Tímarit Þjóðræknisfélags Íslendinga - 01.01.1962, Blaðsíða 29

SKÁLD ATHAFNANNA
11
tvær athyglisverðar ritgerðir um
hinar nýrri íslenzkar bókmenntir í
mikilsmetnu og kunnu amerísku
bókmenntariti, Poel Lore í Boston,
ásamt allmörgum þýðingum sínum á
íslenzkum kvæðum. Nokkrar þeirra
þýðinga, að fengnu leyfi þýðandans,
tók ég upp í þýðingasafn mitt Ice-
landic Lyrics (1930), meðal þeirra
hina snjöllu þýðingu hans á kvæði
Bjarna Thorarensens „Veturinn“,
sem einnig er í þýðingasafni mínu
Icelandic Poems and Stories (1943)...
Annars voru í Vilhjálmi mörg
veðrin á þessum árum, og verður því
eigi betur lýst en í orðum sjálfs
hans úr inngangskaflanum að Veiði-
menn á hjara heims:
„Á þessum námsárum mínum
breytti ég oft um stefnu. Skáldaórar
mínir voru það lengi við lýði, að ég
hafði kynnt mér nærri öll ensk ljóð-
skáld og hin helztu tveggja eða
þriggja annarra mála. Ég samdi
einnig nokkur ljóð, er birt voru í
tímaritum skólanna. Það má segja,
að þetta væri ekki hinn hentugasti
undirbúningur undir það lífsstarf
að veiða hvítabirni og rannsaka ís-
hafslönd. Ég er þó ekki viss um
nema svo hafi verið. Landkönnuður-
inn er skáld alhafnanna (leturbr.
greinarhöf.), og mikið skáld í sama
hlutfalli sem hann er mikill land-
könnuður. Hann þarf að vera ríkur
að hugsjónum ekki síður en að hafa
afl til að berjast móti stórhríðum.
Nálægt miðri skólaveru minni fór
mér að verða það ljóst, að ljóðagerð
er ekki aðeins til 1 orðum, heldur
einnig í athöfnum. Ferð Magellans
er jafnstórfenglegt hugsjónaverk
eins og nokkurt af leikritum Shake-
spears. Lög náttúrunnar eru skáld-
verk, sem ekki eyðast.
Þessar hugsjónir gripu mig svo,
að ég ákvað að gefa mig heldur að
vísindum en skáldskap.
Ég valdi mér til náms þau vísindi,
er fást við lífið á jörðinni. Nú urðu
Keats og Shelley að víkja fyrir
Darwin og Spencer. Mig dreymdi
um það að finna einhver ný lögmál
lífsins, sambærileg við framþróun-
arkenninguna. Loks takmarkaði ég
nám mitt við mannfræðina — þau
vísindi, sem fást við manninn og
starf hans, en beina þó sérstaklega
athygli1 sinni að því, sem hugsunar-
lausir menn kalla menningarsnautt
fólk eða villimenn.“
Segir Vilhjálmur ennfremur frá
því, að hann hafi nú um tveggja ára
skeið lesið af kappi bækur um Af-
ríku til þess „að fást við raunhæf
rannsóknarstörf í hitabeltislöndum“
þeirrar álfu. En örlögin höfðu ætlað
honum annað hlutskipti. Rannsókn-
arferðir hans áttu að liggja norður
í heimskautslönd en ekki suður á
hitabeltissvæði á meginlandi Afríku,
eins og fljótlega kom í ljós. Þess
var sem sé ekki langt að bíða, að
hann varð skáld aihafnanna í svo
ríkum mæli og áhrifamiklum, að fáir
einir komast þar til samjafnaðar.
Verður nú saga rannsóknaferða hans
rakin í megindráttum, en mjög
stiklað á stóru, rúmsins vegna.
III.
Áður en hann hóf víðtækar ferðir
sínar og rannsóknir á norðurvegum,
fór Vilhjálmur tvær ferðir til ís-
lands, fyrri ferðina sumarið 1904, og
dvaldist þá 6—7 vikur í Reykjavík,