Samvinnan - 01.02.1968, Blaðsíða 62

Samvinnan - 01.02.1968, Blaðsíða 62
sögn, sem þó var jafnrík nauðsyn á þvi sviði og stafrófið fyrir þann sem vildi verða læs. Hver einstaklingur hefir því orðið að treysta á dómgreind sjálfs sín eða vina sinna, þegar val hans fór fram við þennan algjöra skort á þroskuðu list- mati. Margur leysir jafnvel vandann með því að kaupa mynd í hæfilegri stærð á hina ýmsu veggi og þá í samræmi við lit veggjarins og lit áklæðisins á hús- gögnunum og jafnvel lit gólfteppisins. Ágætt dæmi um rangan skilning á málverkum eru húsgagnaverzlanir, sem hafa tekið eftir þessu og ýtt undir það. Eigendur þeirra hafa veitt því athygli, að óhlutlæg málverk fara oft vel við ný- móðins húsgögn og eru auk þess vænleg til að lífga upp húsakynni verzlana þeirra. Þeir hafa því margir fengið lán- aðar myndir hjá málurum til að prýða með verzlanir sínar, og sömu málverkin hanga svo e. t. v. uppi árum saman. Þeir eru fyrst og fremst að þjóna fyrir- tæki sínu en ekki málaranum, því að gott málverk ristir miklu dýpra en að vera hentugt augnagaman og tónn í sinfóníu smekklegrar innréttingar. Er hér um það að ræða að myndlistin er tekin í þjónustu iðnaðarvarnings og fær þá oft ósjálfrátt svip af iðnaði og er því um neikvæða af- stoðu til málverksins að ræða. En hafi húsgagnaverzlun sýningar á verkum listamanna eða ef verzlunin á þessi verk, snýst dæmið við. En svo lengi sem mál- verkin þjóna hlutunum sem til sýnis eru sem upplífgandi bakgrunnur þjóna þau húsgögnunum, og eru þá neikvæð aug- lýsing fyrir málarann. Málarinn verður að eiga til reisn og ekki lána myndir sínar ókeypis sem auglýsingu fyrir ann- arra vöru, því kaupmaðurinn er fyrst og fremst að auglýsa eigin vörur. Ef kaup- maður vill fá verk listamanns, getur hann borgað verkið eða fengið það lánað fyrir ákveðna þóknun. Stritandi lista- mönnum ber engin skylda til að auglýsa vörur annarra. Sannur listunnandi kaup- ir málverk, sem honum fellur í geð, vegna þess einf aldlega að hann vill eignast það án tillits til hvort það kunni að fara vel í híbýlum hans. Alltaf má koma hlut- unum svo fyrir, að gott málverk njóti sín, t. d. með því að skipta um lit á vegg, setja teppi á sófann ef litur hans trufl- ar. Umhverfið á að þjóna góðu málverki en ekki öfugt. Gildi málverks ákvarðast ekki af umhverfi þess eða hlutunum í kringum það. Hin merkilega sýning á málverkum Þórarins B. Þorlákssonar í Listasafni íslands sýndi fram á, að ís- lendingar hafa lítið kunnað að fara með málverk til þessa eða meta þau að verð- leikum, því ásigkomulag margra mál- verkanna var merkilega bágborið. Sum málverkanna höfðu fengið fleiri en eitt gat um dagana, og stór rifa á einu mál- verkanna var límd saman með hefti- plástri! Það er oft vonleysislega erfitt verk að útskýra fyrir fólki í hverju gildi málverka er fólgið — að frjótt og auðugt hug- myndaflug, sköpunarkraftur og næm tilfinning fyrir eðli forma, lita og lína hefir óendanlega miklu meira að segja Grafíkmynd eftir Einar Hákonarson. en snotur eftirliking — að t. d. gömlu meistararnir notuðu sjónhverfingar í málverkum sínum og því sé ekki um algjöran natúralisma að ræða, að alla fyrrgreinda kosti megi finna í verkum þeirra og að þar felist það, sem gefur verkum þeirra gildi, en ekki í frásögninni. Lægsta stig mats á gildi mynda er óefað viðmiðun við það, í hve miklum mæli hluturinn líkist fyrirmyndinni á yfirborð- inu, án þess að taka tillit til annarra eðl- iskosta myndarinnar. Næmur nemandi í myndlistarskóla og opinn fyrir hlutun- um uppgötvar þetta fljótlega af sjálfu sér, og sama er að segja um fólk sem kynnir sér hlutina opnum augum. Það þarf ekki síður að kenna fólki að horfa á myndir en að synda eða eitthvað hlið- Trérista eftir Jens Kristleifsson, stætt. Fólk horfir á svo margt í kringum sig, en sér ekki. Það er námsgrein út af fyrir sig að kenna fólki að sjá hlutina í kringum sig, uppgötva þá og þjálfa form- kennd sína. Alltof margir ganga í gegn- um lifið með heilbrigð skilningarvit án þess að kunna að notfæra sér þau; er þá jafnvel betra að vera án einhvers þeirra og halda vöku fyrir því sem lifir og hrærist í kringum þá. Ég get ekki stillt mig um að vitna í Goethe um þennan merkilega hlut, aug- að; að vísu er tilvitnunin á sænsku, en svo auðveldri og blæfagurri að ég tel óþarft að snúa henni á íslenzku: „Ögat er Ijusets sista högsta resultat i den organiska kroppen. Ögat som skapelse av Ijuset utrattar allt som Ijuset sjálvt kan utratta. Ljuset överlámnar det synbara till ögat, ógat överlámnar det till hela mánniskan. Örat er stumt, munnen döv, men ógat förnimmer och talar. Dári speglar sig varlden utifrán, mdnniskan inifrán. Dets inres helhet fullandas genom ögat." Tregða íslenzkra myndlistarmanna til að vinna heilshugar að félagsmálum, nema það sé þeim persónulega í hag, er athyglisvert fyrirbæri. En þegar í valda- stöðu er komið reynast þeir aftur á móti fastir fyrir. Sá hópur sem til valda kemst sér einungis sína menn og gengur jafn- vel í veg fyrir stéttarbræður sína af öðru sauðahúsi. En missi hópurinn völd, er félagshyggjan horfin og harðvítug and- staða vakin gegn þeim er við taka. Þessi staðreynd um félagsmál er uggvænleg og andstæð á torsóttri leið leitandi lista- manna, sem helzt vænta fótfestu innan sinna vébanda. Ekki verður um það villzt, að hcpur um þá eldri hefur haslað sér völlinn og ber að meta rétt styrk þeirra og stöðu, en innilokun á sviði lista fær aldrei staðizt. Þegar þessir virðulegu listamenn láta hafa eitthvað eftir sér um sumt af hinu nýjasta í málaralist, 68
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72

x

Samvinnan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Samvinnan
https://timarit.is/publication/340

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.