Fjölnir


Fjölnir - 04.07.1997, Blaðsíða 50

Fjölnir - 04.07.1997, Blaðsíða 50
í# Hver er ástæðan fyrir þeim ógöngum sem ljóðið hefur ratað í? Er formleysan ástæðan fyrir merkingarleysinu? Formleysið og geðleysið? Deyfðin og doðinn? Hallgrímur Helgason veltir fyrir sér hvers vegna skáldin ná ekki lengur sambandi við ljóðformið, þjóðfélagið, sig sjálf— lífið. Ljóðið er halt og qengur með hæku „Það er greinilegt aðpundið í gráum hœkufiðrildum vegur þungt þessa dagana í íslenskri Ijóðlist, ogein- hvernveginn er líkt og austrœnn andi svifi yfir þeim vötnum sem um er ort og alltafstanda svo lygn. Hann er hœttur að blása í islenskum skáld- skap. Oðruvísi okkur áður brá." X rj 50 iölnir timarit handa islendingum sumar '97 Yosa Buson: Leðurblakan og perutréð — 120 hækur Þýðing Óskar Arni Oskarsson Bjartur, Reykjavík 1997 Komið er út hjá Bjarti 120 hæku safn eftir Yosa Buson, sem lést árið 1783, og er einn af meistur- um þessa ævaforna japanska forms ásamt þeim MATSUO BASHO Og KOBAYASHI ISSA en ÓSKAR ÁRNI Óskarsson hefur áður þýtt verk verk þeirra fyrir sama forlag. Óskar Árni þýðir myndljóðin upp úr enskum og amerískum útgáfum, og við lestur safnsins hvarflar að manni að töfrarnir hljóti að hafa týnst einhverstaðar á þessari löngu leið. Heldur er þessi skáldskapur orðinn hversdagslegur - kominn í gegnum nokkur tímabelti og tvö, kannski þrjú, tungumál — hingað uppá kaldan klaka; ekki laus við þotuþreytu: 116 skarður máni hverfur sjónum út í kalda nóttina Áður en maður veit af er maður farinn að kveðast á við þann gamla: Sólin kemur / upp á morgun — / þá vöknum við. Eg er ekki vel að mér í hækulisr en í formála segir Óskar Arni að bragfræði hækunnar sé fimm, sjö, fimm atkvæði í þremur ljóðlínum. Einnig tekur hann fram að fæstar þeirra þýðinga sem hann styðjist við fylgi þessari reglu. Ósjálfrátt hvarflar að manni að hér sé að finna skýringu á bragðleysi ljóðanna. Japanska hækan er einskonar ferskeytla þeirra austanmanna og hvað stendur eftir af ferskeytlu þegar hún hefur verið svipt bragfræðinni? I raun ekki neitt. Og þegar við bætist að frumgerðin er rituð með japönsku letri er maður nokkuð viss um að hér á íslenskum blöðum birtist manni einungis daufur enduróm- ur af upphaflegum galdri hækuformsins. I árdaga var leikaðferð hæku-skáldsins 5-7-5. I vísunni hér að ofan beitir þýðandinn hinsvegar reglunni 4-4- 7. Skáldskapur er jú ekki aðeins innihald, heldur einnig form — og í þessu tilfelli mjög strangt form — og verður þá fyrst magnaður þegar bar- áttan á milli þeirra harðnar. Eða hvernig hh'ómar íslensk ferskeytla á japönsku þýdd i gegnum amerísku? Hvernig hljómar „Yfir kaldan eyði- sand" á ensku, í bragleysu? The desert is cold I travel alone by night The past is behind I have no home now Hér er gömul og góð — kannski sú besta? — íslensk vísa orðin að engu. Árangurinn er til- gangslaus. Betur heima setið en af stað farið. Þrátt fyrir þessa áberandi annmarka á þýðing- um Óskars Árna er ekki laust við að hér og hvar í safninu örli á póesíu, þó lesandi sé sem fyrr engu nær um fyrirbærið hæku og ljóðgaldur hennar. 28 Fiðrildi sest á hálsfesti vígamannsins í launsátrinu Látlaus hógvær austræn fegurð, sem vel mætti þó rita: Fiðrildi sest á hálsfesti vígamanns- ins í launsátrinu. Formið skilar sér ekki í þýð- ingu. Oftar en ekki eru þetta þó nokkuð almenn tíðindi, þriggja alda gömul: 14 gamla konan í tehúsinu þekkir mig aftur; dáist að nýju vorkápunni Eins og áður sagði er Oskar Arni öflugur hækuþyðandi. Formálanum að Leðurblökunni og Perutrénu lýkur hann þannig: „Basho, Buson og Issa þakka ég fylgdina, samneytið við þá félaga hefur ef til vill veitt mér meira en mig sjálfan grunar." Orð að sönnu. Ef gluggað er í ljóðabækur Óskars Árna má glöggt sjá áhrif hinnar japönsku hæku. Ekki aðeins hefur skáldið ort íslenskar hækur heldur er austræn fagurfræði líkt og ofin inn í þann silkiþráð sem Ijóð hans spinna. Það er alltaf þetta japanska fiðrildi, hið sama og Buson setti á háls vígamanns, sem flögrar á milli lín- anna. fiðrildi neðan á stálvír línudansarans (Ferðahæka, Óskar Árni Óskarsson, Norðurleið, Mál og menning 1993) I sömu bók er ort um pappírsfiðrildi. Bókin Einnar stjörnu nóttfrí 1989 hefst á andardrætti fiðrilda og í nýjustu bók Óskars Árna, Ljós tilað mála nóttina yrkir hann um náttfiðrildi, fiðrildi og kumrandi traktora og síðskeggjað fiðrildi: það glampar á vængi (Úr Ijóðinu Hönd hverfitr ogfiðrildi íýsir orustu, Óskar Arni Óskarsson, Ljós til að mála nóttina, Mál og menning 1996) Þessa stundina glampar víðar á japanska fiðrildavængi í íslenskri ljóðlist. Niðri á sléttunni glampandi fiðrildi á sléttunni fiðrildi en blómin öll moldarlit (Löngtt liðið, Gyrðir Eliasson, Mold í Skuggadaí Mál og menning 1992, Ijóðið hér birt í heild) Fyrir tveimur dögum var ég að hugsa að það væri nú einkennilegt að sjá aldrei kóngafiðrildi nú orðið (Ur Ijóðinu Httgsað, úr bók Gyrðis Elíassottar, Indíánasumar, Mál og menning, 1996) Við förum slóð milli stráa að kirkjunni og ótal fiðrildi flökta framundan einsog örsmáir varðenglar (Ur Ijóðintt Vnmgir, Gyrðir Eliasson, lndíánasumar, Mál og menning 1996) Fiðrildi flögra allt um kring, nýsloppin úr hendingum sem landið hefur ort (Ur Ijóðinu Uti í landinu, Gyrðir Eliasson, lndiánasttmar, Mál og menning 1996) ...þegar allt kemur til alls getur reynst furðu þungt pundið í gráum hækufiðrildum (Ur Ijóðinu Bœkur, Gyrðir Eliasson, Indíánasumar, Mál og menning 1996) Það er greinilegt að pundið i gráum hæku- fiðrildum vegur þungt þessa dagana í íslenskri ljóðlist, og einhvernveginn er líkt og austrænn andi svífi yfir þeim vötnum sem um er ort og alltaf standa svo lygn. Hann er hættur að blása í íslenskum skáldskap. Öðruvísi okkur áður brá. Það er jafnvel léttur þýðingar-blær yfir ljóðlínum eins og „niðri á sléttunni / glampandi fiðrildi..." Orðið „slétta" hefur erlendan tón enda er ekki að finna hér á landi neinar sléttur, nema þá kannski Melrakkasléttu sem er nokkuð langt frá andblæ þessa ljóðs og væri þá rituð með stórum staf: Slétta. Líkt og hin glampandi gráu hækufiðrildi er orðið innflutt; á íslensku heitir það engi, engj- ar, tún, hagi, mói, mýrar, í versta falli láglendi, flatlendi eða sléttlendi en aldrei slétta.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100

x

Fjölnir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fjölnir
https://timarit.is/publication/985

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.