Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.05.1955, Síða 60

Tímarit Máls og menningar - 01.05.1955, Síða 60
TÍMARIT MÁLS OG MENNINGAR ar lifandi þáttur íslenzkrar þjóðar- erfðar, þær eru bein af okkar beinum og hold af okkar holdi, við finnum í þeim eitthvað af okkur sjálfum, óska- draumum okkar, minningum okkar góðum og illum. Ég þarf ekki að telja upp þessar persónur, þær eru ykkur öllum nógu kunnar. Og þær standa ekki einar sér eða í lausu lofti; þær eru hluti af hinu stríðandi mannlífi sem ólgar og hrærist í kringum þær; þær berjast sinni vonlausu eða von- litlu baráttu eins og mikill þorri mannkyns á þessum tímum hrörnandi þjóðskipulags. Þegar sögupersónur eru orðnar svo samgrónar vitund lesandans hættir honum að standa á sama um örlög þeirra; hann tekur þátt í þrengingum þeirra og þjáningum; barátta þeirra verður barátta hans. Með því að sam- pínast þeim opnast honum nýr skiln- ingur á afstöðu þeirra í þjóðfélaginu, viðhorfi þeirra til annarra manna, bæði þeirra sem eru undir sömu sök seldir svo og hinna sem beita þá kúg- un og ofbeldi. Og þá skiptir ekki máli hvort viðburðirnir gerast nú á dögum eða á elleftu öld, hvort leiksviðið er baðstofan á Rein eða stássstofan hjá Búa Árland. í því birtast töfrar höf- undar að fá lesandann til að samsam- ast persónum sínum á þennan hátt, sefja hann til þess mannlífs sem lýst er í listaverkinu, svo að hann skynji persónurnar og örlög þeirra sömu augum og höfundurinn sjálfur. Áhrifamáttur verksins fer eftir því hversu þetta tekst. Víst er að slik töfrabrögð geta aldrei gerzt nema þá snöggvast og í svip — eins og sjónhverfing — sé lýs- ing höfundar ekki sönn, það er að segja rökrétt og sálfræðilega sönn. Höfundurinn verður bæði að gjör- þekkja það fólk sem hann er að lýsa og rekja feril þess á þann hátt að heildarlögmál verksins raskist ekki. En til þess að þekkja fólkið verður engu síður að kunna full skil á um- hverfi þess og aðstæðum — því þjóð- félagi sem það hrærist í, þeim þróun- arlögmálum sem þetta þjóðfélag er undirorpið. Halldór Kiljan hefur sjálfur gefið okkur nokkra innsýn í það hvernig slíkur skilningur verður til, hvert gildi hann hefur fyrir skáld- verkið allt og áhrif þess á lesandann. í eftirmála að síðari útgáfunni á Sjálfstæðu fólki lýsir hann því hvern- ig hann hafði safnað efni í bókina bæði í ýmsum sveitum íslands og er- lendis og unnið að því árum saman fram á haustið 1932. Það haust fór hann til Ráðstjórnarríkjanna að kynnast stöðu bænda í þjóðfélagsskip- uninni þar á fyrstu árum samyrkju- hreyfingarinnar. Um þessi kynni seg- ir hann: „í raunveruleikaskoðun þeirra sovétmanna á málinu, þar sem aungvir ljóðrænir sérvitríngar kom- ust að til að villa um fyrir rannsókn- aranum, varð mér fljótt starsýnt á nokkra höfuðdráttu, en þar á meðal 170
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.