Sagnir - 01.06.2004, Side 21

Sagnir - 01.06.2004, Side 21
EFTA-NEFNDIN MYNDUÐ Stjórn Landssambands íslenskra útvegsmanna, LIU, taldi að í ljósi þess að íslenskur sjávarútvegur ætti í vök að verjast vegna aflabrests og verðfalls sjávarafurða væri nauðsynlegt fyrir Island að ganga í EFTA.8 LÍÚ taldi fullvíst að þau ríki sem stæðu utan EFTA og EBE sættu stöðugt versnandi viðskiptakjörum. A stjórnarfundi LÍÚ haustið 1967 var samþykkt ályktun með 14 atkvæðum gegn einu þess efnis að Alþingi og ríkisstjórn semdu eins fljótt og unnt væri um aðild að EFTA. Einnig var ákveðið að kanna möguleika íslands til þess að ganga í Efnahagsbandalagið þar sem sérhags- rnunir landsins yrðu tryggðir. Skömmu síðar ákvað ríkisstjórnin í samráði við þingflokkana að mynda fimm manna nefnd sem var ætlað að annast könnun á hugs- anlegri aðild íslands að EFTA og möguleikum á viðskiptasamning- um við Efnahagsbandalagið. Formaður hennar var Gylfi Þ. Gísla- son viðskiptaráðherra og auk hans áttu sæti í nefndinni Magnús Jónsson fjármálaráðherra, Helgi Bergs framkvæmdastjóri, Pétur Benediktsson bankastjóri og Lúðvík Jósepsson alþingismaður. Rit- ari nefndarinnar var Þórhallur Ásgeirsson ráðuneytisstjóri.9 Stærsti vandi EFTA-málsins var pólitískur að mati Gylfa Þ. Gísla- sonar og ljóst var að ýmis mál myndu stangast á í þessu sambandi, bæði hagræn og félagsleg. Hann taldi það vera bæði eðlilegt og ákjósanlegt að ríkisstjórnin bæri þar ekki ein alla ábyrgð.IJ Því var ákveðið að fjalla fyrst um málin í nefnd sem allir þingflokkarnir ættu fulltrúa í, en síðar yrðu málin rædd við helstu hagsmunasam- tökin." STUÐNINGUR NORÐURLANDANNA VIÐ INN- GÖNGU ÍSLANDS í EFTA í byrjun nóvember 1967 héldu norrænu viðskiptaráðherrarnir fund í Osló. Gylfi Þ. Gíslason sat fundinn fyrir hönd íslands og sagði frá því að þegar Alþingi hefði komið saman fyrr um haustið hefði ríkisstjórnin tilkynnt að hún ætlaði að vinna að athugun á því hvort ísland ætti að gerast aðili að EFTA. Sagði hann jafnframt að ríkisstjórnin teldi að ísland gæti ekki lengur staðið utan við þróun markaðsmála í Evrópu án þess að það skaðaði verulega hagsmuni landsins. Teldi ríkisstjórnin því tímabært að hefja nú þegar samn- ingaviðræður um aðild íslands að EFTA en síðar yrði stefnt að því að ná viðskiptasamningi við Efnahagsbandalagið án aðildar.12 Við- skiptaráðherrar Norðurlandanna tóku mjög vel í þessar hugmyndir og áform ríkisstjórnar fslands og kváðust vera tilbúnir til að vinna að því að finna lausn á þeim vandamálum sem kynnu að koma upp.11 Sú grein sem einna helst vafðist fyrir ráðamönnum, þegar inn- ganga íslands í EFTA var rædd, var 16. grein sáttmálans um at- vinnufrelsi útlendinga á EFTA-svæðinu. Spurningin var hvort ís- land og þá einna helst íslenskur iðnaður fengi nógu langan aðlög- unartíma og hvort Norðurlöndin myndu vilja leggja eitthvað af mörkum á því sviði sem EFTA næði ekki til. Sérstaklega var ráða- mönnum umhugað um útflutning íslensks lambakjöts til Norður- landanna. Gylfi Þ. Gíslason útskýrði mikilvægi þess á Oslófundin- um fyrir stjórnarandstöðuna að þekkja afstöðu hinna Norðurland- anna til þessara þátta. Á íslandi legðu menn mikið upp úr áliti bræðraþjóðanna á Norðurlöndunum og stuðningur þeirra við inn- göngu íslands í EFTA gæti nægt til þess að koma af stað umræðum. Jafnframt sagði hann að andstöðu hefði gætt innan stjórnmála- flokkanna og menn hefðu óttast að stærstu iðnfyrirtækin kæmust í hendur útlendinga. Því taldi hann að ef fulltrúar Norðurlandanna myndu samþykkja einhvers konar bókun þar sem þeir styddu það að veita íslendingum undanþágu frá 16. grein samningsins væri það mál að verulegu leyti leyst.14 Viðskipti Norðurlandanna innbyrðis jukust um 201% á árunum 1959-1967 og samanlagður útflutningur þeirra til annarra EFTA- landa jókst um 135% á þessu sama tímabili.15 Viðskiptaráðherrar Norðurlandanna voru því í heild sinni mjög ánægðir með reynslu sína af EFTA og studdu af heilum hug inngöngu íslands í samtök- in. Viðskiptaráðherrar Noregs, Danmerkur og Svíþjóðar töldu að íslendingar ættu að fá nægan aðlögunartíma og því ættu þeir ekki að hafa óþarfa áhyggjur af því hvað yrði um iðnaðinn. Fordæmi VRÓPU / U M H V A Ð væri fyrir því innan EFTA að veita langan aðlögunartíma og það ætti að vera auðsótt fyrir fslendinga að fá slíkt hið sama. Einnig tóku þeir vel í þá hugmynd að styðja íslendinga í útflutningi á ís- lensku lambakjöti. Hins vegar voru þeir tregir til þess að sam- þykkja þá bókun sem Gylfi hafði stungið upp á og töldu hana geta skapað óheppilegt fordæmi fyrir EFTA. Það væri að auki erfitt fyr- ir þá að gefa sérstaka túlkun á EFTA-samningnum án samráðs við aðra aðila hans og því væri réttast að ráðgast við þá líka.16 IÐNAÐURí VANDA Eitt helsta ágreiningsmálið í umræðunni um aðild íslands að EFTA var hvort aðildin myndi hafa skaðleg áhrif á iðnaðinn í land- inu. Eins og áður hefur komið fram skuldbundu þjóðir sig til að fella niður verndartolla og höft á iðnaðarvörum með aðild að EFTA. Margir óttuðust að með þessu ákvæði gæti farið illa fyrir ýmsum iðngreinum á íslandi. Því var leitað ráða hjá frændþjóðun- um og á vegum viðskiptaráðuneytisins voru fengnir tveir norskir sérfræðingar til þess að ræða um EFTA-sáttmálann, framkvæmd hans og reynslu Norðmanna af EFTA. í heimsókn sinni sögðu þeir að við inngöngu Noregs í EFTA hefðu margir haldið að norskur iðnaður kynni að hljóta skaða af erlendri samkeppni. Reynslan hefði þó verið önnur því margar iðnvörur sem áður voru einungis framleiddar fyrir innanlandsmarkað væru nú fluttar út. Aukin sam- keppni leiddi til samstarfs og samruna iðnfyrirtækja sem gerði fyr- irtækin samkeppnishæfari. Norskur iðnaður hefði eflst mjög mikið við aðildina að EFTA og einu undantekningarnar væru í skófram- leiðslu og fataiðnaði.17 Þær íslensku iðngreinar sem talið var að myndu verða fyrir áhrif- um breyttrar tollastefnu, ef gengið yrði í EFTA, voru einkum mat- vælaiðnaður s.s. kex- og súkkulaðigerð, kaffibrennsla, drykkjar- vöruiðnaður og matarefnagerð. Vinnsla íslenskra landbúnaðaraf- urða féll ekki undir ákvæði EFTA-sáttmálans. Aðrar iðngreinar sem voru í hættu vegna EFTA-aðildar voru prjónlesiðnaður, skinna- og leðuriðnaður, skógerð, fataiðnaður, sementsframleiðsla, húsgagna- og innréttingasmíði, sápugerð, raftækjasmíði, gólf- dreglagerð og spuni og vefnaður.18 Gylfi Þ. Gislason. VAR DEILT? SAGHIR 24 ÁRGANGUR 04 19
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108

x

Sagnir

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Sagnir
https://timarit.is/publication/1025

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.