Tímarit Máls og menningar - 01.09.1963, Blaðsíða 77

UMSAGNIR UM BÆKUR
— oft heila blaðsíðu með einni vísu, enda
er ekki um að ræða stuttarlegar orðaskýr-
ingar, en öllu heldur smáritgjörðir.
Fáir núlifandi íslendingar munu vera
iiöfundi þessarar bókar fundvísari á réttu
orðin hverju sinni, og ætli nokkur okkar
samtíðarmanna þekki betur sveigjanleik og
þanþol íslenzkrar tungu eða kunni betur
að nýta þá eiginleika móðurmálsins? En
þrátt fyrir þessa fjölbreytni er höfuðauð-
kenni stílsins látleysi auk óbrigðullar sam-
kvæmni og skýrleika. Slíkur stíll er líf-
trygging ritverks í bókmenntunum, — enda
er fátt vissara en snar dauði hinna sem
merkt eru belgingi og tilgerð (það ættu
þeir að hugleiða sem sífellt eru að dytta
að minnisvarðanum sínum). Glettni er ekki
lítill þáttur þessarar ritlistar og iiggur ekki
ávallt á yfirborðinu. í einu tilviki mætti
vera að höfundur stríddi lesendum sínum
um skör fram, —- þar sem hann segir frá
því hvernig fór fyrir Attilu Húnakonungi í
síðasta brúðkaupi hans (sjá málsgrein þá
sem byrjar efst á 102. bls.). Hvemig á
mönnum að koma í hug að þeir þurfi að
fletta orðinu svejni npp í forníslenzkri
orðabók? (Blöndalsorðabók nægir að vísu).
Höfundur neytir íþróttar sinnar og snar-
ar í bundnu máli þeim dæmum sem hann
tekur úr erlendum ljóðum: kafli af Angur-
ljóðum Deors, tvö erindi úr Niflungaljóð-
um, nokkur vísuorð úr Bjólfskviðu. Þetta
hefði mátt vera meira, en þarna verður að
hlíta úrskurði höfundar sem heldur sig
innan takmarka verksins.
Leturval, uppsetning og prentun er hlut-
aðeigendum til sóma og var þó allt annað en
vandalaust verk eins og efninu er háttað.
Ekki spilla myndir af fomum hvalbeins- og
tréskurði með söguefni úr kviðunum tveim-
ur. Loks er prýðileg kápa með mynd eftir
Jóhann Briem.
Þess má geta að mikill hörgull er á prent-
vilium í þessari bók — sem og í öðrum rit-
verkum höfundar — og er hún að því leyti
dálítið óþjóðleg.
Bjarni Einarsson
Gunnar Benediktsson:
Skriftamál uppgjafaprests
Heimskringla,
Reykjavík, 1962.
ppgjafapresturinn getur þess í for-
málsorðum fyrir Skrijtamálum sínum
að í bókinni komi hann til dyranna ná-
kvæmlega eins klæddur og hann var á hverj-
um tíma í þann tíð er ritgerðir þessar urðu
til, og einnig þess að ,.fátt geti nú öllu
hégómlegra en sumt af því, sem hér er tekið
til meðferðar í hákirkjulegum helgitóni",
og hefur mörgu verið logið meir, ef litið er
á elztu ritsmíðar bókarinnar. Þær, sem sak-
ir snerpu og leitandi hugsunar væru raun-
ar ofvaxnar öllum prestum landsins í sam-
einingu, svo nú sem þá, og raunar til sæmd-
ar mörgum miðlúngsmanni, eru þrátt fyrir
það nánast barnalegar miðað við þær ýngri
sem lýkur með snilldaruppgjöri við hræsnis-
fuUt umhverfi, guð þess og hermenn hans:
Skriftamálum uppgjafaprests, sömdum og
fluttum 1932.
Ritgerðir þessar verða ekki lesnar án
hliðsjónar af þeim þjóðfélagslegum og póli-
tískum umbrotum sem gerðust á því tíma-
bili er ritun þeirra stóð yfir; og þótt það sé
leingstaf presturinn sem á pennanum held-
ur, þá er trúarbragðalegt viðfángsefni rit-
gerðanna ævinlega samofið pólitískri bar-
áttu þessara ára — og háð húmanistísku
viðhorfi Gunnars. Sem starfandi klerkur er
Gunnar í sífelldri leit að sannleikanum —
ekki sannleikanum sem skorpnu slagorði
kirkjunnar þjóna, sannleikanum sem hinir
vígðu þykjast að jafnaði hafa fundið í
Kristi og eru þar með hólpnir — heldur
267