Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.02.1983, Síða 117

Tímarit Máls og menningar - 01.02.1983, Síða 117
Bókmenntaviðhorf sósíalista þetta (þarmeð er ekki sagt að sagan sé óaðfinnanleg!). En Dagnýju nægir ekki að sýnt sé, höfundur þarf þaraðauki að segja okkur — væntanlega hvað okkur eigi að finnast um það sem sýnt er, kannski átti Magnea að sýna okkur hressa stelpu í uppreisn gegn kerfinu, í stað manneskju sem kerfið hefur brotið niður („Eldhúsmellur snúa aftur“?). Hvort gæfi nú neikvæðari mynd af kerfinu? Hvernig sem Dagný hefur hugsað sér þetta, virðist mér svona þröngsýni eðlisandstæð bókmenntum. Byltingarbókmenntir Margir þeir sósíalistar sem boða að bókmenntir eigi að leggja lið baráttunni fyrir betra heimi, leggja höfuðáherslu á neikvtebar bókmenntir. Bókmennt- irnar eiga þá að afhjúpa vankanta heimsins og haldleysi hugmynda sem reyna að sætta fólk við þessa vankanta. Stundum gera þær hversdagsleikann framandi, jafnvel fáránlegan, svoað menn taki eftir honum, sjái hvað hann er fráleitur og fari að hugsa umað breyta honum. A þessu sviði er margra góðra skálda að minnast og ólíkra, ég nefni bara Bertold Brecht, Halldór Laxness og Jökul Jakobsson. Raunar virðist mér sem fleirum, að nú á dögum sé einna mest um góðar bókmenntir á þessu sviði. Þetta hefur verið skýrt þannig, að andstaðan skerpi sýn skálda, og því hafi mörg helstu skáld þessarar aldar komið úr röðum róttækra sósíalista, en önnur úr röðum fasista. Áreiðanlega höfða niðurrifsbókmenntir almennt til fólks sem býr við afdankað hagkerfi. Og hér held ég að afstaða skáldsins til lesenda skipti miklu máli. Uppbyggilegar bókmenntir hugsa fyrir lesandann, hvort sem þær eru fylgjandi ríkjandi þjóðskipulagi eða ekki, en neikvæðar bókmenntir beinast að því að vekja lesandann til efa og sjálfstæðrar umhugsunar. Hinsvegar væri hrein firra að ætlast tilað skáld reyni almennt að skrifa í þessa veru. Það er helsti útbreiddur misskilningur að skáld séu brautryðj- endur, sjáendur framtíðarinnar, o. s. frv. Þau eru það vissulega oft gagnvart vanþróuðustu hópum þjóðfélagsins, en annars er skáldskapur yfirleitt á eftir þjóðfélagsþróuninni, enda er efniviður hans viðbrögð manna við atburðum, við þróuninni, fremur en atburðirnir sjálfir. Hugmyndaheimur manna breytist þegar þjóðfélagslegar aðstæður þeirra breytast — en miklu hægar. Sérstaklega vill tilfinningalíf þeirra og dulvitund verða á eftir vitsmunum í þróuninni. En öll þessi öfl persónuleikans eru virk í listsköpun. Það er því alveg fáránlegt að boða einhverja eina stefnu sem eigi að vera leiðarljós skálda almennt. Það hlýtur að fara eftir mismunandi aðstæðum skálda, upplagi og reynslu, hvað þau geta best gert, og til hvaða lesendahóps, hvaða hugmyndaheims þau geta höfðað.31 Sum geta höfðað til þróaðasta þjóðfélagshópsins, þess sem best þekkir möguleika núverandi þjóðskipulags og takmarkanir. En listsköpun kemst ekki framúr lífsreynslu 107
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.