Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.02.1985, Síða 20

Tímarit Máls og menningar - 01.02.1985, Síða 20
Tímarit Máls og menningar II. Nú hef ég að vísu ekki sérstaklega áhuga á siðfræði Hrafnkels sögu sem slíkrar. Viðfangsefni mitt er þjóðarsaga, og ég gef meira fyrir siðfræði fólks en bókmenntatexta. í minni fræðigrein eru sögurnar fyrst og fremst sögu- legar heimildir um það fólk sem skrifaði þær og það fólk sem þær voru ætlaðar til að lesa og hlusta á. Samt ætla ég að létta mér leiðina að aðalviðfangsefni mínu með því að nota Hrafnkels sögu sem dæmi um tvær leiðir til að lesa siðferðisviðhorf út úr Islendingasögum. Og þótt ég viti fullvel að margir lesenda minna kunni Hrafnkels sögu allt að því utanbókar þá ætla ég að reyna að taka tillit til hinna og rekja dæmin þannig að hægt sé að fylgjast með þeim án þess að þekkja söguna.6 Hrafnkell Freysgoði, höfðingi á Aðalbóli í Hrafnkelsdal austur, hafði strengt þess heit að drepa hvern þann sem riði hesti hans, Freyfaxa. Dag nokkurn freistaðist smalamaður hans, Einar að nafni, til þess að nota hestinn. Nokkrar kvíaær vantaði, Einar reyndi að ná hesti til að leita að þeim, en aldrei slíku vant voru öll hrossin stygg nema Freyfaxi. Hann stóð eins og grafinn niður, svo að Einar greip til hans og féll fyrir vopni Hrafnkels daginn eftir. Þetta atriði gefur tilefni til tvenns konar ágreinings um túlkun. Annars vegar greinir menn á um hvað veldur því að Einar ríður Freyfaxa. Svar þeirra sem rekja anda sögunnar til heiðinnar hetjualdar gefur til dæmis G. Turville-Petre sem staðhæfir að ill örlög hafi fengið Einar til að ríða hestinum.7 Hermann Pálsson bendir hins vegar á hvað sagan segir rækilega frá því þegar Einar tekur ákvörðun sína og dregur af því þessa ályktun: „höfundur sögunnar lýsir smalamanni ekki sem leiksoppi örlaganna, heldur er Einar látinn bera fulla ábyrgð á gerðum sínum. Einar skapar sér sjálfur ógæfu sína með óhlýðninni. . .“ Túlkun Turville-Petre finnst Hermanni „jafnfátæk að merkingu og þótt einhver léti þau orð falla, að örlögin hefðu látið Turville-Petre kveða upp þennan vafasama dóm um ákvörðun Einars Þorbjarnarsonar."8 Hér er ágreiningurinn semsagt sá að Hermann sér frjáls- an vilja þar sem Turville-Petre sér örlög. Hitt ágreiningsefnið er hvernig lesendum er ætlað að meta víg Einars. Sigurður Nordal svarar fyrir hönd eldri skólans í ritgerð sinni, Hrafnkötlu:9 Þegar Hrafnkell vegur Einar, á hann um tvo kosti að velja, og er hvortveggi illur. Annars vegar er eiður hans, hins vegar að vega heimamann sinn, sem er honum geðfelldur, fyrir litlar sakir. Þetta er algengt efnisatriði i fornbók- menntunum, bæði Eddukvæðum og sögum. Orlögin geta ekið mönnum í þær öngvar, að hermdarverk sé skásta úrræðið. Bolli verður að vega Kjartan fóstbróður sinn, Gísli Súrsson Þorgrím mág sinn, Flosi að brenna Njál og Bergþóru inni. En mikilmennin velja hiklaust, þó að þeim þyki verkin ill. 10
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108
Síða 109
Síða 110
Síða 111
Síða 112
Síða 113
Síða 114
Síða 115
Síða 116
Síða 117
Síða 118
Síða 119
Síða 120
Síða 121
Síða 122
Síða 123
Síða 124
Síða 125
Síða 126
Síða 127
Síða 128
Síða 129
Síða 130
Síða 131
Síða 132
Síða 133
Síða 134
Síða 135
Síða 136
Síða 137
Síða 138
Síða 139
Síða 140
Síða 141
Síða 142
Síða 143
Síða 144
Síða 145
Síða 146
Síða 147
Síða 148

x

Tímarit Máls og menningar

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.