Tímarit lögfræðinga - 01.06.1990, Page 51

c) Málsmeðferð áfátt. í 7. gr. gerðardómslaganna er fjallað um málsmeðferð.
Þessi ákvæði eru ófrávíkjanleg. Ennfremur má vera að gerðarsamningur hafi að
geyma reglur um málsmeðferð. Ber þá að fara eftir slíkum reglum nema því
aðeins að þær fari í bága við reglur 7. gr.
Hér gildir þó sú regla að smávægileg brot á málsmeðferðarreglum valda að
jafnaði ekki ógildingu gerðardóms. Kemur þar til sú meginregla sem áður er frá
skýrt. Brot á málsmeðferðarreglum sem eru til þess fallin að veikja verulega
réttarstöðu aðila eða traust á gerðardómi koma hér aðeins til álita. Telja verður
t.d. að málsmeðferðarreglur séu brotnar í verulegum atriðum ef jafnræðisreglu
hefur ekki verið gætt. Getur þetta m.a. átt við ef aðilar hafa ekki notið jafnræðis
við öflun gagna eða við málflutning.
d) Valdsvið. Með gerðarsamningi hafa aðilar gerðarmáls falið gerðarmönn-
um að skera úr tilteknum réttarágreiningi. í gerðarsamningi verður að skilgreina
úr hvaða réttarágreiningi skuli leyst. Er brýnt að hafa sem skýrust ákvæði um
þetta. Vald gerðarmanna hvílir fyrst og fremst á gerðarsamningnum en að
nokkru leyti á einstökum ákvæðum gerðardómslaga. Vald gerðardómsmanna er
takmarkað við þessar heimildir. Af því leiðir að við framkvæmd og úrlausn
gerðarmáls verða gerðarmenn að halda sig við gerðarsamninginn og gerðar-
dómslögin að öllu leyti.
Gerðardómurinn sjálfur ákveður valdsvið sitt í fyrstu umferð ef ágreiningur
verður. Meginreglan er væntanlega að gerðarmönnum ber að skýra gerðar-
samning þröngt um valdsviðið. Ástæðan er sú sem áður hefur verið að vikið að
með gerðarsamningi hafa aðilar gerðarmáls afsalað sér því réttaröryggi sem
fylgir almennri dómstólameðferð.
Aðilar geta auðvitað samið svo um sérstaklega að tiltekið deiluefni, sem ekki
fellur undir orðalag gerðarsamnings, skuli dæmt af gerðarmönnum. Slíkur
samningur er bindandi fyrir aðilana. Hugsanlegt er einnig að aðili teljist hafa
með aðgerðarleysi eða þegjandi samþykki samþykkt vissa útvíkkun á valdi
gerðarmanna. Loks er hugsanlegt að áskilið sé skýrum orðum í gerðarsamningi
að gerðarmenn skuli ákveða endanlega valdsvið sitt án afskipta dómstóla. Slík
ákvæði eru sennilega gild að jafnaði en í sumum tilvikum væri þó e.t.v. unnt að
víkja þeim til hliðar ef þau teldust skerða réttarstöðu aðila óhæfilega.
Aðalreglan er hins vegar sú að hafi gerðarmenn farið út fyrir það valdsvið sem
þeim hefur verið falið í gerðarsamningi hafa þeir í raun kveðið upp dóm um
atriði sem aðilar hafa ekki falið þeim að skera úr um. Því er eðlilegt að komið
geti til ógildingar gerðardóms að því leyti. Hafi gerðarmönnum t.d. verið falið
að skera úr um það hvor aðila beri ábyrgð á tilteknum galla í fasteignakaupum
hafa þeir enga heimild til þess að úrskurða um önnur atriði sem tengdust
kaupunum, t.d. hver eigi að hirða arð af eigninni meðan á viðgerð stendur.
45