Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.07.1976, Síða 58

Tímarit Máls og menningar - 01.07.1976, Síða 58
Tímarit Máls og menningar Vostseróvits verður fyrstur til að skapa hlutverk Ríkarðs með öllum þeim ráðum sem skopleikara eru tiltæk. Ríkarður hans derrir sig, fellur á kné, gerir sér upp vorkunn og reiði, blíðu, ofsa og losta, jafnvel grimmd. Rík- arður hans er ofar sérhverri leikstöðu; hann fellir sig ekki að þeim, hann bara leikur þær. Hann er ekki, hann aðeins þykist vera. Vostseróvits er mikill leikari, en Ríkarður hans er jafnvel enn meiri leikari. Að leika í bókstaflegum skilningi er að hreyfa sig á leiksviði, og taflmenn á skák- borði. Svo er einnig um leik sögunnar. Þar bæði leika menn á sviði og leika fram peðum sínum. Þeir blygðast sín ekki fyrir fíflalæti. Þeir blygðast sín ekki fyrir neitt. Rétt eins og leikarinn blygðast sín ekki fyrir neitt hlutverk sem hann leikur, því hann er bara að flytja það. Hann er ofar hlutverkinu. Ef hann er leikstjórinn, þá velur hann í hlutverk og setur í stöður. Þá verð- ur honum allt að leik. Hann hefur „leikið á“ alla. Þegar hann er orðinn einn á auðri jörð, þá getur hann hlegið. Hann hefur jafnvel efni á að viður- kenna að hann sé fífl, ofur-fífl. Shakespeare hafði afar gaman af að líkja lífinu við leikhús. Það er sam- líking sem á sér rætur aftur í fornöld, en það var Shakespeare sem gaf henni dýpt og skýrleik. „Teatrum Mundi“ er hvorki af harmi né gamni. En það hefur á að skipa harmleikurum og gamanleikurum. Hvert er hlut- verk harðstjórans í leikhúsinu því? Ríkarður er ópersónall eins og sagan sjálf. Hann er meðvitund og hugvit Vélarinnar Miklu. Hann setur af stað valtara sögunnar, og er síðar kraminn undir honum. Ríkarður er jafnvel ekki grimmur. Sálarfræðin á lítið erindi við hann. Hann er bara sagan, einn af síendurteknum köflum hennar. Hann hefur ekkert andlit. En leikarinn sem leikur Ríkarð verður að hafa andlit. Ríkarður hans Vostseróvitsar er breiðleitur, og hlær. Sá hlátur vekur ótta. Sú tegund harð- stjóra sem mest ógn stendur af, er sá sem viðurkennir að hann sjálfur sé trúður, og veröldin öll gífurleg Ioddara-sýning. Vostseróvits varð til þess fyrstur leikara í þessu hlutverki að túlka Shakespeare á þann hátt. Að minni hyggju er þar um að ræða túlkun með snilldarbragði. Hann byrjar leikinn með fíflskap, og hann hefur hlutverkið allt í fíflskaparmálum. Lát- bragð hans allt er skringilæti; í slægð og grimmd jafnt og í tilburðum ástar og valds. En fíflskapur er ekki aðeins látbragð. Fíflskapur er heimsviðhorf, og hástig fyrirlitningar, algjör fyrirlitning. Ríkarður er orðinn konungur. Hann ber á herðum sér tignarkápuna. Hún var sniðin á tveim stundum. Um þokka í klæðaburði geta aðrir sinnt; hann þarf ekki á slíku að halda. Hann er ávallt að flýta sér. Aðrir hafa 152
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.