Tímarit Þjóðræknisfélags Íslendinga - 01.01.1962, Blaðsíða 23

PRÓFESSOR RICHARD BECK:
Skáld athafnanna
Ævi- og starfsferill dr. Vilhjálms
Stefánssonar í megindráttum.
i.
Aldrei kem ég svo í sögufræga
byggð íslendinga á strönd Winnipeg-
vatns í Manitoba, að það hafi eigi
djúpstæð áhrif á mig. í fyrsta lagi
er það fagurt og hreimmikið ný-
lendunafnið sjálft, Nýja-ísland, sem
alltaf heillar hug minn, og þessu
næst saga byggðarinnar, er segja
má, að liggi þar í loftinu. Hún gríp-
ur mig sterkum tökum, jafn minnis-
stæð og hún er og áhrifarík hverj-
um þeim, sem eitthvað þekkir til
hinnar raunaþungu og hörðu, en
jafnframt hetjulegu og að lokum
sigursælu brautryðjendabaráttu,
sem íslenzkir frumherjar háðu þar
og alkunn er. Ekki er því að furða,
þótt merkilegir og kjarnmiklir
kvistir hafi sprottið úr jarðvegi þess
byggðarlags, enda eru þeir orðnir
margir, og víðkunnir fyrir mann-
dóm og afrek á ýmsum sviðum, að
talað sé í táknrænum skilningi um
sonu byggðarinnar, að dætrum henn-
ar ógleymdum, sem einnig hafa átt
sinn þátt í því „að gera garðinn
frægan“.
Öllum mun þó koma saman um
það, að í þeim hópi beri hæst dr.
Vilhjálm Stefánsson, landkönnuð-
inn, vísindamanninn og rithöfund-
inn heimsfræga, því að það var hann
allt í senn, og jafnframt óvenjulega
snjall fyrirlesari, sem flestum mun
lifa í minni, er á hann hlýddu.
Þrjú lönd, Kanada, Bandaríkin og
ísland, hafa og geta af góðum og
gildum ástæðum eignað sér hann.
En Nýja-ísland getur gert það með
alveg sérstökum hætti, því að þar
var hann fæddur í Hulduárhvammi
í Árnesbyggðinni. Á það minnir
Þorsteinn Þ. Þorsteinsson kröftug-
lega í þessu erindi úr kvæði hans
um Vilhjálm:
Við Huldá í Hvannrjóðri smáu
og hringgirtu’ af Ný-íslands skóg
í bjálkahýsi frumbyggja fæddist
vor fagnaðsspá — óskrifuð þó —,
vor ósksveinn í æfintýrsdraumum,
sem erfði’ alla norðursins von.
Úr þjóðbroti Þorfinns á ströndum
rís þjóð vorri heimsfrægur son.
Þetta er vel mælt og í engu orð-
um aukið. Þegar Vilhjálmur Stefáns-
son lézt þ. 26. ágúst 1962 í Hanover,
New Hampshire, þar sem hann hafði
átt heima hin síðari ár, féll með hon-
um að velli sá maður íslenzkrar
ættar, er frægastur hefir orðið á síð-
ari öldum og borið hefir hróður ís-
lands víðast um lönd.
Minningarguðsþjónusta um Vil-
hjálm fó fram á Dartmouth College
í Hanover 30. ágúst 1962 og var lát-