Tímarit Þjóðræknisfélags Íslendinga - 01.01.1962, Síða 34

16
TÍMARIT ÞJÓÐRÆKNISFÉLAGS ÍSLENDINGA
Ennfremur fórust Peary þannig
orð: „Afrek Vilhjálms eru í iþví fal-
in, að hann hefir lært það, hvernig
ætti að haga sér á Íshafs-svæðunum
og notfært sér þekkingu sína stig af
stigi. Hann hefir reynt og prófað
þangað til hann vissi, hvernig fara
átti að við hvert viðfangsefni sem
var á íshafssvæðunum. Starfsað-
ferð hans var sú að nota heila og
gáfur, þol og viljaþrek hvítra manna
og auka þar við veiðilist, eða, ef svo
mætti að orði komast, heimskauts-
list Eskimóa — að komast á það lag
að lifa af því, er svæði þau, sem
hann fór um, höfðu að bjóða, að geta
notfært sér hvaðeina það, sem hægt
var að afla sér innan um ísauðnir
og fannkyngi — og jafnframt að
framkvæma þau rannsóknarstörf, er
hann ætlaði sér.“
Hér er ágætlega lýst grundvall-
andi kenningum Vilhjálms og
starfsaðferðum hans á Norðurslóð-
um, og hér kemur einnig fram það
meginatriði í landkönnunarferðum
hans, að hann beitti alltaf vísinda-
legum aðferðum í þeim ferðum sín-
um. Enda er það haft eftir honum,
að þegar hann var að því spurður,
og það kom oft fyrir, hvers vegna
hann hefði ekki farið alla leið til
Norðurheimskautsins, þá hafi hann
svarað: „Ég er vísindamaður en
ekki ferðamaður."
Þar sem sögulegur umræddur leið-
angur Vilhjálms var farinn á vegum
Kanadastj órnar, fer vel á því að
minna á eftirfarandi ummæli Sir
Roberts Laird Borden, þáverandi
forsætisráðherra Kanada:
„Sá hefir orðið árangur leiðang-
ursins meðal annars, að við Kanada
hefir verið bætt landsvæðum svo
þúsundum ferkílómetra skiftir, mik-
ið og stórmerkilegt efni fyrir vís-
indin hefir verið unnið, víðáttu-
mikil, óþekkt svæði hafa verið rann-
sökuð og mörgum villukenningum
verið eytt viðvíkjandi landsháttum
í norðurvegi.“ (Ofangreindar tilvitn-
anir eru teknar úr inngangsköflun-
um í þýðingu Ársæls Árnasonar að
fyrsta bindi rits Vilhjálms Heim-
skaulslöndin unaðslegu (The
Friendly Arcíic), 1938).
Á Víðtækum ferðum sínum og í
hinni löngu dvöl norður í heim-
skautslöndunum komst Vilhjálmur
oft í krappan dans, og var marg-
sinnis talinn af. Sem betur fór,
komst hann þó jafnan heill á húfi úr
þeim heljargreipum.
IV.
Vilhjálmur hætti rannsóknarferð-
um sínum á norðurvegum árið 1918,
þegar hann var innan við fertugt,
og helgaði síðan fágæta starfskrafta
sína, í ræðu og riti, þeirri þörfu við-
leitni að fræða umheiminn um heim-
skautslöndin, hina miklu möguleika
þeirra og þær orku- og auðlindir,
sem þau búa yfir. Sú bók hans um
það efni, sem vakið mun hafa mesta
athygli, var The Friendly Arclic
(Heimskautslöndin unaðslegu), er
fyrr var nefnd. Útkoma þeirrar bók-
ar á enskunni (1921) vakti jafnframt
miklar deilur, því að hinar nýju
kenningar Vilhjálms um heim-
skautslöndin, sem hann vegsamaði í
þessari bók sinni og öðrum ritum og
ræðum, brutu algerlega í bág við
hefðbundnar skoðanir og rótgróna
hleypidóma í þeim efnum, og varð
hann því fyrir hörðum árásum af
hálfu fylgjenda þeirra skoðana.