Heimsmynd - 01.12.1986, Qupperneq 28

Heimsmynd - 01.12.1986, Qupperneq 28
rekið í þeim viðræðum sérfræðinga sem fram hafa farið í Genf um þessi vopn allt frá því að þær hófust að nýju í mars 1985. Að fundinum loknum kom hins vegar í ljós að allur undirbúningur var mun losaralegri og raunar svo furðu sætir. Sumir telja nú að Sovétmönnum hafi tekist að fá Reagan til fundarins með því að gefa í skyn að þeir væru tilbúnir til samninga um Evrópukjarnavopn og að með slíku samkomulagi yrði rutt úr vegi hindrunum fyrir leiðtogafundi í Washing- ton sem telja má víst að Bandaríkjafor- seta sé mjög umhugað um að fari fram. Sú varð einnig raunin að rammasamkomu- lag um meðaldræg kjarnorkuvopn í Evr- ópu í líkingu við það sem menn höfðu spáð fyrir um náðist á fundinum. En þegar á hólminn var komið setti Gorba- chev það skilyrði að einnig yrði gert sam- komulag um langdræg vopn og geim- vopn, sem strandaði eins og menn vita á því að Reagan var ekki tilbúinn til að gefa eftir þegar komið var að bandarísku geimvarnaáætluninni. Pað er sem sagt greinilegt að ekki hafði verið tryggilega gengið frá því fyrirfram að skilyrði væru fyrir hendi til að ganga frá samkomulagi um meðaldræg kjarnavopn í Evrópu. Bandaríkjamenn virðast hafa lagt trúnað á yfirlýsingar Sovétmanna um þetta efni og farið til fundarins án þess að fá trygg- ingu fyrir því að við þær yrði staðið. En það er ekki einungis þetta atriði sem vekur athygli í sambandi við undir- búning fundarins heldur einnig það að ekki hefur verið frá því gengið fyrirfram á hvaða grundvelli viðræður um lang- dræg kjarnavopn og geimvopn skyldu fara fram. Undir venjulegum kringum- stæðum hefði mátt ætla að haldið yrði áfram þar sem frá var horfið í viðræðum sérfræðinga í Genf og reynt að finna einhvern flöt á því að koma þeim í nýjan farveg sem vænlegri væri til árangurs. En raunin varð allt önnur. Gorbachev kom til Reykjavíkurfundarins með nýjan pakka af róttækum tillögum sem virðast hafa mótað viðræðurnar frá byrjun. Ekk- ert slíkt hefur áður gerst á leiðtogafundi risaveldanna. Vissulega hefur verið bryddað upp á nýjum málum og settar fram tillögur en að staður og stund hafi verið nýtt til samninga þar um hefur ekki gerst nema í sambandi við málefni sem báðir aðilar hafa talið vera tiltölulega veigalítil. Að vísu gerði Jimmy Carter eina atrennu í þessa veru árið 1977 í viðræðunum um SALT II þegar hann sendi samninganefnd til Moskvu með mun róttækari tillögur um fækkun kjarn- orkuvopna en verið höfðu til umræðu. Þeim tillögum höfnuðu Sovétmenn raun- ar alfarið en kjarni málsins er sá að um leiðtogafund var ekki að ræða heldur fund undir forystu utanríkisráðherra beggja ríkjanna. Það vitnar um mikið sjálfstraust og bjartsýni Reagans Bandaríkjaforseta að samþykkja að setjast niður til viðræðna um tillögur Gorbachevs án þess að þær hafi verið grandskoðaðar og jafnframt kannaðar undirtektir hinna ýmsu valda- miklu aðila heima fyrir. Staðreyndin er sú að Bandaríkjaforsetar hafa jafnan þurft að tryggja sér stuðning og þá sér- staklega hermálayfirvalda og þingsins til að gera samninga við Sovétríkin um af- vopnunarmál. Jimmy Carter tókst ekki að fá staðfestingu Bandaríkjaþings á SALT II samkomulaginu. Reagan er að vísu í mun betri aðstöðu en Carter þar sem hann er vinsælli forseti og einnig vegna þess að enginn vænir hann um linkind við kommúnista. Samt sem áður vitnar það um mikið sjálfstraust að setj- ast niður til samningaviðræðna á grund- velli tillagna sem hann er að líta augum í fyrsta sinn. Einungis tvö atriði virðast geta skýrt þessa afstöðu Reagans; annars vegar það að honum er mikið í mun að ryðja úr vegi hindrunum fyrir leiðtoga- fundi í Washington og hins vegar að reyndum ráðgjöfum í fylgdarliði hans hefur litist svo á tillögur Gorbachevs að þær væru vel aðgengilegar fyrir Banda- ríkjamenn sem viðræðugrundvöllur. Þrátt fyrir það er þetta afar óvenjuleg þróun mála á leiðtogafundi og ekki að furða að Reagan hafi, samkvæmt því sem fregnir herma, haft á orði við ráðgjafa sína á fundinum að ef til vill hafi hann ekki gert rétt með því að samþykkja viðræður á þessum grundvelli. Það er út af fyrir sig skiljanlegt að Bandaríkjamenn hafi ekki verið búnir undir tillöguflutning af hálfu Gorbachevs sem sumir fréttaskýrendur hafa líkt við skyndiárás. Hvað þá heldur að tillög- urnar væru jafn róttækar og aðgengilegar og raunin var. Hvort tveggja er ekki í neinu samræmi við það sem menn hafa átt að venjast af hálfu Sovétríkjanna í afvopnunarviðræðum. Á þessu virðist aðeins vera til sú skýring að Sovétmenn eru tilbúnir til að kosta miklu til þess að stöðva geimvarnaáætlun Bandaríkjanna. Áhugi Sovétríkjanna á geimvarnaáætl- unni er vissulega athyglisvert íhugunar- efni en hér verður þó látið vera að ræða hann enda væri það nægilegt efni í sér- staka grein. í stað þess skal vikið að eftirleik viðræðnanna sem um margt er sérkennilegur. Atlantshafsbandalags- ríkin hafa allt frá byrjun þessa áratugar lagt áherslu á að Bandaríkjamenn semji við Sovétmenn um fækkum meðaldrægra kjarnorkuvopna í Evrópu. Var það liður í ákvörðun bandalagsins frá 1979 sem kvað á um uppsetningu Tomahawk stýri- flauga og Pershing II eldflauga í Vestur- Evrópu og að leita samtímis eftir sam- komulagi við Sovétríkin um gagnkvæma fækkun slíkra vopna, einkum með tilliti til hinna nýju SS-20 eldflauga í vestur- hluta Sovétríkjanna. Allt frá þeim tíma hafa Evrópuríkin stutt svonefnda núll- lausn, sem felur í sér að Sovétríkin taki niður allar þær SS-20 eldflaugar sem beint er gegn Vestur-Evrópu gegn því að Evrópuríkin hætti við frekari staðsetn- ingu meðaldrægra kjarnorkuvopna í Evr- ópu og taki niður þau vopn af þessari gerð sem þegar hafa verið sett upp. Efa- lítið minnast menn þeira átaka sem stóðu um þessi vopn, einkanlega fram til ársins 1983 þegar friðarhreyfingar kröfðust þess að hætt yrði við ákvörðunina frá 1979. Á þeim tíma var ríkjum Vestur-Evrópu greinilega mikið í mun að samningar við Sovétmenn tækjust og þrýstu mjög á um það við Bandaríkjamenn. Á Reykjavíkurfundinum náðist loks sam- komulag um núll-lausnina en þá bregður svo við að Evrópuríkjunum líst ekki á blikuna. Pau virðast ekki hafa litið svo á að núll-lausnin hafi verið raunhæf tillaga sem nokkru sinni yrði samþykkt af Sovét- ríkjunum og óttast nú að svo mikil fækk- un kjarnavopna og rætt var um í Reykja- vík grafi undan öryggi Vestur-Evrópu fremur en að efla það. Sovétríkin stæðu eftir með mikla yfirburði í hefðbundnum vopnabúnaði. Fyrir þá sem fylgst hafa náið með þeim pólitísku átökum sem farið hafa fram um kjarnorkuvopn í Evr- ópu síðustu árin er þetta í meira lagi óvenjulegur gangur mála. Ekki er síður óvenjulegt að fylgjast með þeirri umræðu sem fylgt hefur í kjöl- far Reykjavíkurfundarins í ljósi þess rót- tæka niðurskurðar á kjarnorkuvopnum sem viðræðurnar beindust að. Að vísu eru fulltrúar risaveldanna ekki á einu máli um það hverjar voru niðurstöðurnar um langdræg kjarnorkuvopn. Þeir eru sammála um að hafa talað um 50 prósent niðurskurð á fjölda kjarnaodda beggja risaveldanna á fimm árum. Þeir eru hins vegar ekki sammála um framhaldið. Bandaríkjamenn segja Reagan hafa sam- þykkt að eyðileggja allar eldflaugar bún- ar kjarnaoddum á tíu árum en Sovét- menn fullyrða að samþykki Reagans hafi náð til allra langdrægra kjarnorkuvopna, það er eldflauga að viðbættum sprengi- flugvélum og stýriflaugum. Hvor hefur rétt fyrir sér skiptir ekki öllu máli hér. Kjarni málsins er sá, að allt í einu standa menn frammi fyrir því að nokkuð sem almennt hefur verið álitinn óraunhæfur draumur, það er kjarnorkuvopnalaus heimur eða að minnsta kosti nálægt því, er öllum að óvörum orðið þungamiðjan í samningaviðræðum valdamestu stjórn- málaleiðtoga veraldar. Slíku ástandi hafa menn yfirleitt lítið velt fyrir sér og um þessar mundir er fjöldi manns í því verk- efni að reyna að glöggva sig á því hvað þetta gæti þýtt almennt fyrir milliríkja- samskipti, stöðu risaveldanna, öryggi ríkja vestanhafs sem austan og fleira. Það verður fróðlegt að fylgjast með niðurstöðum þegar fram líða stundir. 28 HEIMSMYND
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102
Qupperneq 103
Qupperneq 104
Qupperneq 105
Qupperneq 106
Qupperneq 107
Qupperneq 108
Qupperneq 109
Qupperneq 110
Qupperneq 111
Qupperneq 112
Qupperneq 113
Qupperneq 114
Qupperneq 115
Qupperneq 116
Qupperneq 117
Qupperneq 118
Qupperneq 119
Qupperneq 120
Qupperneq 121
Qupperneq 122
Qupperneq 123
Qupperneq 124
Qupperneq 125
Qupperneq 126
Qupperneq 127
Qupperneq 128
Qupperneq 129
Qupperneq 130
Qupperneq 131
Qupperneq 132
Qupperneq 133
Qupperneq 134
Qupperneq 135
Qupperneq 136
Qupperneq 137
Qupperneq 138
Qupperneq 139
Qupperneq 140

x

Heimsmynd

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Heimsmynd
https://timarit.is/publication/1408

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.