Tímarit Máls og menningar - 01.09.1963, Blaðsíða 6

TÍMARIT MÁLS OG MENNINGAR
vindu sögunnar, og verður komið aS
því síðar. Þekkingu sína á innan-
landsmálum í Sovétríkjunum sækir
hann í ekki áreiðanlegri heimildir en
Crankshau'. Chamberlain og Deutsch-
cr, og oft bregður fyrir hinni furSu-
legustu óskhyggju. Þrátt fyrir þessa
annmarka er aS hókinni mikill feng-
ur. Hér hefur heiSarlegur, bandarísk-
ur sagnfræSingur gert tilraun til þess
aS rekja gang Kalda stríSsins, og þó
ýmislegt í bók hans orki tvímælis,
geta menn sótt í hana nær allan þann
fróðleik, er máli skiptir. Bókin er
grundvallarrit.
Höfundur rekur sem fyrr segir sam-
skipti Sovétrikjanna viS önnur lönd
allt fram til þess tíma, er herir Banda-
manna standa yfir höfuSsvörSum
ÞriSja ríkisins. Margt er í þeirri sögu
nauSsynlegt til frekari skilnings á
Kalda stríSinu, en meS því aS þaS er
okkur fjær, verSur ekki fjallaS hér
um þann þátt bókarinnar. Fleming
varpar fram þeirri spurningu, hve-
nær Kalda stríSiS hófst. Oft hefur
áSur veriS miSaS viS ræSu þá, er
Winston Churchill hélt í Westminster
College, Fulton, Missouri, 5. marz
1946. Prófessor Fleming setur þó
mörkin annars staSar. og telur, aS
Kalda stríSiS hafi hafizt um leiS og
Harry S. Truman tók viS forseta-
embætti í Bandarikjunum eftir lát
Roosevelts.
Ekki verSur annaS séS, en prófess-
or Fleming ofmeti fullkomlega hlut-
verk Roosevelts forseta. Hann telur
þaS, aS ef Roosevelt hefSi enzt aldur,
hefSi honum tekizt aS koma í veg
fyrir Kalda stríSiS, en virSist sjást
yfir þaS, aS þegar á stríSsárunum var
grundvöllurinn lagSur. Má sem dæini
þess nefna leyniskjal Churchills frá
1942, þar sem hann kveSst framar
öllu vilja brjóta á bak aftur „rúss-
neska villimennsku“ í Evrópu. Hitt er
rétt, aS Roosevelt virSist hafa haft á
því einlægan vilja aS leysa vandamál
eftirstríSsáranna í friSsamlegri sam-
vinnu viS Sovétríkin. Þó má telja full-
víst, aS hann hefSi mátt sín lítils gegn
sameinaSri auSstétt og herforingja-
klíku Bandaríkjanna. Prófessor Flem-
ing segir á einum staS (I. bd. bls.
216): „Orlög þjóSanna eru jafnan í
liöndum fárra manna í æSsta valda-
stóli (at the top), og of oft er allt háS
sjónarmiSum þeirra.“ ÞaS er sögu-
skoSun sem þessi. er komiS hefur höf-
undi til aS ofmeta svo hlutverk Roose-
velts, sem raun ber vitni. AnnaS dæmi
um hiS sama er sú fullyrSing hans,
aS ef Roosevelt hefSi lifaS, hefSi
Churchill aldrei þoraS aS koma til
Bandaríkjanna og halda hina frægu
FuIton-ræSu sína.
Prófessor Fleming segir ennfrem-
ur, aS þaS sé ekki Roosevelt, sem mis-
tekizt hafi, heldur séu þaS eftirmenn
hans, sem reynzt hafi ófærir um aS
semja friS. Sannleikurinn er sá, eins
og glögglega kemur fram í bókinni,
aS þeir kœrðu sig ekki um aS semja
196