótt ekki væri marktækt samband milli ummerkja beitar og hæðar, eða þéttleika birkis, voru vísbend- ingar í gögnunum um að beit hafi hamlandi áhrif á vöxt og nýliðun birkis. Ef miðsvæðin tvö, sem eru rétt hjá hvort öðru, eru skoðuð sést að þrátt fyrir svipaða aldursdreif- ingu og hæð var mikill munur á þéttleika birkis og beitarálagi milli svæða. Á nyrðra svæðinu, þar sem beitarálagið var töluvert minna en á syðra svæðinu, (7. mynd) var þéttleiki birkis þrettán sinnum meiri (3. mynd). Þetta er í samræmi við rannsóknir sem sýna að beit hægir á nýliðun birkis þar sem dýrin leita helst í ungar plöntur og nýja sprota.6 Þó svo að beit kunni að hafa hamlandi áhrif á nýliðun og vöxt birkisins er ólíklegt að hún hafi haft mikil áhrif á það hvenær land- 4. mynd. Birki á SkeiÖarársandi var oftast lágvaxið. - The mountain birch plants on Skciðarársandur were generally low in stature. námið hófst þar sem fjöldi sauðfjár hefur verið stöðugur á sandinum a.m.k. seinustu 30 ár (Búnaðarsam- band Suðurlands, munnleg heim- ild). Þar til jökullinn hopaði fyrir aftan jökulgarða sína um miðja 20. öldina flæddu jökulhlaup yfir rann- sóknarsvæðin. Rask vegna þessa hefur verið mikið og gert það að verkum að birkikímplöntur sem 25 E20 u o 15 & £ « 10 <o 0) MN MS V 5. rnynd. Hæð birkis á rannsóknarsvæðunum fjórum á Skeiðarársandi sumarið 2004. Súlurnar sýna meðaltöl og lóðréttu strikin staðalskekkju meðaltalsins. Svæðum er raðað eftir fjarlægð frá Skaftafelli þaðan sem áætla má að mesta fræregnið komi. A er austasta svæðið, MN mið-norðursvæðið, MS mið-suðursvæðið og V vestasta svæðið. - Mean height ofmountain birch ±SE at four study sites on Skeiðarársandu in 2004. The order of the study sites is east (A), mid-north (MN), mid-south (MS) and west (V) from left to right, beginning with the site closest to Skaftafell where most ofthe seedrain comesfrom. 126
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80

x

Náttúrufræðingurinn

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Náttúrufræðingurinn
https://timarit.is/publication/337

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.